TOE
HC 1 kwalitatief: Data- verzameling
Theorie datacyclus
Het kwalitatieve interview
• Gestructureerd: van tevoren zijn alle vragen al vastgelegd. Je gaat er niet van
afwijken.
• Semi- gestructureerd: aantal startvragen vastgelegd. Je legt heel veel vast, maar laat
ook ruimte vrij voor flexibiliteit.
• Ongestructureerd: vragen zijn niet van tevoren vastgelegd.
Vormen van interviews
• Face to face: je kan diep met elkaar in gesprek en haalt daar ook veel informatie uit.
Tijdrovend, het kost veel tijd. Maar een grote opbrengt aan informatie. Het kost bv
veel reistijd
• Telefonisch: het kost niet veel tijd, maar je mist wel wat informatie die je zal krijgen
als je elkaar wel zou zien.
• Online (bv zoom): het kost niet veel tijd, maar je mist wel wat informatie. Je hebt een
gebrek aan controle bv slecht internet of veel herrie op de achtergrond. Je kan
online niet wegkijken dus je wordt geconfronteerd met gezichtsuitdrukkingen.
• Go- along (bv wandelen met elkaar): het is dynamischer, het geeft veel ruimte om
een gesprek te voeren, het geeft minder druk, je krijgt informatie op meerdere
manieren binnen. Het is lastig te managen, bv je wilt een interview opnemen maar
tijdens het wandelen kun je bv bijna worden aangereden of veel achtergrondgeluid.
• Etnografisch: je trekt een lange tijd (dagen, weken) met mensen mee en ondertussen
de mensen interviewt.
Interview: vraag- antwoord model (Tourangeau)
Als interviewer stel je een vraag en de respondent geeft een antwoord. Maar als interviewer
moet je met veel dingen bezig zijn.
Dit allemaal gebeurt in het hoofd van een respondent:
Het model zegt dat op een moment dat een vraag binnen komt bij een respondent gaat het
allereerst over: begrijpt de respondent wat je vraagt (comprehension). Als de respondent
het begrijpt gaan we dan over naar retrieval (het ophalen van informatie): kan de
respondent zich herinneren, weet de respondent nog wat het antwoord is. Daarna gaat het
over judgement: het gaat over het bepalen van de respondent welke onderdelen zijn een
antwoord op de vraag. Wat voor informatie ga ik hierover geven. Daarna gaat het over het
geven van een response: een antwoord. Het wordt geverbaliseerd tot antwoorden.
Als interviewer faciliteer je dit volledige proces door vragen te stellen (inhoud) en te
motiveren (relatie/ rapport). Rapport opbouwen is vertrouwen opbouwen met de
respondent. LET OP: Je moet wel duidelijk maken dat de relatie niet verder gaat dan een
respondent en een interviewer! De relatie moet helder zijn.
,Dit doe je d.m.v. de onderdelen van een interview goed te begrijpen:
• Stage 1: aankomst en introductie
- Het begint allemaal bij het eerste contact. Je kan het al verpesten bij je eerste
contact als je niet professioneel overkomt, onduidelijk bent in je mailtjes, onduidelijk
bent in waar je heen moet. Geeft meteen een verkeerde boodschap af. De
respondent zal dan niet alles echt delen. Je moet goed en vertrouwelijk overkomen.
Het ijs breken door chit chatten, dus bv praten over het weer.
• Stage 2: introductie onderzoek
- Het onderzoek introduceren. Zorg dat het vloeiend gaat en zorg dat informed
consent is getekend.
• Stage 3: begin van het interview
- Nu begint het interview en gaat de opname aan. Je gaat nu de dynamiek duidelijk
maken. Dit doen we door een onderwerp te bespreken die makkelijk is. Als je denkt
dat er vertrouwen is gecreëerd kun je naar de moeilijke onderwerpen gaan.
• Stage 4: tijdens het interview
• Stage 5: einde interview
- Je zorgt voor een makkelijke onderwerp/ vraag om de spanningsboog omlaag te
halen.
• Stage 6: na het interview
- Netjes afronden, uitleggen wat er nu zal gebeuren en wat je verwacht t van hen en
wat ze van jou kunnen verwachten. Het ‘doorknob effect’ wordt hier verwacht -> het
moment dat de spanning eraf is en denkt we zijn klaar kun je ineens heel belangrijke
dingen herinneren. Je moet voor dit fenomeen waken en het proberen te
voorkomen, je moet er dus voor zorgen dat je de respondent in stage 5 dusdanig laat
relaxen dat de spanning eraf is.
Wanneer/ waarom doe je interviews? -> onderzoek naar ervaringen en individuele visies.
Focus groepen
• Een focusgroep is NIET een groepsinterview. Bij een groepsinterview ga je als
interviewer een vraag stellen aan de ene respondent en aan de volgende respondent
en hoe is het dan voor jou en jou etc. Telkens verloopt het gesprek via de
interviewer. Iets minder diepgaand, maar wel efficiënt.
• Een focusgroep verloopt dus niet zo. Hier is de interviewer een moderator en
verloopt het gesprek niet via hem. De moderator stelt een vraag, die wordt
beantwoord door een respondent en de andere respondent gaat daarop in en dit
gaat dus heen en weer tussen de respondenten. Het gesprek verloopt dus vooral
tussen de participanten van de focusgroep en NIET constant via de moderator. Focus
groep is meer diepgaand.
• Data wordt gegenereerd door interactie. De interactie tussen de respondenten is
belangrijk.
• Laat participanten luisteren, reflecteren, en over hun standpunten nadenken.
,Groepssamenstelling en grootte
• Heterogeen vs. homogeen
• Vreemden, bekenden, of bestaande groepen.
• Groepsgrootte: tussen 5-8 personen is fijn. Wat fijn is bij een focusgroep hangt echt
van het onderwerp die je wilt bestuderen.
• Onderwerp
• Sensitiviteit en complexiteit
• Breedte en diepte discussie
• Populatie betrokken bij het onderzoek
Fasen van een focus groep: vormen van een groep -> storming (conflicten, hoe gaan we dit
oplossen/ doen. Wat is de structuur?) -> norming -> performing (je gaat nu proberen om je
daadwerkelijke doel te volbrengen) als dat niet goed gaat ga je teug naar de fase van
storming en moet je dus opnieuw zoeken naar een structuur. -> adjourning, je rond het af.
Stappen om dit te kunnen volbrengen:
1. Introductie en basisregels vaststellen (forming)
2. Individuele introducties (forming)
3. Openingstopic (storming & norming)
4. Discussie (performing)
5. Afronding discussie (adjourning)
Vormen van focus groepen
• Two – way: je splitst de groep in 2 delen. Als groep A aan het discussiëren is kijkt
groep B toe en zo wisselen ze elkaar af.
• Dual moderator: je hebt 2 moderatoren. Als moderatoren kun je elkaar helpen.
• Dueling moderator: je hebt 2 moderatoren maar ze laten zien hoe een goede
focusgroep discussie verloopt. Ze zijn het met elkaar oneens en stellen de fase van
storing en norming om te laten zien hoe het hoort.
• Respondent moderator: je geeft de respondent de lijding.
• Online focus groepen: chat room focus groups of een bulletin board focus groups.
Wanneer/ waarom focus groepen? -> potentieel veel stakeholders, discussie mogelijk over
rol en invloed, en leren van gesprekken/ discussies.
Eliciteren (uitlokken van antwoorden) en de topic list
Eliciterende responses
• Probes: je bent iemand aan het prollen van joh ik wil meer van je weten. Dit kan
d.m.v. stilte, ongerichte aanmoediging “eheuh, yes, ok”, vraag naar uitweiding, vraag
naar uitleg en reflectie, interpretatie en samenvatten.
• Prompts: je bent niet aan het prikken voor informatie, maar grijp je in en introduceer
je een nieuw onderwerp.
Eliciterende materialen: vignetten, bestaande data, gemaakte data en foto- elicitatie
Topic list: outline van hoofdvragen, sub onderwerpen en prompts (en probes).
, Observaties
• Participerend vs. niet- participerend
• Verhuld vs. onverhuld
• Systematisch vs. niet- systematisch
Rol van de onderzoeker. 4 typen:
Complete participant, participant observer, observer en covert observer.
LET OP: reactiviteit (en naturalisatie) en ‘going native’
Subjectivity statement
Wat breng jij (als onderzoeker) mee naar het onderzoek? Wat zijn mijn relevante kenmerken
met betrekking tot het onderzoek?
• Fixed positions: je kan niet volledig opgenomen worden in een gemeenschap. Bv als
je een kleuterklas wilt observeren en je doet je zelf voor als kleuter, maar niemand
zal dat serieus nemen.
• Subjective positions: je hebt meningen en gedachtes. Je eigen invloeden.
Wat ben je aan het observeren? Wat schrijf je op als je field notes aan het maken bent?
• Primary observaties: dag, tijd, locatie, actoren en gebeurtenissen.
• Experiental data: over eigen gevoelens, emoties en reflecties.
• Circumstancial & background data: over de organisatie en (niet direct observeerbare)
normen.
• Secundary observaties: opmerkingen over gedane observaties door anderen.
LET OP: je ziet niet alles! Het is moeilijk om een groot beeld te krijgen. Is er meer dan dat wat
ik zie?
Wanneer/ waarom observatie? -> onderzoek naar gewoontes/ gedrag en naar toegankelijke
situaties. Wat doen ze?
Bestaande data
Ze worden gecreëerd zonder dat jij als onderzoeker erbij betrokken bent.
• Macro- sociale fenomenen
• Historisch onderzoek
• Societal blind spots: datgene waar de mensen blind voor zijn. Afspraken, normen en
waarden binnen een cultuur waar mensen minder bewust van zijn.
Toegankelijkheid data -> publieke data, met toestemming en privé
Ethisch aspect. Wat is acceptabel om te gebruiken?
Inhoud bestaande data: manifest (data die feitelijk, direct observeerbaar is. Het is duidelijk
en geen twijfel tot mogelijk) en latent (onderliggende verbanden, diepere betekenis van een
onderwerp, de interpretatie van iets)
Wanneer/ waarom bestaande data? -> onderzoek naar hoe media dingen afbeeldt (feitelijke
weergave, niet wat mensen ervan vinden) en onderzoek naar media,
HC 1 kwalitatief: Data- verzameling
Theorie datacyclus
Het kwalitatieve interview
• Gestructureerd: van tevoren zijn alle vragen al vastgelegd. Je gaat er niet van
afwijken.
• Semi- gestructureerd: aantal startvragen vastgelegd. Je legt heel veel vast, maar laat
ook ruimte vrij voor flexibiliteit.
• Ongestructureerd: vragen zijn niet van tevoren vastgelegd.
Vormen van interviews
• Face to face: je kan diep met elkaar in gesprek en haalt daar ook veel informatie uit.
Tijdrovend, het kost veel tijd. Maar een grote opbrengt aan informatie. Het kost bv
veel reistijd
• Telefonisch: het kost niet veel tijd, maar je mist wel wat informatie die je zal krijgen
als je elkaar wel zou zien.
• Online (bv zoom): het kost niet veel tijd, maar je mist wel wat informatie. Je hebt een
gebrek aan controle bv slecht internet of veel herrie op de achtergrond. Je kan
online niet wegkijken dus je wordt geconfronteerd met gezichtsuitdrukkingen.
• Go- along (bv wandelen met elkaar): het is dynamischer, het geeft veel ruimte om
een gesprek te voeren, het geeft minder druk, je krijgt informatie op meerdere
manieren binnen. Het is lastig te managen, bv je wilt een interview opnemen maar
tijdens het wandelen kun je bv bijna worden aangereden of veel achtergrondgeluid.
• Etnografisch: je trekt een lange tijd (dagen, weken) met mensen mee en ondertussen
de mensen interviewt.
Interview: vraag- antwoord model (Tourangeau)
Als interviewer stel je een vraag en de respondent geeft een antwoord. Maar als interviewer
moet je met veel dingen bezig zijn.
Dit allemaal gebeurt in het hoofd van een respondent:
Het model zegt dat op een moment dat een vraag binnen komt bij een respondent gaat het
allereerst over: begrijpt de respondent wat je vraagt (comprehension). Als de respondent
het begrijpt gaan we dan over naar retrieval (het ophalen van informatie): kan de
respondent zich herinneren, weet de respondent nog wat het antwoord is. Daarna gaat het
over judgement: het gaat over het bepalen van de respondent welke onderdelen zijn een
antwoord op de vraag. Wat voor informatie ga ik hierover geven. Daarna gaat het over het
geven van een response: een antwoord. Het wordt geverbaliseerd tot antwoorden.
Als interviewer faciliteer je dit volledige proces door vragen te stellen (inhoud) en te
motiveren (relatie/ rapport). Rapport opbouwen is vertrouwen opbouwen met de
respondent. LET OP: Je moet wel duidelijk maken dat de relatie niet verder gaat dan een
respondent en een interviewer! De relatie moet helder zijn.
,Dit doe je d.m.v. de onderdelen van een interview goed te begrijpen:
• Stage 1: aankomst en introductie
- Het begint allemaal bij het eerste contact. Je kan het al verpesten bij je eerste
contact als je niet professioneel overkomt, onduidelijk bent in je mailtjes, onduidelijk
bent in waar je heen moet. Geeft meteen een verkeerde boodschap af. De
respondent zal dan niet alles echt delen. Je moet goed en vertrouwelijk overkomen.
Het ijs breken door chit chatten, dus bv praten over het weer.
• Stage 2: introductie onderzoek
- Het onderzoek introduceren. Zorg dat het vloeiend gaat en zorg dat informed
consent is getekend.
• Stage 3: begin van het interview
- Nu begint het interview en gaat de opname aan. Je gaat nu de dynamiek duidelijk
maken. Dit doen we door een onderwerp te bespreken die makkelijk is. Als je denkt
dat er vertrouwen is gecreëerd kun je naar de moeilijke onderwerpen gaan.
• Stage 4: tijdens het interview
• Stage 5: einde interview
- Je zorgt voor een makkelijke onderwerp/ vraag om de spanningsboog omlaag te
halen.
• Stage 6: na het interview
- Netjes afronden, uitleggen wat er nu zal gebeuren en wat je verwacht t van hen en
wat ze van jou kunnen verwachten. Het ‘doorknob effect’ wordt hier verwacht -> het
moment dat de spanning eraf is en denkt we zijn klaar kun je ineens heel belangrijke
dingen herinneren. Je moet voor dit fenomeen waken en het proberen te
voorkomen, je moet er dus voor zorgen dat je de respondent in stage 5 dusdanig laat
relaxen dat de spanning eraf is.
Wanneer/ waarom doe je interviews? -> onderzoek naar ervaringen en individuele visies.
Focus groepen
• Een focusgroep is NIET een groepsinterview. Bij een groepsinterview ga je als
interviewer een vraag stellen aan de ene respondent en aan de volgende respondent
en hoe is het dan voor jou en jou etc. Telkens verloopt het gesprek via de
interviewer. Iets minder diepgaand, maar wel efficiënt.
• Een focusgroep verloopt dus niet zo. Hier is de interviewer een moderator en
verloopt het gesprek niet via hem. De moderator stelt een vraag, die wordt
beantwoord door een respondent en de andere respondent gaat daarop in en dit
gaat dus heen en weer tussen de respondenten. Het gesprek verloopt dus vooral
tussen de participanten van de focusgroep en NIET constant via de moderator. Focus
groep is meer diepgaand.
• Data wordt gegenereerd door interactie. De interactie tussen de respondenten is
belangrijk.
• Laat participanten luisteren, reflecteren, en over hun standpunten nadenken.
,Groepssamenstelling en grootte
• Heterogeen vs. homogeen
• Vreemden, bekenden, of bestaande groepen.
• Groepsgrootte: tussen 5-8 personen is fijn. Wat fijn is bij een focusgroep hangt echt
van het onderwerp die je wilt bestuderen.
• Onderwerp
• Sensitiviteit en complexiteit
• Breedte en diepte discussie
• Populatie betrokken bij het onderzoek
Fasen van een focus groep: vormen van een groep -> storming (conflicten, hoe gaan we dit
oplossen/ doen. Wat is de structuur?) -> norming -> performing (je gaat nu proberen om je
daadwerkelijke doel te volbrengen) als dat niet goed gaat ga je teug naar de fase van
storming en moet je dus opnieuw zoeken naar een structuur. -> adjourning, je rond het af.
Stappen om dit te kunnen volbrengen:
1. Introductie en basisregels vaststellen (forming)
2. Individuele introducties (forming)
3. Openingstopic (storming & norming)
4. Discussie (performing)
5. Afronding discussie (adjourning)
Vormen van focus groepen
• Two – way: je splitst de groep in 2 delen. Als groep A aan het discussiëren is kijkt
groep B toe en zo wisselen ze elkaar af.
• Dual moderator: je hebt 2 moderatoren. Als moderatoren kun je elkaar helpen.
• Dueling moderator: je hebt 2 moderatoren maar ze laten zien hoe een goede
focusgroep discussie verloopt. Ze zijn het met elkaar oneens en stellen de fase van
storing en norming om te laten zien hoe het hoort.
• Respondent moderator: je geeft de respondent de lijding.
• Online focus groepen: chat room focus groups of een bulletin board focus groups.
Wanneer/ waarom focus groepen? -> potentieel veel stakeholders, discussie mogelijk over
rol en invloed, en leren van gesprekken/ discussies.
Eliciteren (uitlokken van antwoorden) en de topic list
Eliciterende responses
• Probes: je bent iemand aan het prollen van joh ik wil meer van je weten. Dit kan
d.m.v. stilte, ongerichte aanmoediging “eheuh, yes, ok”, vraag naar uitweiding, vraag
naar uitleg en reflectie, interpretatie en samenvatten.
• Prompts: je bent niet aan het prikken voor informatie, maar grijp je in en introduceer
je een nieuw onderwerp.
Eliciterende materialen: vignetten, bestaande data, gemaakte data en foto- elicitatie
Topic list: outline van hoofdvragen, sub onderwerpen en prompts (en probes).
, Observaties
• Participerend vs. niet- participerend
• Verhuld vs. onverhuld
• Systematisch vs. niet- systematisch
Rol van de onderzoeker. 4 typen:
Complete participant, participant observer, observer en covert observer.
LET OP: reactiviteit (en naturalisatie) en ‘going native’
Subjectivity statement
Wat breng jij (als onderzoeker) mee naar het onderzoek? Wat zijn mijn relevante kenmerken
met betrekking tot het onderzoek?
• Fixed positions: je kan niet volledig opgenomen worden in een gemeenschap. Bv als
je een kleuterklas wilt observeren en je doet je zelf voor als kleuter, maar niemand
zal dat serieus nemen.
• Subjective positions: je hebt meningen en gedachtes. Je eigen invloeden.
Wat ben je aan het observeren? Wat schrijf je op als je field notes aan het maken bent?
• Primary observaties: dag, tijd, locatie, actoren en gebeurtenissen.
• Experiental data: over eigen gevoelens, emoties en reflecties.
• Circumstancial & background data: over de organisatie en (niet direct observeerbare)
normen.
• Secundary observaties: opmerkingen over gedane observaties door anderen.
LET OP: je ziet niet alles! Het is moeilijk om een groot beeld te krijgen. Is er meer dan dat wat
ik zie?
Wanneer/ waarom observatie? -> onderzoek naar gewoontes/ gedrag en naar toegankelijke
situaties. Wat doen ze?
Bestaande data
Ze worden gecreëerd zonder dat jij als onderzoeker erbij betrokken bent.
• Macro- sociale fenomenen
• Historisch onderzoek
• Societal blind spots: datgene waar de mensen blind voor zijn. Afspraken, normen en
waarden binnen een cultuur waar mensen minder bewust van zijn.
Toegankelijkheid data -> publieke data, met toestemming en privé
Ethisch aspect. Wat is acceptabel om te gebruiken?
Inhoud bestaande data: manifest (data die feitelijk, direct observeerbaar is. Het is duidelijk
en geen twijfel tot mogelijk) en latent (onderliggende verbanden, diepere betekenis van een
onderwerp, de interpretatie van iets)
Wanneer/ waarom bestaande data? -> onderzoek naar hoe media dingen afbeeldt (feitelijke
weergave, niet wat mensen ervan vinden) en onderzoek naar media,
