RECHTSFILOSOFIE
Prof. K. Van Assche
Semester 1: 2025-2026
Dit document bundelt de PowerPoints, cursus en lesnotities. Het lijkt een lang
document, maar dit komt grotendeels door extra verduidelijkingen en
aanvullingen uit de cursus. Deze extra informatie staat steeds aangeduid of in
kleinere tekst weergegeven en dient enkel ter ondersteuning van het begrip.
,1. Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom? Besloot pas laatste
les te zeggen dat hij hier geen vragen over zal stellen
1
,2. Van de premoderne wereld naar de moderniteit
1.1 De premoderne rechtsfilosofie
Net zoals de Westerse filosofie heeft ook de Westerse rechtsfilosofie haar wortels
in het Oude Griekenland. Oorsprong: oude Griekenland
6e eeuw v.C. : Grieken stappen af van mythologisch wereldbeeld
1. Uitbreiding Griekse Rijk: Klein-Azië
2. Aanraking met hoogontwikkelde beschavingen, vb. Egypte en Perzië
die totaal verschillende mythologieën hanteerden. Dit ondermijnde het
vertrouwen in de vanzelfsprekendheid van hun eigen mythologische traditie.
A. De pre-socratische rechtsfilosofie
Pre-socratici = vroege Griekse filosofen
- Zoektocht naar nieuwe manier om wereld te begrijpen (obv rationeel
denken)
- Afwijzing van mythologische/religieuze verklaringen
- Wereld begrijpen via logisch redeneren, observatie en argumentatie
- Aanname van een universele orde/wetmatigheid achter de zichtbare
wereld
- Deze orde kunnen we begrijpen met de rede (logos = verstand)
- Wereldbeeld wordt rationalistisch (mythologisch → rationalistisch)
a) de wereld functioneerde volgens logische principes en universele wetten,
b) en deze wetten konden door de menselijke rede ontdekt worden.
achter zichtbare wereld bestaat er een natuurlijke orde
vroege Griekse natuurfilosofen via rede de natuurlijke orde te herleiden tot
één oerkracht bv water, lucht of vuur.
Sofisten = volgende generatie filosofen
- Rondtrekkende leraars en filosofen
- “waarheid=subjectief en hangt af van menselijke perceptie en context”
- Menselijke samenleving (sl) en recht= resultaat van menselijke
creaties, maar niet van natuurlijke orde
- Recht
1.Is een systeem van regels gemaakt door de mens
2.Is cultureel en historisch relatief
Grondslag voor de rechtsfilosofische discussie tussen rechtspositivisme
en natuurrechtsdenken
1. RP: positief recht= product van menselijke afspraken
2
, 2.NRD: positief recht moet getoetst worden aan universele, van nature
geldende principes
B. Plato
-
Leermeester= Socrates
-
Tegen relativisme (sofisten) ---> natuurrechtsdenken op nieuwe manier
onderbouwen
- Absolute kennis van werkelijkheid en vaststellen wat rechtvaardig is
mogelijk
- Onderscheid:
1. waarneembare, zintuiglijke wereld en Ideeënwereld
2. Hogere onveranderlijke wereld = ideeënwereld
a. Vertegenwoordigen ware realiteit, (ideeën zijn ware realiteit)
b. Ontwerp voor alles in materiele wereld (blauwdruk van de wereld)
c. Ideeën= maatstaf voor onvolmaakte, vergankelijke werkelijkheid
Plato’s bewijs:
- Bepaalde concepten komen niet perfect voor in de zintuigelijke wereld
(vb. perfecte cirkel)
- Verschillende individuele objecten classificeren onder 1 concept (vb.
stoel) door abstracte idee v/d categorie
- Perfecte ideeën bestaan die losstaan v/d materiele wereld en hun
oorsprong vinden in de hogere realiteit
Recht
- Geheel van normen die in overeenstemming moest zijn met de hogere,
rationele orde van de Ideeënwereld
- Niet willekeurig of veranderlijk, maar gebaseerd op universele,
onveranderlijke principes die door de menselijke rede ontdekt kunnen
worden
- concreet: recht afstemmen op Idee van rechtvaardigheid
a. Maatstaf voor elke wet
b. Gebruikt om positief recht te toetsen
c. Volledig begrepen door koning-filosofen: richten staat in o.b.v. die
principes
Ideale staat
- Politeia (de republiek; de Staat)
- Rechtvaardige SL waarin elke klasse zijn natuurlijke rol vervult in
overeenstemming met zijn vermogens.
- Koning filosofen: wijsheid
- Wachters: moed
- Werkers: gematigdheid
- Recht: sociale orde handhaven en burgers opleiden en irrationele
neigingen disciplineren
Meeste mensen niet in staat rationeel te handelen/verlangens te
beheersen
- Koning-filosofen nemen leiding (Idee RVH)
- Geen democratie
3
Prof. K. Van Assche
Semester 1: 2025-2026
Dit document bundelt de PowerPoints, cursus en lesnotities. Het lijkt een lang
document, maar dit komt grotendeels door extra verduidelijkingen en
aanvullingen uit de cursus. Deze extra informatie staat steeds aangeduid of in
kleinere tekst weergegeven en dient enkel ter ondersteuning van het begrip.
,1. Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom? Besloot pas laatste
les te zeggen dat hij hier geen vragen over zal stellen
1
,2. Van de premoderne wereld naar de moderniteit
1.1 De premoderne rechtsfilosofie
Net zoals de Westerse filosofie heeft ook de Westerse rechtsfilosofie haar wortels
in het Oude Griekenland. Oorsprong: oude Griekenland
6e eeuw v.C. : Grieken stappen af van mythologisch wereldbeeld
1. Uitbreiding Griekse Rijk: Klein-Azië
2. Aanraking met hoogontwikkelde beschavingen, vb. Egypte en Perzië
die totaal verschillende mythologieën hanteerden. Dit ondermijnde het
vertrouwen in de vanzelfsprekendheid van hun eigen mythologische traditie.
A. De pre-socratische rechtsfilosofie
Pre-socratici = vroege Griekse filosofen
- Zoektocht naar nieuwe manier om wereld te begrijpen (obv rationeel
denken)
- Afwijzing van mythologische/religieuze verklaringen
- Wereld begrijpen via logisch redeneren, observatie en argumentatie
- Aanname van een universele orde/wetmatigheid achter de zichtbare
wereld
- Deze orde kunnen we begrijpen met de rede (logos = verstand)
- Wereldbeeld wordt rationalistisch (mythologisch → rationalistisch)
a) de wereld functioneerde volgens logische principes en universele wetten,
b) en deze wetten konden door de menselijke rede ontdekt worden.
achter zichtbare wereld bestaat er een natuurlijke orde
vroege Griekse natuurfilosofen via rede de natuurlijke orde te herleiden tot
één oerkracht bv water, lucht of vuur.
Sofisten = volgende generatie filosofen
- Rondtrekkende leraars en filosofen
- “waarheid=subjectief en hangt af van menselijke perceptie en context”
- Menselijke samenleving (sl) en recht= resultaat van menselijke
creaties, maar niet van natuurlijke orde
- Recht
1.Is een systeem van regels gemaakt door de mens
2.Is cultureel en historisch relatief
Grondslag voor de rechtsfilosofische discussie tussen rechtspositivisme
en natuurrechtsdenken
1. RP: positief recht= product van menselijke afspraken
2
, 2.NRD: positief recht moet getoetst worden aan universele, van nature
geldende principes
B. Plato
-
Leermeester= Socrates
-
Tegen relativisme (sofisten) ---> natuurrechtsdenken op nieuwe manier
onderbouwen
- Absolute kennis van werkelijkheid en vaststellen wat rechtvaardig is
mogelijk
- Onderscheid:
1. waarneembare, zintuiglijke wereld en Ideeënwereld
2. Hogere onveranderlijke wereld = ideeënwereld
a. Vertegenwoordigen ware realiteit, (ideeën zijn ware realiteit)
b. Ontwerp voor alles in materiele wereld (blauwdruk van de wereld)
c. Ideeën= maatstaf voor onvolmaakte, vergankelijke werkelijkheid
Plato’s bewijs:
- Bepaalde concepten komen niet perfect voor in de zintuigelijke wereld
(vb. perfecte cirkel)
- Verschillende individuele objecten classificeren onder 1 concept (vb.
stoel) door abstracte idee v/d categorie
- Perfecte ideeën bestaan die losstaan v/d materiele wereld en hun
oorsprong vinden in de hogere realiteit
Recht
- Geheel van normen die in overeenstemming moest zijn met de hogere,
rationele orde van de Ideeënwereld
- Niet willekeurig of veranderlijk, maar gebaseerd op universele,
onveranderlijke principes die door de menselijke rede ontdekt kunnen
worden
- concreet: recht afstemmen op Idee van rechtvaardigheid
a. Maatstaf voor elke wet
b. Gebruikt om positief recht te toetsen
c. Volledig begrepen door koning-filosofen: richten staat in o.b.v. die
principes
Ideale staat
- Politeia (de republiek; de Staat)
- Rechtvaardige SL waarin elke klasse zijn natuurlijke rol vervult in
overeenstemming met zijn vermogens.
- Koning filosofen: wijsheid
- Wachters: moed
- Werkers: gematigdheid
- Recht: sociale orde handhaven en burgers opleiden en irrationele
neigingen disciplineren
Meeste mensen niet in staat rationeel te handelen/verlangens te
beheersen
- Koning-filosofen nemen leiding (Idee RVH)
- Geen democratie
3
