Hoorcollege 1-1 – Preventieve zorg KKF
Konijnenrassen worden ingedeeld naar grootte:
- Dwergkonijnen (<1,7kg)
- Kleine konijnen (1,7 – 3kg)
- Middelgrote konijnen (3 – 5 kg)
- Grote konijnen (>5kg)
Hangoren zijn door de baan genomen wat rustiger dan veel andere rassen.
De angora, leeuwenkop, voskonijn, rex (zeer kort), satijn (glans), en teddy (fluffly) hebben
een bijzondere vachtstructuur.
Haren op de voetzolen moeten doorgaans niet weggeknipt worden, omdat ze
beschermen tegen pododermatitis. Rex konijnen hebben hierom ook een predispositie
voor pododermatitis.
Langharige rassen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van haarballen (échte
trichobezoar) en ectoparasieten.
De trichobezoar in de maag bij konijnen is bijna altijd ingedroogde maaginhoud (voer
met wat haren). Als je deze verweekt kan deze zich doorgaans oplossen. Fretten kunnen
daarentegen wel echt haarballen hebben.
Échte trichobezoaren (rechts) zijn kleine haarballetjes die vaak in de
ileocecale overgang vastlopen. Ze kunnen ook zichtbaar zijn als
‘kralenketting’ feces. Laxatract (m.n. tijdens de ruiperiode) kan helpen om
dit te voorkomen.
Tot 15 mmol/L glucose wijst op stress bij konijnen; 15-20 is een grijs gebied; en >20
mmol/L is vaak geassocieerd met buikaandoeningen die vaak een chirurgische indicatie
hebben. Overweeg altijd medicamenteuze therapie, omdat het openen van het
maagdarmkanaal is geassocieerd met een overlevingskans van ~50%.
Genetische predispositie voor specifieke
aandoeningen:
• Oorproblemen – Hangoorkonijnen
• Primair glaucoom – Witte Nieuw Zeelander
• Epilepsie – Witte konijnen, blauwogig
• Olifantstanden (afb. rechts) – Dwergrassen
• Geboorteproblemen – Dwergrassen
• Lethaliteit(geboorte) – Dwergrassen
Het ‘dwerg’-gen is dominant. Dwergkonijnen zijn altijd heterozygoot, omdat homozygote
dieren dood geboren worden of kort na de geboorte overlijden. Dwergkonijnen zijn vaak
brachycefaal, waardoor ze gepredisponeerd zijn voor allerlei gebitsproblemen (o.a.
olifantstanden).
,Er worden 13 caviarassen erkend (>40 in Europa..), waarbij ook enkele belangrijke
predisposities voorkomen:
• Langharigerassen (Peruaanse cavia, Sheltie): vachtproblemen (klitten,
ectoparasieten, dermatofytose)
• Rex cavia’s: huidproblemen
• Skinny pig: huidproblemen/infecties
• Brachycephale cavia’s (bv. Teddy): luchtwegproblemen
• Satijncavia’s: Satijnziekte (osteodystrofie)
• Specifieke caviastammen: diabetes mellitus
‘satijn’ is vaak een vachtvariant van een bestaand
ras die het satijngen heeft. Dit gen is dominant. Op
hetzelfde chromosoom zit een gen die leidt tot
osteodystrofie. Dieren met satijnziekte hebben
lange femurs, zijn extréém pijnlijk aan de benen, en
maken vaak ‘bunny hops’ in locomotie.
Eén op zes cavia’s (in dierenwinkels) draagt
dermatofyten, i.t.t. 1:16 bij konijnen.
Chinchilla’s hebben niet zozeer rassen, maar vooral
kleurtypen. Genetische predisposities voor ziekten zijn bij chinchilla’s niet bekend.
Bij ratten zijn er ook een reeks raspredisposities:
• Manx of bobtail variant (geen staart) → skeletafwijkingen, coördinatieproblemen.
• Rex variant → afwijkende snorharen, leidend tot problemen met oriëntatie, oog-en/of
neusirritatie (doorafwijkende snorharen die in de neus of ogen prikken).
• Harley variant → huidproblemen, jeuk.
• Sphinx variant → luchtwegproblemen, huid-en oogproblemen.
• Albino → overgevoeligheidvoor licht, slechtziendheid (geldt voor alle albino dieren…)
• Dwergmutatie of ‘white spotting’ gen → megacolon, sterfteop jongeleeftijd.
Bij fretten komt congenitale doofheid (soms met vestibulaire ataxie) voor, welke is
gelinkt aan vachtkleur/patroon:
- Witte markeringen, vroegtijdig grijs: 87% doof
- Panda of Blaze: 100% bilateraal doof
- Mitt (witte poothes) met vs zonder overig wit: 2% vs 31%
- Darke eyed white, zilverkleur: 4%
- Angora: geen doofheid
Angora’s worden over het algemeen minder oud, maar dit is niet gelinkt aan specifieke
aandoeningen.
In werkelijkheid worden gehouden
konijnen gemiddeld maar 5 jaar oud,
en cavia’s 4. Chinchilla’s worden in
de praktijk vaak 7-10.
,Konijnen mogen wettelijk niet vóór 6 weken leeftijd van de
moeder gescheiden worden. Voor de overige dieren zijn
geen wettelijke eisen rondom de speenleeftijd.
De hystricomorfen zijn nestvlieders; de rest nestblijvers.
De socialisatiefase van konijnen is tussen 10-20 dagen leeftijd. Begin
met socialiseren zodra ze zelf uit het nest komen. Als je ze eerder gaat
hanteren kan de moeder ze doden. In de socialisatiefase kun je ze ook
wennen aan andere huisdieren, etc.
Een goede truc is om dieren naar je hand te laten komen door ze te lokken
met vloeibare dwangvoeding. Op deze manier raken ze ook direct gewend
aan de smaak van dwangvoeding.
Er zijn veel verschillende manieren om een konijn
te hanteren. Het is vooral belangrijk het lichaam
te ondersteunen en de achterpoten in bedwang
te houden. Konijnen in het nekvel pakken is
waarschijnlijk erg stressvol.
Zet konijnen altijd achteruit terug in de
kooi/carrier, zodat ze niet naar voren weg
proberen te springen (met risico’s van dien..)
Hamsters kun je het beste eerst rustig wakker
laten worden voor je ze hanteert, omdat ze anders sneller geneigd zijn om te bijten.
Fretten kunnen wel in hun nekvel worden gepakt, omdat ze een zeer dikke nekhuid
hebben, en fretten dit in het wild ook bij elkaar doen bij de paring.
Vaccineren
Myxomatose is een dubbselstrengs DNA-virus met een envelop (is een soort poxvirus).
Doordat ze een envelop hebben persisteren ze slecht in de omgeving. Dubbelstrengse
DNA virussen muteren niet snel, waardoor het vaccin waarschijnlijk lang werkzaam
blijft.
Het wordt overgedragen via insectvectoren (m.n. muggen & konijnenvlooien). Alle
poxvirussen worden via insecten overgedragen.
Wilde konijnen hebben vaker de konijnenvlo (gehouden konijnen hebben vaak de
kattenvlo) → risico wanneer je wilde konijnen in de praktijk behandeld, omdat de vlooien
dan kunnen verspreiden naar de gehouden konijnen, en myxomatose kunnen
overdragen.
Er zijn verschillende
myxomatosestammen,
welke verschillende
pathogeniciteit hebben.
Er is geen behandeling
mogelijk.
, Rabbit hemorrhagic disease virus is een
enkelstrengs RNA-virus zonder enveloppe
(calicivirus) → mutatiegevoelig en
omgevingsresistent. Er wordt een RHDV-1 en
RHDV-2 onderscheiden.
Het wordt via direct én indirect contact
overgedragen. Bedenk je dus ook dat het
makkelijk via kleding, drinkwater, insecten, etc.
kan verspreiden. Ook roofdieren (honden!)
kunnen konijnenkeutels opeten en vervolgens
virus in de eigen ontlasting afgeven.
Kenmerkend bij RHDV-2 is dat deze al bij dieren vanaf 2-3 weken kan voorkomen, terwijl
RHDV-1 pas vanaf 8 weken voorkomt. Dit is echter niet gekoppeld aan maternale
immuniteit. RHDV-2 verspreidt zich veel makkelijker door de langere incubatietijd en
lagere morbiditeit.
Plotse sterfte bij konijnen komt veelal voor bij: RHD, hartziekte, pasteurellose,
coccidiose, trauma, intoxicatie.
Bij myxomatose en RHD uitbraken in koppels wordt een noodvaccinatie aangeraden.
Echter, als dieren de infectie al hebben, dan kan het vaccin de infectie verergeren.
Het Nobivac Myxo-RHD PLUS is een dubbel recombinant vaccin wat levend
myxomavirus bevat en een RHDV-1 en RHDV-2 vector. Bijwerkingen zijn eventueel
zwelling op de injectieplaats, lichte koorts (1-2℃), of myxoma-vorming (verdwijnt vaak
binnen 2wk).
Vaccinatie kan vanaf 5 weken leeftijd, maar als
het voor 7 weken wordt gedaan moet het
binnen 6 maanden herhaald worden. Het
vaccin beschermt na 3 weken, en duurt 1 jaar.
Eenmalige vaccinatie is voldoende. Eventueel
vaccinatie tegen RHDV-1 en RHDV-2 (Filavac)
kan nodig zijn als er eerder enkel tegen
myxomatose is gevaccineerd of als het dier een
myxomatose veldinfectie heeft gehad maar niet
tegen RHDV is gevaccineerd. Dit is omdat, als
een konijn eerder myxomatose heeft gehad, de
immuunrespons tegen het vaccin dusdanig
krachtig kan zijn dat het niet eens goed kan
reageren op de RHDV-component van het
vaccin → een RHDV-specifiek vaccin is nodig.
Filavac kan al op eerdere leeftijd worden gegeven, wat waardevol is wanneer er op jonge
leeftijd een RHDV uitbraak is.
Konijnenrassen worden ingedeeld naar grootte:
- Dwergkonijnen (<1,7kg)
- Kleine konijnen (1,7 – 3kg)
- Middelgrote konijnen (3 – 5 kg)
- Grote konijnen (>5kg)
Hangoren zijn door de baan genomen wat rustiger dan veel andere rassen.
De angora, leeuwenkop, voskonijn, rex (zeer kort), satijn (glans), en teddy (fluffly) hebben
een bijzondere vachtstructuur.
Haren op de voetzolen moeten doorgaans niet weggeknipt worden, omdat ze
beschermen tegen pododermatitis. Rex konijnen hebben hierom ook een predispositie
voor pododermatitis.
Langharige rassen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van haarballen (échte
trichobezoar) en ectoparasieten.
De trichobezoar in de maag bij konijnen is bijna altijd ingedroogde maaginhoud (voer
met wat haren). Als je deze verweekt kan deze zich doorgaans oplossen. Fretten kunnen
daarentegen wel echt haarballen hebben.
Échte trichobezoaren (rechts) zijn kleine haarballetjes die vaak in de
ileocecale overgang vastlopen. Ze kunnen ook zichtbaar zijn als
‘kralenketting’ feces. Laxatract (m.n. tijdens de ruiperiode) kan helpen om
dit te voorkomen.
Tot 15 mmol/L glucose wijst op stress bij konijnen; 15-20 is een grijs gebied; en >20
mmol/L is vaak geassocieerd met buikaandoeningen die vaak een chirurgische indicatie
hebben. Overweeg altijd medicamenteuze therapie, omdat het openen van het
maagdarmkanaal is geassocieerd met een overlevingskans van ~50%.
Genetische predispositie voor specifieke
aandoeningen:
• Oorproblemen – Hangoorkonijnen
• Primair glaucoom – Witte Nieuw Zeelander
• Epilepsie – Witte konijnen, blauwogig
• Olifantstanden (afb. rechts) – Dwergrassen
• Geboorteproblemen – Dwergrassen
• Lethaliteit(geboorte) – Dwergrassen
Het ‘dwerg’-gen is dominant. Dwergkonijnen zijn altijd heterozygoot, omdat homozygote
dieren dood geboren worden of kort na de geboorte overlijden. Dwergkonijnen zijn vaak
brachycefaal, waardoor ze gepredisponeerd zijn voor allerlei gebitsproblemen (o.a.
olifantstanden).
,Er worden 13 caviarassen erkend (>40 in Europa..), waarbij ook enkele belangrijke
predisposities voorkomen:
• Langharigerassen (Peruaanse cavia, Sheltie): vachtproblemen (klitten,
ectoparasieten, dermatofytose)
• Rex cavia’s: huidproblemen
• Skinny pig: huidproblemen/infecties
• Brachycephale cavia’s (bv. Teddy): luchtwegproblemen
• Satijncavia’s: Satijnziekte (osteodystrofie)
• Specifieke caviastammen: diabetes mellitus
‘satijn’ is vaak een vachtvariant van een bestaand
ras die het satijngen heeft. Dit gen is dominant. Op
hetzelfde chromosoom zit een gen die leidt tot
osteodystrofie. Dieren met satijnziekte hebben
lange femurs, zijn extréém pijnlijk aan de benen, en
maken vaak ‘bunny hops’ in locomotie.
Eén op zes cavia’s (in dierenwinkels) draagt
dermatofyten, i.t.t. 1:16 bij konijnen.
Chinchilla’s hebben niet zozeer rassen, maar vooral
kleurtypen. Genetische predisposities voor ziekten zijn bij chinchilla’s niet bekend.
Bij ratten zijn er ook een reeks raspredisposities:
• Manx of bobtail variant (geen staart) → skeletafwijkingen, coördinatieproblemen.
• Rex variant → afwijkende snorharen, leidend tot problemen met oriëntatie, oog-en/of
neusirritatie (doorafwijkende snorharen die in de neus of ogen prikken).
• Harley variant → huidproblemen, jeuk.
• Sphinx variant → luchtwegproblemen, huid-en oogproblemen.
• Albino → overgevoeligheidvoor licht, slechtziendheid (geldt voor alle albino dieren…)
• Dwergmutatie of ‘white spotting’ gen → megacolon, sterfteop jongeleeftijd.
Bij fretten komt congenitale doofheid (soms met vestibulaire ataxie) voor, welke is
gelinkt aan vachtkleur/patroon:
- Witte markeringen, vroegtijdig grijs: 87% doof
- Panda of Blaze: 100% bilateraal doof
- Mitt (witte poothes) met vs zonder overig wit: 2% vs 31%
- Darke eyed white, zilverkleur: 4%
- Angora: geen doofheid
Angora’s worden over het algemeen minder oud, maar dit is niet gelinkt aan specifieke
aandoeningen.
In werkelijkheid worden gehouden
konijnen gemiddeld maar 5 jaar oud,
en cavia’s 4. Chinchilla’s worden in
de praktijk vaak 7-10.
,Konijnen mogen wettelijk niet vóór 6 weken leeftijd van de
moeder gescheiden worden. Voor de overige dieren zijn
geen wettelijke eisen rondom de speenleeftijd.
De hystricomorfen zijn nestvlieders; de rest nestblijvers.
De socialisatiefase van konijnen is tussen 10-20 dagen leeftijd. Begin
met socialiseren zodra ze zelf uit het nest komen. Als je ze eerder gaat
hanteren kan de moeder ze doden. In de socialisatiefase kun je ze ook
wennen aan andere huisdieren, etc.
Een goede truc is om dieren naar je hand te laten komen door ze te lokken
met vloeibare dwangvoeding. Op deze manier raken ze ook direct gewend
aan de smaak van dwangvoeding.
Er zijn veel verschillende manieren om een konijn
te hanteren. Het is vooral belangrijk het lichaam
te ondersteunen en de achterpoten in bedwang
te houden. Konijnen in het nekvel pakken is
waarschijnlijk erg stressvol.
Zet konijnen altijd achteruit terug in de
kooi/carrier, zodat ze niet naar voren weg
proberen te springen (met risico’s van dien..)
Hamsters kun je het beste eerst rustig wakker
laten worden voor je ze hanteert, omdat ze anders sneller geneigd zijn om te bijten.
Fretten kunnen wel in hun nekvel worden gepakt, omdat ze een zeer dikke nekhuid
hebben, en fretten dit in het wild ook bij elkaar doen bij de paring.
Vaccineren
Myxomatose is een dubbselstrengs DNA-virus met een envelop (is een soort poxvirus).
Doordat ze een envelop hebben persisteren ze slecht in de omgeving. Dubbelstrengse
DNA virussen muteren niet snel, waardoor het vaccin waarschijnlijk lang werkzaam
blijft.
Het wordt overgedragen via insectvectoren (m.n. muggen & konijnenvlooien). Alle
poxvirussen worden via insecten overgedragen.
Wilde konijnen hebben vaker de konijnenvlo (gehouden konijnen hebben vaak de
kattenvlo) → risico wanneer je wilde konijnen in de praktijk behandeld, omdat de vlooien
dan kunnen verspreiden naar de gehouden konijnen, en myxomatose kunnen
overdragen.
Er zijn verschillende
myxomatosestammen,
welke verschillende
pathogeniciteit hebben.
Er is geen behandeling
mogelijk.
, Rabbit hemorrhagic disease virus is een
enkelstrengs RNA-virus zonder enveloppe
(calicivirus) → mutatiegevoelig en
omgevingsresistent. Er wordt een RHDV-1 en
RHDV-2 onderscheiden.
Het wordt via direct én indirect contact
overgedragen. Bedenk je dus ook dat het
makkelijk via kleding, drinkwater, insecten, etc.
kan verspreiden. Ook roofdieren (honden!)
kunnen konijnenkeutels opeten en vervolgens
virus in de eigen ontlasting afgeven.
Kenmerkend bij RHDV-2 is dat deze al bij dieren vanaf 2-3 weken kan voorkomen, terwijl
RHDV-1 pas vanaf 8 weken voorkomt. Dit is echter niet gekoppeld aan maternale
immuniteit. RHDV-2 verspreidt zich veel makkelijker door de langere incubatietijd en
lagere morbiditeit.
Plotse sterfte bij konijnen komt veelal voor bij: RHD, hartziekte, pasteurellose,
coccidiose, trauma, intoxicatie.
Bij myxomatose en RHD uitbraken in koppels wordt een noodvaccinatie aangeraden.
Echter, als dieren de infectie al hebben, dan kan het vaccin de infectie verergeren.
Het Nobivac Myxo-RHD PLUS is een dubbel recombinant vaccin wat levend
myxomavirus bevat en een RHDV-1 en RHDV-2 vector. Bijwerkingen zijn eventueel
zwelling op de injectieplaats, lichte koorts (1-2℃), of myxoma-vorming (verdwijnt vaak
binnen 2wk).
Vaccinatie kan vanaf 5 weken leeftijd, maar als
het voor 7 weken wordt gedaan moet het
binnen 6 maanden herhaald worden. Het
vaccin beschermt na 3 weken, en duurt 1 jaar.
Eenmalige vaccinatie is voldoende. Eventueel
vaccinatie tegen RHDV-1 en RHDV-2 (Filavac)
kan nodig zijn als er eerder enkel tegen
myxomatose is gevaccineerd of als het dier een
myxomatose veldinfectie heeft gehad maar niet
tegen RHDV is gevaccineerd. Dit is omdat, als
een konijn eerder myxomatose heeft gehad, de
immuunrespons tegen het vaccin dusdanig
krachtig kan zijn dat het niet eens goed kan
reageren op de RHDV-component van het
vaccin → een RHDV-specifiek vaccin is nodig.
Filavac kan al op eerdere leeftijd worden gegeven, wat waardevol is wanneer er op jonge
leeftijd een RHDV uitbraak is.
