1. Plato’s grot....................................................................................................................................6
1. Plato’s grot....................................................................................................................................6
2. Filosofie vs ideologie.....................................................................................................................6
2. Filosofie vs ideologie.....................................................................................................................6
3. Historiciteit vd filosofie.................................................................................................................6
3. Historiciteit vd filosofie.................................................................................................................6
4. Wereldbeelden.............................................................................................................................7
4. Wereldbeelden.............................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: Wijsbegeerte binnen de antieke bestaanshorizon (6 de eeuw v. Chr. - 6de eeuw n. Chr.)...7
Hoofdstuk 1: Wijsbegeerte binnen de antieke bestaanshorizon (6 de eeuw v. Chr. - 6de eeuw n. Chr.)...7
1. Van mythos nr logos.....................................................................................................................7
1. Van mythos nr logos.....................................................................................................................7
2. Ontstaan vd natuurfilosofen.........................................................................................................8
2. Ontstaan vd natuurfilosofen.........................................................................................................8
3. Heraclitus (natuurfilosoof, 6de eeuw v. Chr.).................................................................................8
3. Heraclitus (natuurfilosoof, 6de eeuw v. Chr.).................................................................................8
4. Parmenides (natuurfilosoof, 5de eeuw v. Chr.)..............................................................................9
4. Parmenides (natuurfilosoof, 5de eeuw v. Chr.)..............................................................................9
Kenmerken van het zijnde................................................................................................................9
Kenmerken van het zijnde................................................................................................................9
niet ontstaan:...................................................................................................................................9
niet ontstaan:...................................................................................................................................9
Het zijnde kan niet ontstaan (want dan zou het uit niets moeten komen, en uit niets komt niets). 9
Het zijnde kan niet ontstaan (want dan zou het uit niets moeten komen, en uit niets komt niets). 9
Het kan ook niet vergaan (want dan zou het verdwijnen in “niets”, maar niets bestaat niet).........9
Het kan ook niet vergaan (want dan zou het verdwijnen in “niets”, maar niets bestaat niet).........9
Dus: het zijnde is altijd......................................................................................................................9
Dus: het zijnde is altijd......................................................................................................................9
Ondeelbaar:......................................................................................................................................9
Ondeelbaar:......................................................................................................................................9
Er zijn geen gradaties van bestaan...................................................................................................9
Er zijn geen gradaties van bestaan...................................................................................................9
Iets bestaat óf niet. Je kunt bestaan niet “opsplitsen”.....................................................................9
Iets bestaat óf niet. Je kunt bestaan niet “opsplitsen”.....................................................................9
Onbeweeglijk en begrensd:..............................................................................................................9
Onbeweeglijk en begrensd:..............................................................................................................9
Buiten het zijnde is er niets, dus er is geen ruimte om te bewegen.................................................9
Buiten het zijnde is er niets, dus er is geen ruimte om te bewegen.................................................9
Daarom is het stilstaand...................................................................................................................9
Daarom is het stilstaand...................................................................................................................9
Volmaakt:.........................................................................................................................................9
Volmaakt:.........................................................................................................................................9
Het is niet het resultaat van een proces, maar altijd compleet........................................................9
Het is niet het resultaat van een proces, maar altijd compleet........................................................9
1
, Bolvormig:........................................................................................................................................9
Bolvormig:........................................................................................................................................9
Een bol is in alle richtingen gelijk → beeld van volmaaktheid en eenheid........................................9
Een bol is in alle richtingen gelijk → beeld van volmaaktheid en eenheid........................................9
..........................................................................................................................................................9
..........................................................................................................................................................9
2. De drie wegen...............................................................................................................................9
2. De drie wegen...............................................................................................................................9
Parmenides zegt: er zijn maar drie denkbare manieren om over bestaan te spreken:....................9
Parmenides zegt: er zijn maar drie denkbare manieren om over bestaan te spreken:....................9
1. Het is, en het kan niet niet-zijn.....................................................................................................9
1. Het is, en het kan niet niet-zijn.....................................................................................................9
Dit is de juiste weg: het zijnde bestaat noodzakelijk........................................................................9
Dit is de juiste weg: het zijnde bestaat noodzakelijk........................................................................9
2. Het is niet, en het kan niet zijn.....................................................................................................9
2. Het is niet, en het kan niet zijn.....................................................................................................9
Onmogelijk, want over niet-zijnde kun je niet denken of spreken...................................................9
Onmogelijk, want over niet-zijnde kun je niet denken of spreken...................................................9
3. Het is én het is niet.......................................................................................................................9
3. Het is én het is niet.......................................................................................................................9
Tegenstrijdig, en dus onmogelijk......................................................................................................9
Tegenstrijdig, en dus onmogelijk......................................................................................................9
5. Ontstaan vd ethiek 6de eeuw V.C..................................................................................................9
5. Ontstaan vd ethiek 6de eeuw V.C..................................................................................................9
6. Socrates (realisme, 5de eeuw v. Chr.)..........................................................................................10
6. Socrates (realisme, 5de eeuw v. Chr.)..........................................................................................10
7. Plato (realisme, 4de eeuw v. Chr.)................................................................................................10
7. Plato (realisme, 4de eeuw v. Chr.)................................................................................................10
8. Aristoteles (realisme, 4de eeuw v. Chr.).......................................................................................14
8. Aristoteles (realisme, 4de eeuw v. Chr.).......................................................................................14
9. Plato vs Aristoteles.....................................................................................................................17
9. Plato vs Aristoteles.....................................................................................................................17
10. De late oudheid........................................................................................................................18
10. De late oudheid........................................................................................................................18
11. De stoa......................................................................................................................................19
11. De stoa......................................................................................................................................19
12. Epicurisme................................................................................................................................20
12. Epicurisme................................................................................................................................20
13. Neoplatonisme.........................................................................................................................20
13. Neoplatonisme.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 2: Het middeleeuwse perspectief (5 de - 15de eeuw)............................................................21
Hoofdstuk 2: Het middeleeuwse perspectief (5 de - 15de eeuw)............................................................21
1. Augustinus (Philosophia Christiana, 4de eeuw n. Chr.)................................................................21
1. Augustinus (Philosophia Christiana, 4de eeuw n. Chr.)................................................................21
2. De herontdekking van Aristoteles...............................................................................................22
2
, 2. De herontdekking van Aristoteles...............................................................................................22
3. Thomas van Aquino (realisme, 13de eeuw).................................................................................23
3. Thomas van Aquino (realisme, 13de eeuw).................................................................................23
4. Willem van Ockham (nominalisme, 14de eeuw)..........................................................................25
4. Willem van Ockham (nominalisme, 14de eeuw)..........................................................................25
Hoofdstuk 3: De crisis vd moderniteit (15 de - 19de eeuw).....................................................................26
Hoofdstuk 3: De crisis vd moderniteit (15 de - 19de eeuw).....................................................................26
1. De moderniteit...........................................................................................................................26
1. De moderniteit...........................................................................................................................26
2. Francis Bacon..............................................................................................................................27
2. Francis Bacon..............................................................................................................................27
3. René Descartes (rationalisme, 17de eeuw)..................................................................................28
3. René Descartes (rationalisme, 17de eeuw)..................................................................................28
4. John Locke (empirisme, 17de eeuw) (tegenovergestelde positie)................................................31
4. John Locke (empirisme, 17de eeuw) (tegenovergestelde positie)................................................31
5. David Hume (scepticisme, 18de eeuw).........................................................................................31
5. David Hume (scepticisme, 18de eeuw).........................................................................................31
6. Rationalisme vs empirisme.........................................................................................................33
6. Rationalisme vs empirisme.........................................................................................................33
7. Immanuel Kant (kritisch idealisme, 18de eeuw)...........................................................................34
7. Immanuel Kant (kritisch idealisme, 18de eeuw)...........................................................................34
8. Friedrich Hegel (absoluut idealisme, 19 de eeuw).........................................................................38
8. Friedrich Hegel (absoluut idealisme, 19 de eeuw).........................................................................38
9.Karl Marx (historisch materialisme, 19de eeuw)...........................................................................39
9.Karl Marx (historisch materialisme, 19de eeuw)...........................................................................39
Hoofdstuk 4: Het einde van de moderniteit? (19 de - 20ste eeuw)..........................................................42
Hoofdstuk 4: Het einde van de moderniteit? (19 de - 20ste eeuw)..........................................................42
1. Het einde vd moderniteit?..........................................................................................................42
1. Het einde vd moderniteit?..........................................................................................................42
2. Friedrich Nietzsche (nihilisme, 19de eeuw)..................................................................................43
2. Friedrich Nietzsche (nihilisme, 19de eeuw)..................................................................................43
3. Edmund Husserl (fenomenologie, 20ste eeuw)............................................................................44
3. Edmund Husserl (fenomenologie, 20ste eeuw)............................................................................44
4. Martin Heidegger (existentiële fenomenologie, 20 ste eeuw).......................................................46
4. Martin Heidegger (existentiële fenomenologie, 20 ste eeuw).......................................................46
Hanna arendt..................................................................................................................................49
Hanna arendt..................................................................................................................................49
5. Jean-Paul Sartre (existentialisme, 20ste eeuw)............................................................................51
5. Jean-Paul Sartre (existentialisme, 20ste eeuw)............................................................................51
6. Maurice Merleau-Ponty (20ste eeuw)..........................................................................................52
6. Maurice Merleau-Ponty (20ste eeuw)..........................................................................................52
albert camus...................................................................................................................................52
albert camus...................................................................................................................................52
7. Jacques Derrida (deconstructivisme, 20 ste eeuw)........................................................................52
7. Jacques Derrida (deconstructivisme, 20 ste eeuw)........................................................................52
3
, 8. Wittgenstein I en II (analytische wijsbegeerte, 20 ste eeuw).........................................................56
8. Wittgenstein I en II (analytische wijsbegeerte, 20 ste eeuw).........................................................56
Hoofdstuk 5: Addenda.........................................................................................................................59
Hoofdstuk 5: Addenda.........................................................................................................................59
1. De Wiener Kreis (Moritz Schlick, neopositivisme, 20 ste eeuw)....................................................59
1. De Wiener Kreis (Moritz Schlick, neopositivisme, 20 ste eeuw)....................................................59
2. Karl Popper (kritisch rationalisme, 20ste eeuw)...........................................................................60
2. Karl Popper (kritisch rationalisme, 20ste eeuw)...........................................................................60
3 . Thomas Kuhn (wetenschapsfilosofie, 20ste eeuw)......................................................................61
3 . Thomas Kuhn (wetenschapsfilosofie, 20ste eeuw)......................................................................61
4. Foucault (post-structuralisme, 20ste eeuw).................................................................................62
4. Foucault (post-structuralisme, 20ste eeuw).................................................................................62
5. Sigmund Freud (psychoanalyse, 20ste eeuw)...............................................................................62
5. Sigmund Freud (psychoanalyse, 20ste eeuw)...............................................................................62
6. Jacques Lacan (psychoanalyse, 20ste eeuw).................................................................................65
6. Jacques Lacan (psychoanalyse, 20ste eeuw).................................................................................65
Hoofdstuk 6: Ontstaan van de hermeneutiek als wetenschap............................................................67
Hoofdstuk 6: Ontstaan van de hermeneutiek als wetenschap............................................................67
1. Betekenis id menswetenschappen.............................................................................................68
1. Betekenis id menswetenschappen.............................................................................................68
2. Friedrich Schleiermacher (hermeneutiek, 19 de eeuw).................................................................69
2. Friedrich Schleiermacher (hermeneutiek, 19 de eeuw).................................................................69
3. Het historische verstaan in de geesteswetenschappen..............................................................70
3. Het historische verstaan in de geesteswetenschappen..............................................................70
4
1. Plato’s grot....................................................................................................................................6
2. Filosofie vs ideologie.....................................................................................................................6
2. Filosofie vs ideologie.....................................................................................................................6
3. Historiciteit vd filosofie.................................................................................................................6
3. Historiciteit vd filosofie.................................................................................................................6
4. Wereldbeelden.............................................................................................................................7
4. Wereldbeelden.............................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: Wijsbegeerte binnen de antieke bestaanshorizon (6 de eeuw v. Chr. - 6de eeuw n. Chr.)...7
Hoofdstuk 1: Wijsbegeerte binnen de antieke bestaanshorizon (6 de eeuw v. Chr. - 6de eeuw n. Chr.)...7
1. Van mythos nr logos.....................................................................................................................7
1. Van mythos nr logos.....................................................................................................................7
2. Ontstaan vd natuurfilosofen.........................................................................................................8
2. Ontstaan vd natuurfilosofen.........................................................................................................8
3. Heraclitus (natuurfilosoof, 6de eeuw v. Chr.).................................................................................8
3. Heraclitus (natuurfilosoof, 6de eeuw v. Chr.).................................................................................8
4. Parmenides (natuurfilosoof, 5de eeuw v. Chr.)..............................................................................9
4. Parmenides (natuurfilosoof, 5de eeuw v. Chr.)..............................................................................9
Kenmerken van het zijnde................................................................................................................9
Kenmerken van het zijnde................................................................................................................9
niet ontstaan:...................................................................................................................................9
niet ontstaan:...................................................................................................................................9
Het zijnde kan niet ontstaan (want dan zou het uit niets moeten komen, en uit niets komt niets). 9
Het zijnde kan niet ontstaan (want dan zou het uit niets moeten komen, en uit niets komt niets). 9
Het kan ook niet vergaan (want dan zou het verdwijnen in “niets”, maar niets bestaat niet).........9
Het kan ook niet vergaan (want dan zou het verdwijnen in “niets”, maar niets bestaat niet).........9
Dus: het zijnde is altijd......................................................................................................................9
Dus: het zijnde is altijd......................................................................................................................9
Ondeelbaar:......................................................................................................................................9
Ondeelbaar:......................................................................................................................................9
Er zijn geen gradaties van bestaan...................................................................................................9
Er zijn geen gradaties van bestaan...................................................................................................9
Iets bestaat óf niet. Je kunt bestaan niet “opsplitsen”.....................................................................9
Iets bestaat óf niet. Je kunt bestaan niet “opsplitsen”.....................................................................9
Onbeweeglijk en begrensd:..............................................................................................................9
Onbeweeglijk en begrensd:..............................................................................................................9
Buiten het zijnde is er niets, dus er is geen ruimte om te bewegen.................................................9
Buiten het zijnde is er niets, dus er is geen ruimte om te bewegen.................................................9
Daarom is het stilstaand...................................................................................................................9
Daarom is het stilstaand...................................................................................................................9
Volmaakt:.........................................................................................................................................9
Volmaakt:.........................................................................................................................................9
Het is niet het resultaat van een proces, maar altijd compleet........................................................9
Het is niet het resultaat van een proces, maar altijd compleet........................................................9
1
, Bolvormig:........................................................................................................................................9
Bolvormig:........................................................................................................................................9
Een bol is in alle richtingen gelijk → beeld van volmaaktheid en eenheid........................................9
Een bol is in alle richtingen gelijk → beeld van volmaaktheid en eenheid........................................9
..........................................................................................................................................................9
..........................................................................................................................................................9
2. De drie wegen...............................................................................................................................9
2. De drie wegen...............................................................................................................................9
Parmenides zegt: er zijn maar drie denkbare manieren om over bestaan te spreken:....................9
Parmenides zegt: er zijn maar drie denkbare manieren om over bestaan te spreken:....................9
1. Het is, en het kan niet niet-zijn.....................................................................................................9
1. Het is, en het kan niet niet-zijn.....................................................................................................9
Dit is de juiste weg: het zijnde bestaat noodzakelijk........................................................................9
Dit is de juiste weg: het zijnde bestaat noodzakelijk........................................................................9
2. Het is niet, en het kan niet zijn.....................................................................................................9
2. Het is niet, en het kan niet zijn.....................................................................................................9
Onmogelijk, want over niet-zijnde kun je niet denken of spreken...................................................9
Onmogelijk, want over niet-zijnde kun je niet denken of spreken...................................................9
3. Het is én het is niet.......................................................................................................................9
3. Het is én het is niet.......................................................................................................................9
Tegenstrijdig, en dus onmogelijk......................................................................................................9
Tegenstrijdig, en dus onmogelijk......................................................................................................9
5. Ontstaan vd ethiek 6de eeuw V.C..................................................................................................9
5. Ontstaan vd ethiek 6de eeuw V.C..................................................................................................9
6. Socrates (realisme, 5de eeuw v. Chr.)..........................................................................................10
6. Socrates (realisme, 5de eeuw v. Chr.)..........................................................................................10
7. Plato (realisme, 4de eeuw v. Chr.)................................................................................................10
7. Plato (realisme, 4de eeuw v. Chr.)................................................................................................10
8. Aristoteles (realisme, 4de eeuw v. Chr.).......................................................................................14
8. Aristoteles (realisme, 4de eeuw v. Chr.).......................................................................................14
9. Plato vs Aristoteles.....................................................................................................................17
9. Plato vs Aristoteles.....................................................................................................................17
10. De late oudheid........................................................................................................................18
10. De late oudheid........................................................................................................................18
11. De stoa......................................................................................................................................19
11. De stoa......................................................................................................................................19
12. Epicurisme................................................................................................................................20
12. Epicurisme................................................................................................................................20
13. Neoplatonisme.........................................................................................................................20
13. Neoplatonisme.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 2: Het middeleeuwse perspectief (5 de - 15de eeuw)............................................................21
Hoofdstuk 2: Het middeleeuwse perspectief (5 de - 15de eeuw)............................................................21
1. Augustinus (Philosophia Christiana, 4de eeuw n. Chr.)................................................................21
1. Augustinus (Philosophia Christiana, 4de eeuw n. Chr.)................................................................21
2. De herontdekking van Aristoteles...............................................................................................22
2
, 2. De herontdekking van Aristoteles...............................................................................................22
3. Thomas van Aquino (realisme, 13de eeuw).................................................................................23
3. Thomas van Aquino (realisme, 13de eeuw).................................................................................23
4. Willem van Ockham (nominalisme, 14de eeuw)..........................................................................25
4. Willem van Ockham (nominalisme, 14de eeuw)..........................................................................25
Hoofdstuk 3: De crisis vd moderniteit (15 de - 19de eeuw).....................................................................26
Hoofdstuk 3: De crisis vd moderniteit (15 de - 19de eeuw).....................................................................26
1. De moderniteit...........................................................................................................................26
1. De moderniteit...........................................................................................................................26
2. Francis Bacon..............................................................................................................................27
2. Francis Bacon..............................................................................................................................27
3. René Descartes (rationalisme, 17de eeuw)..................................................................................28
3. René Descartes (rationalisme, 17de eeuw)..................................................................................28
4. John Locke (empirisme, 17de eeuw) (tegenovergestelde positie)................................................31
4. John Locke (empirisme, 17de eeuw) (tegenovergestelde positie)................................................31
5. David Hume (scepticisme, 18de eeuw).........................................................................................31
5. David Hume (scepticisme, 18de eeuw).........................................................................................31
6. Rationalisme vs empirisme.........................................................................................................33
6. Rationalisme vs empirisme.........................................................................................................33
7. Immanuel Kant (kritisch idealisme, 18de eeuw)...........................................................................34
7. Immanuel Kant (kritisch idealisme, 18de eeuw)...........................................................................34
8. Friedrich Hegel (absoluut idealisme, 19 de eeuw).........................................................................38
8. Friedrich Hegel (absoluut idealisme, 19 de eeuw).........................................................................38
9.Karl Marx (historisch materialisme, 19de eeuw)...........................................................................39
9.Karl Marx (historisch materialisme, 19de eeuw)...........................................................................39
Hoofdstuk 4: Het einde van de moderniteit? (19 de - 20ste eeuw)..........................................................42
Hoofdstuk 4: Het einde van de moderniteit? (19 de - 20ste eeuw)..........................................................42
1. Het einde vd moderniteit?..........................................................................................................42
1. Het einde vd moderniteit?..........................................................................................................42
2. Friedrich Nietzsche (nihilisme, 19de eeuw)..................................................................................43
2. Friedrich Nietzsche (nihilisme, 19de eeuw)..................................................................................43
3. Edmund Husserl (fenomenologie, 20ste eeuw)............................................................................44
3. Edmund Husserl (fenomenologie, 20ste eeuw)............................................................................44
4. Martin Heidegger (existentiële fenomenologie, 20 ste eeuw).......................................................46
4. Martin Heidegger (existentiële fenomenologie, 20 ste eeuw).......................................................46
Hanna arendt..................................................................................................................................49
Hanna arendt..................................................................................................................................49
5. Jean-Paul Sartre (existentialisme, 20ste eeuw)............................................................................51
5. Jean-Paul Sartre (existentialisme, 20ste eeuw)............................................................................51
6. Maurice Merleau-Ponty (20ste eeuw)..........................................................................................52
6. Maurice Merleau-Ponty (20ste eeuw)..........................................................................................52
albert camus...................................................................................................................................52
albert camus...................................................................................................................................52
7. Jacques Derrida (deconstructivisme, 20 ste eeuw)........................................................................52
7. Jacques Derrida (deconstructivisme, 20 ste eeuw)........................................................................52
3
, 8. Wittgenstein I en II (analytische wijsbegeerte, 20 ste eeuw).........................................................56
8. Wittgenstein I en II (analytische wijsbegeerte, 20 ste eeuw).........................................................56
Hoofdstuk 5: Addenda.........................................................................................................................59
Hoofdstuk 5: Addenda.........................................................................................................................59
1. De Wiener Kreis (Moritz Schlick, neopositivisme, 20 ste eeuw)....................................................59
1. De Wiener Kreis (Moritz Schlick, neopositivisme, 20 ste eeuw)....................................................59
2. Karl Popper (kritisch rationalisme, 20ste eeuw)...........................................................................60
2. Karl Popper (kritisch rationalisme, 20ste eeuw)...........................................................................60
3 . Thomas Kuhn (wetenschapsfilosofie, 20ste eeuw)......................................................................61
3 . Thomas Kuhn (wetenschapsfilosofie, 20ste eeuw)......................................................................61
4. Foucault (post-structuralisme, 20ste eeuw).................................................................................62
4. Foucault (post-structuralisme, 20ste eeuw).................................................................................62
5. Sigmund Freud (psychoanalyse, 20ste eeuw)...............................................................................62
5. Sigmund Freud (psychoanalyse, 20ste eeuw)...............................................................................62
6. Jacques Lacan (psychoanalyse, 20ste eeuw).................................................................................65
6. Jacques Lacan (psychoanalyse, 20ste eeuw).................................................................................65
Hoofdstuk 6: Ontstaan van de hermeneutiek als wetenschap............................................................67
Hoofdstuk 6: Ontstaan van de hermeneutiek als wetenschap............................................................67
1. Betekenis id menswetenschappen.............................................................................................68
1. Betekenis id menswetenschappen.............................................................................................68
2. Friedrich Schleiermacher (hermeneutiek, 19 de eeuw).................................................................69
2. Friedrich Schleiermacher (hermeneutiek, 19 de eeuw).................................................................69
3. Het historische verstaan in de geesteswetenschappen..............................................................70
3. Het historische verstaan in de geesteswetenschappen..............................................................70
4
