DEEL 1: ALGEMEEN DEEL
Hoofdstuk 1: Inleiding
1 Algemeen
- Wat is het IPR?
• Bas, Belg en student aan de UGent, gaat in de zomer op vakan?e naar Frankrijk.
Wanneer hij met een Franse huurwagen rondtoert, wordt hij betrokken in een
verkeersongeval. Een Duitse chauffeur, die in Lissabon woont, maakt een
inschaJngsfout en rijdt frontaal op de wagen van Bas in. Bas is zwaargewond, net als
zijn Nederlandse passagier Daphne. De wagen van Bas is rijp voor het autokerkhof. De
auto van de Duitser is verzekerd bij een Oostenrijkse firma.
o 1) Waar kan Bas een vordering tot schadevergoeding instellen tegen de Duitser?
= interna?onale bevoegdheid
o 2) Welk recht zal van toepassing zijn op die vordering?
= toepasselijk recht
o 3) Kan een Frans vonnis gebruikt worden om beslag te leggen op de goederen
van de Duitser in Portugal?
= erkenning en uitvoerbaarheid
o noodzakelijk: grensoverschrijdend feit
- Enkele voorbeelden van IPR
• Werken in het buitenland: als belg wonende in BE werken in het buitenland => werkplek
• Children on the run: rekening houden met statuut van vluchtelingen => staat van vluchteling bepalen
• Interlandelijke adop?e => adop?e over de grenzen heen
• Zeg nee tegen kindhuwelijken => erkenning van kindhuwelijken is aspect van IPR
o gaan wij als BE die mensen aanzien als gehuwd of niet?
o is dit tegen onze openbare orde of niet
• Reportage Qatar aan de schelde: buitenlandse werkkrachten uitgebuit aan haven van
Antwerpen => buitenlandse werknemers in slechte werkomstandigheden
• AV via booking.com => rechtskeuzebeding en keuze bevoegde rechter
• Bol.com => pakjes uit buitenland bestellen
• Google baby: film over draagmoederschap => in BE niet we\elijk geregeld, gaan naar
buitenland en gaan daarover een overeenkomst sluiten
o erkennen we dat wensouders de juridische ouders zijn?
o erkennen we een geboorteakte in een ander land opgesteld?
• Divorce tourism (echtscheidingstoerisme) => bepaalde landen zijn populair voor rijke
mensen om daar te scheiden
o Londen is echtscheidingshoofdstad
o minst vermogende hee^ het recht om een procedure te starten => goederen
vaak toegekend aan minst vermogende echtgenoot
o moeten wel bepaalde connec?e kunnen tonen met Londen (bv. een huis hebben)
- IPR in vele nieuwsberichten
• Al een miljoen Erasmusbaby’s geboren
• 24 kindbruidjes in asielcentra zijn las?g vraagstuk
• Huis of geld in het buitenland? Zo erven je erfgenamen
1
, • Moslima's eisen stopzeJng splitsing weduwenpensioen van polygame mannen
• Thyssen wil dat Ryanair onmiddellijk lokaal arbeidsrecht toepast
• Excuses aanbieden voor koloniale wandaden kan leiden tot schadeclaims
• Baby's van Oekraïense draagmoeders voor wensouders in buitenland geraken niet op
bestemming
• Regels tegen schijnhuwelijken gelden in ?jden van corona ook voor wie een partner in
het buitenland wil zien
• Historische uitspraak in klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot dras?sch verminderen
o klimaat hee^ verstrekkende gevolgen
o dus ook vorderingen wegens schendingen van klimaatregels zijn IPR
• Toch geen adop?epauze: Vlamingen zullen nog kinderen uit buitenland kunnen
adopteren
• Oekraïense transpersonen worden tegengehouden aan de grens
o transpersonen: verandering van geslacht en de staat erkent dit, deze persoon
verhuist en de verandering wordt niet erkend
o = “hinkende rechtsverhouding”
o in bepaalde staat wordt men gezien als gehuwd, geslacht gewijzigd maar in het
andere land niet
• German judges visit Peru glacial lake in unprecedented climate crisis lawsuit
• Minister Brouns laat contracten alle buitenlandse werknemers Borealis doorlichten
• Belgische toerist ster^ na duik in zee in Kroa?ë
- IPR: Interna?onaal en privaat
• IPR nodig bij regeling van interna?onale rechtsverhoudingen
o interna?onaal/grensoverschrijdend element nodig om IPR te ac?veren
o meerdere rechtsstelsels komen met elkaar in samenloop of concurren?e
§ oplossing van juridische conflicten
¨ bv. niet-naleving van arbeidscontract met interna?onale elementen
§ ook in interna?onale zaken zonder conflict
¨ bv. de vaststelling van een naam in de geboorteakte
¨ => kind geboren uit buitenlandse ouders in BE
o IPR als bruggenbouwer tussen verschillende rechtssystemen
§ => grensoverschrijdend element vereist om IPR toe te passen
• IPR enkel voor private rechtsverhoudingen
o conflicten tussen private personen, natuurlijke personen en rechtspersonen
o private rechtsverhoudingen, niet staten onderling
- IPR: na?onaal recht
• IPR regelt interna?onale rechtsrela?es maar ≠ interna?onaal recht
o ip is IPR een na?onale aangelegenheid: elk land hee^ zijn eigen IPR regels
o nog geen eenvormige benadering van alle grensoverschrijdende casussen
o ook al is interna?onale harmonie wel ul?eme doel
§ zie verdragen Haagse Conferen?e voor Interna?onaal Privaatrecht
§ in Den Haag, maakt verdragen met hoop dat veel landen zich
aansluiten, zodat IPR over gans de wereld hetzelfde is
• IPR nog steeds voor groot deel na?onaal recht
o België: Wetboek IPR (WIPR)
o In Nederland: Boek 10 BW
2
,2 Onderdelen van het IPR
- Overzicht
• interna?onale bevoegdheid
o welke rechters zijn bevoegd?
• toepasselijk recht
o conflictenrecht: welk recht is van toepassing?
o = collisieregels
• erkenning en uitvoerbaarheid van buitenlandse rechterlijke beslissingen en authen?eke
akten (hier ook de term exequatur)
o vraag naar doorwerking van buitenlandse beslissingen en akten
§ welke gevolgen hee^ een akte van het buitenland in BE?
§ welke gevolgen hee^ een akte van BE in het buitenland?
o exequatur: te volgen procedure om tenuitvoerlegging in BE te bekomen
• administra?eve en gerechtelijke samenwerking
2.1 Interna+onale bevoegdheid
- Illustra?e
• Een Spaanse vrouw veroorzaakte een verkeersongeval in Frankrijk. Een Belgische
bestuurder van een andere wagen raakte zwaar gewond. Ook een voetganger werd
aangereden. De voetganger is een Belgische bejaarde vrouw die zoals elk jaar
overwintert in het zuiden van Frankrijk. Voor welke rechter(s) kan de Belgische
chauffeur de Spaanse vrouw dagvaarden? De Belgische, de Franse of de Spaanse
rechter?
• De Belgische Privacycommissie procedeert tegen Facebook: Facebook Ireland Ltd.
(vennootschap naar Iers recht), Facebook Inc. (vennootschap naar het recht van de
Staat Delaware, VS) en bvba Facebook Belgium (vennootschap naar Belgisch recht). Het
betre^ een vordering tot staking van een aantal ac?viteiten van Facebook m.b.t.
gegevensverwerking. Welke rechters zijn interna?onaal bevoegd? Waar kan de
Privacycommissie de stakingsvordering inleiden, in België, Ierland, de VS, …?
2.2 Toepasselijk recht
- Illustra?e
• Een Syrisch meisje en haar Syrische vriend willen trouwen in België. Het meisje is 16 jaar.
• Welk (huwelijks)recht zal de Belgische ambtenaar van de burgerlijke stand toepassen?
Het Belgische en/of het Syrische?
• Op grond van welk recht zal hij oordelen of de minderjarigheid van het meisje een
probleem vormt?
- Twee luiken hangen samen
• Een Belgische vrouw is gehuwd met een Italiaanse man. Tijdens hun huwelijk werd een
kind geboren. De vrouw wil het vaderschap van haar echtgenoot weerleggen en leidt
hiertoe een vordering in bij de rechtbank.
• Is de Belgische rechter interna?onaal bevoegd?
• Zo ja, welk recht moet de rechter toepassen?
3
, 2.3 Erkenning en uitvoerbaarheid
- Illustra?e erkenning
• Een Belgische man doet beroep op een draagmoeder in India. In de Indische
geboorteakte van het kind staat de Belgische man als vader vermeld. Er is geen melding
van een moeder. De man wenst met het kind naar België te komen en vraagt een
Belgisch paspoort aan op de Belgische ambassade in India.
• Geldt het vaderschap ook in België? Kan de Indische geboorteakte worden erkend door
de Belgische autoriteiten?
o => erkenning van de afstammingsband in de buitenlandse akte
- Illustra?e uitvoerbaarheid
• De ontginningsac?viteiten in Zambia van een Engels mijnbedrijf hebben erns?ge
milieuschade veroorzaakt. Op grond van een uitspraak van een Engelse rechtbank moet
het bedrijf een grote som aan schadevergoeding betalen aan een groep van meer dan
2000 inwoners van de regio. De groep Zambianen wil beslag leggen op een
bankrekening die het Engelse bedrijf hee^ in Brussel.
• Kan het Engelse vonnis in België uitvoerbaar worden verklaard?
o => uitoefenen van dwang, beslagleggen
o vraag naar het exequatur: moet je een procedure starten in BE om de
uitvoerbaarheid te krijgen of niet
2.4 Administra+eve en gerechtelijke samenwerking
- Niet gevraagd
- Illustra?e
• Een Poolse moeder vertrekt met haar kinderen – die lang in België hebben gewoond –
naar Polen en ontneemt de Belgische vader elk contact met zijn kinderen. Wat kan de
vader doen? Welke samenwerking tussen administra?eve en gerechtelijke overheden
is mogelijk? Kan de man beroep doen op het Federaal Aanspreekpunt Interna?onale
Kinderontvoeringen bij de FOD Jus??e (= Centrale Autoriteit voor België)?
• Een Belgische rechter moet Italiaans afstammingsrecht toepassen. Waar kan de rechter
informa?e over het Italiaanse recht vinden? Welke samenwerking tussen rechters is
mogelijk?Op welke informa?ekanalen kunnen rechters beroep doen?
2.5 Werk- en denkmethode
- Eerst bepalen of het gaat om
• 1) interna?onale bevoegdheid
• 2) toepasselijk recht en
• 3) erkenning en uitvoerbaarheid
- Dan ople\en voor regelgeving/bronnen op verschillende niveaus
• 1) interna?onaal niveau: interna?onale verdragen
• 2) europees niveau: europese regels (verordening)
• 3) na?onaal niveau: na?onale wetgeving (WIPR)
4
Hoofdstuk 1: Inleiding
1 Algemeen
- Wat is het IPR?
• Bas, Belg en student aan de UGent, gaat in de zomer op vakan?e naar Frankrijk.
Wanneer hij met een Franse huurwagen rondtoert, wordt hij betrokken in een
verkeersongeval. Een Duitse chauffeur, die in Lissabon woont, maakt een
inschaJngsfout en rijdt frontaal op de wagen van Bas in. Bas is zwaargewond, net als
zijn Nederlandse passagier Daphne. De wagen van Bas is rijp voor het autokerkhof. De
auto van de Duitser is verzekerd bij een Oostenrijkse firma.
o 1) Waar kan Bas een vordering tot schadevergoeding instellen tegen de Duitser?
= interna?onale bevoegdheid
o 2) Welk recht zal van toepassing zijn op die vordering?
= toepasselijk recht
o 3) Kan een Frans vonnis gebruikt worden om beslag te leggen op de goederen
van de Duitser in Portugal?
= erkenning en uitvoerbaarheid
o noodzakelijk: grensoverschrijdend feit
- Enkele voorbeelden van IPR
• Werken in het buitenland: als belg wonende in BE werken in het buitenland => werkplek
• Children on the run: rekening houden met statuut van vluchtelingen => staat van vluchteling bepalen
• Interlandelijke adop?e => adop?e over de grenzen heen
• Zeg nee tegen kindhuwelijken => erkenning van kindhuwelijken is aspect van IPR
o gaan wij als BE die mensen aanzien als gehuwd of niet?
o is dit tegen onze openbare orde of niet
• Reportage Qatar aan de schelde: buitenlandse werkkrachten uitgebuit aan haven van
Antwerpen => buitenlandse werknemers in slechte werkomstandigheden
• AV via booking.com => rechtskeuzebeding en keuze bevoegde rechter
• Bol.com => pakjes uit buitenland bestellen
• Google baby: film over draagmoederschap => in BE niet we\elijk geregeld, gaan naar
buitenland en gaan daarover een overeenkomst sluiten
o erkennen we dat wensouders de juridische ouders zijn?
o erkennen we een geboorteakte in een ander land opgesteld?
• Divorce tourism (echtscheidingstoerisme) => bepaalde landen zijn populair voor rijke
mensen om daar te scheiden
o Londen is echtscheidingshoofdstad
o minst vermogende hee^ het recht om een procedure te starten => goederen
vaak toegekend aan minst vermogende echtgenoot
o moeten wel bepaalde connec?e kunnen tonen met Londen (bv. een huis hebben)
- IPR in vele nieuwsberichten
• Al een miljoen Erasmusbaby’s geboren
• 24 kindbruidjes in asielcentra zijn las?g vraagstuk
• Huis of geld in het buitenland? Zo erven je erfgenamen
1
, • Moslima's eisen stopzeJng splitsing weduwenpensioen van polygame mannen
• Thyssen wil dat Ryanair onmiddellijk lokaal arbeidsrecht toepast
• Excuses aanbieden voor koloniale wandaden kan leiden tot schadeclaims
• Baby's van Oekraïense draagmoeders voor wensouders in buitenland geraken niet op
bestemming
• Regels tegen schijnhuwelijken gelden in ?jden van corona ook voor wie een partner in
het buitenland wil zien
• Historische uitspraak in klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot dras?sch verminderen
o klimaat hee^ verstrekkende gevolgen
o dus ook vorderingen wegens schendingen van klimaatregels zijn IPR
• Toch geen adop?epauze: Vlamingen zullen nog kinderen uit buitenland kunnen
adopteren
• Oekraïense transpersonen worden tegengehouden aan de grens
o transpersonen: verandering van geslacht en de staat erkent dit, deze persoon
verhuist en de verandering wordt niet erkend
o = “hinkende rechtsverhouding”
o in bepaalde staat wordt men gezien als gehuwd, geslacht gewijzigd maar in het
andere land niet
• German judges visit Peru glacial lake in unprecedented climate crisis lawsuit
• Minister Brouns laat contracten alle buitenlandse werknemers Borealis doorlichten
• Belgische toerist ster^ na duik in zee in Kroa?ë
- IPR: Interna?onaal en privaat
• IPR nodig bij regeling van interna?onale rechtsverhoudingen
o interna?onaal/grensoverschrijdend element nodig om IPR te ac?veren
o meerdere rechtsstelsels komen met elkaar in samenloop of concurren?e
§ oplossing van juridische conflicten
¨ bv. niet-naleving van arbeidscontract met interna?onale elementen
§ ook in interna?onale zaken zonder conflict
¨ bv. de vaststelling van een naam in de geboorteakte
¨ => kind geboren uit buitenlandse ouders in BE
o IPR als bruggenbouwer tussen verschillende rechtssystemen
§ => grensoverschrijdend element vereist om IPR toe te passen
• IPR enkel voor private rechtsverhoudingen
o conflicten tussen private personen, natuurlijke personen en rechtspersonen
o private rechtsverhoudingen, niet staten onderling
- IPR: na?onaal recht
• IPR regelt interna?onale rechtsrela?es maar ≠ interna?onaal recht
o ip is IPR een na?onale aangelegenheid: elk land hee^ zijn eigen IPR regels
o nog geen eenvormige benadering van alle grensoverschrijdende casussen
o ook al is interna?onale harmonie wel ul?eme doel
§ zie verdragen Haagse Conferen?e voor Interna?onaal Privaatrecht
§ in Den Haag, maakt verdragen met hoop dat veel landen zich
aansluiten, zodat IPR over gans de wereld hetzelfde is
• IPR nog steeds voor groot deel na?onaal recht
o België: Wetboek IPR (WIPR)
o In Nederland: Boek 10 BW
2
,2 Onderdelen van het IPR
- Overzicht
• interna?onale bevoegdheid
o welke rechters zijn bevoegd?
• toepasselijk recht
o conflictenrecht: welk recht is van toepassing?
o = collisieregels
• erkenning en uitvoerbaarheid van buitenlandse rechterlijke beslissingen en authen?eke
akten (hier ook de term exequatur)
o vraag naar doorwerking van buitenlandse beslissingen en akten
§ welke gevolgen hee^ een akte van het buitenland in BE?
§ welke gevolgen hee^ een akte van BE in het buitenland?
o exequatur: te volgen procedure om tenuitvoerlegging in BE te bekomen
• administra?eve en gerechtelijke samenwerking
2.1 Interna+onale bevoegdheid
- Illustra?e
• Een Spaanse vrouw veroorzaakte een verkeersongeval in Frankrijk. Een Belgische
bestuurder van een andere wagen raakte zwaar gewond. Ook een voetganger werd
aangereden. De voetganger is een Belgische bejaarde vrouw die zoals elk jaar
overwintert in het zuiden van Frankrijk. Voor welke rechter(s) kan de Belgische
chauffeur de Spaanse vrouw dagvaarden? De Belgische, de Franse of de Spaanse
rechter?
• De Belgische Privacycommissie procedeert tegen Facebook: Facebook Ireland Ltd.
(vennootschap naar Iers recht), Facebook Inc. (vennootschap naar het recht van de
Staat Delaware, VS) en bvba Facebook Belgium (vennootschap naar Belgisch recht). Het
betre^ een vordering tot staking van een aantal ac?viteiten van Facebook m.b.t.
gegevensverwerking. Welke rechters zijn interna?onaal bevoegd? Waar kan de
Privacycommissie de stakingsvordering inleiden, in België, Ierland, de VS, …?
2.2 Toepasselijk recht
- Illustra?e
• Een Syrisch meisje en haar Syrische vriend willen trouwen in België. Het meisje is 16 jaar.
• Welk (huwelijks)recht zal de Belgische ambtenaar van de burgerlijke stand toepassen?
Het Belgische en/of het Syrische?
• Op grond van welk recht zal hij oordelen of de minderjarigheid van het meisje een
probleem vormt?
- Twee luiken hangen samen
• Een Belgische vrouw is gehuwd met een Italiaanse man. Tijdens hun huwelijk werd een
kind geboren. De vrouw wil het vaderschap van haar echtgenoot weerleggen en leidt
hiertoe een vordering in bij de rechtbank.
• Is de Belgische rechter interna?onaal bevoegd?
• Zo ja, welk recht moet de rechter toepassen?
3
, 2.3 Erkenning en uitvoerbaarheid
- Illustra?e erkenning
• Een Belgische man doet beroep op een draagmoeder in India. In de Indische
geboorteakte van het kind staat de Belgische man als vader vermeld. Er is geen melding
van een moeder. De man wenst met het kind naar België te komen en vraagt een
Belgisch paspoort aan op de Belgische ambassade in India.
• Geldt het vaderschap ook in België? Kan de Indische geboorteakte worden erkend door
de Belgische autoriteiten?
o => erkenning van de afstammingsband in de buitenlandse akte
- Illustra?e uitvoerbaarheid
• De ontginningsac?viteiten in Zambia van een Engels mijnbedrijf hebben erns?ge
milieuschade veroorzaakt. Op grond van een uitspraak van een Engelse rechtbank moet
het bedrijf een grote som aan schadevergoeding betalen aan een groep van meer dan
2000 inwoners van de regio. De groep Zambianen wil beslag leggen op een
bankrekening die het Engelse bedrijf hee^ in Brussel.
• Kan het Engelse vonnis in België uitvoerbaar worden verklaard?
o => uitoefenen van dwang, beslagleggen
o vraag naar het exequatur: moet je een procedure starten in BE om de
uitvoerbaarheid te krijgen of niet
2.4 Administra+eve en gerechtelijke samenwerking
- Niet gevraagd
- Illustra?e
• Een Poolse moeder vertrekt met haar kinderen – die lang in België hebben gewoond –
naar Polen en ontneemt de Belgische vader elk contact met zijn kinderen. Wat kan de
vader doen? Welke samenwerking tussen administra?eve en gerechtelijke overheden
is mogelijk? Kan de man beroep doen op het Federaal Aanspreekpunt Interna?onale
Kinderontvoeringen bij de FOD Jus??e (= Centrale Autoriteit voor België)?
• Een Belgische rechter moet Italiaans afstammingsrecht toepassen. Waar kan de rechter
informa?e over het Italiaanse recht vinden? Welke samenwerking tussen rechters is
mogelijk?Op welke informa?ekanalen kunnen rechters beroep doen?
2.5 Werk- en denkmethode
- Eerst bepalen of het gaat om
• 1) interna?onale bevoegdheid
• 2) toepasselijk recht en
• 3) erkenning en uitvoerbaarheid
- Dan ople\en voor regelgeving/bronnen op verschillende niveaus
• 1) interna?onaal niveau: interna?onale verdragen
• 2) europees niveau: europese regels (verordening)
• 3) na?onaal niveau: na?onale wetgeving (WIPR)
4
