Deel 2: inleiding tot maatschappijwetenschappen
→ maatschappijwetenschappen of ‘samenlevingskunde’: studie van het sociaal handelen van mensen
binnen maatschappelijke patronen en structuren
Hoofdstuk 1: Over wetenschap van de samenleving
1: Sociologie
Sociologie: wetenschap die het samenleven van mensen in grotere of kleinere sociale
verbanden bestudeert.
= studie van de manier waarop mensen de problemen van het samenleven kunnen oplossen
→ Hoe komt het dat we een samenlevingsvorm hebben, waarbij we dingen doen
zonder dat deze uitgelegd moeten worden?
→ bv. De lijnen volgen in de K-blok vorig jaar en dit jaar
1.1: Schematisch
De sociologie is opgebouwd uit 3 elementen:
- Socius: mensen, organisaties
= georganiseerd omgaan met elkaar
- Societas: samenleving, samenlevingsverbanden
- Logos: sociaal handelen, sociale relaties, posities, rollen en status, interactie en
communicatie, verwachtingen
→ Sociologie observeert, beschrijft, analyseert en verklaart
1.1.1: Drie niveaus
Drie niveaus:
- Micro: gezinnen, speelgroepen, vrienden
- Meso: vakbonden, bedrijven, kerken, verenigingen, scholen
= want het bestaat uit teams, individuen, maar is nog deel van een netwerk (bv.
belgische bedrijven)
- Macro: samenleving, verzorgingsstaat
1.1.2: Waarnemen is meer dan door het venster kijken
- Selectieve waarneming
- Afhankelijk van positie, kennis, voorkeur/afkeur, referentiekader
- Waardenvrijheid bestaat niet
= zonder bepaalde denkbeelden van wat goed en niet goed is in onze samenleving
→ Onze groep gaat anders kijken naar een situatie dan een groep in India, want ons sociaal
zijn bepaald onze manier van kijken
→ iedereen kijk anders naar de werkelijkheid
,1.1.3: Het hangt van uw standpunt af…
Standpoint Theory - Dorothy E. Smith:
- Standpunttheorie: alle kennis is sociaal gesitueerd, dat wil zeggen dat individuele
posities in sociale structuren (bv. je gender, ras, sociale klasse) je ervaringen
bepalen en beïnvloeden hoe je kijkt naar de wereld
→ Wordt gevormd door sociale groepen + maatschappij om je heen
- “The outsider within”: Smith stelt dat individuen die gemarginaliseerde posities
innemen een uniek standpunt hebben dat hen in staat stelt om sociale structuren te
zien en te begrijpen op manieren die niet toegankelijk zijn voor mensen in meer
bevoorrechte posities.
→ Dit "buitenstaandersperspectief" biedt kritische inzichten in de werking van
macht en ongelijkheid.
- Epistemologisch: de ‘objectieve kennis’ die door de wetenschap gepredikt wordt, is
enkel een reflectie van het perspectief van de dominante groep.
- Activisme: sociologie als middel voor sociale verandering
1.2: Sociale problemen
1.2.1: Studie van sociale problemen
Aan elk sociaal probleem kunnen we in 4 aspecten bekijken:
- Objectief aspect
- Subjectief aspect
- Collectief aspect
- Oplosbaarheid
→ bv. Stel oekraïne:
Objectief aspect Er is een land een ander land binnen gevallen
Subjectief Voor ons in het westen; een invasie van Poetin om zijn macht uit te
aspect vergroten
Voor de mensen in rusland; De ‘nazi’s’ wegwerken
Collectief aspect Er werd fuss gecreëerd allemaal de kant van oekraïne te kiezen
⇨ het stopzetten van handel met Rusland
Oplosbaarheid Laat ons hopen dat dit oplosbaar is; er terug gepraat kan worden
→ Kan je ook toepassen op: klimaat, vluchtelingen, inclusie, …
⇨ In de samenleving vinden we een oplossing als het echt moet (= ecomodernisten):
sterke visie die ons toelaat het op te lossen als het echt nodig is
Sociologie is een jonge wetenschap:
Eind 19e eeuw ontstaan → we wisten meer over de planten dan het werken in groep
1.3: Grondleggers
Auguste Comte (1798 - 1857):
- Sociale orde op basis van ‘universele consensus’
→ Hoe kan een samenleving bestaan? Hoe kan het dat we allemaal doen
- Consensus gebaseerd op:
▪ Religie
▪ Metafysica (abstracte ideeën)
▪ Positieve wetenschap: het Positivisme
▪ “Ordre et Progrès”
,Herbert Spencer (1820-1903):
- Sociologie als wetenschap van sociale evolutie
- Sociale evolutie
- Van ongedifferentieerd naar gedifferentieerd
- Van homogeen naar heterogeen
- Van ongeïntegreerd naar geïntegreerd
- Leidt tot:
▪ Structurele differentiatie
▪ Functionele differentiatie
→ Conclusie: we zijn van een homogene samenleving naar een kluwensamenleving
(= moderne samenleving)
1.4: Sociologische verbeelding
1.4.1 Het begrip sociologische verbeelding
= Durven gaan kijken wat er anders is en waarom dat zo is.
= het vreemde in het gewone zoeken
The Sociological Imagination - C. Wright Mills:
- Het vreemde zien in het vertrouwde en het algemene in het specifieke, en ons
gedrag in verband brengen met bredere maatschappelijke krachten.
- Het vermogen om dingen vanuit een maatschappelijk perspectief te bekijken en te
zien hoe ze op elkaar inwerken en elkaar beïnvloeden.
- “Noch het leven van een individu, noch de geschiedenis van een samenleving kan
worden begrepen zonder beide te begrijpen”
→ voorbeelden:
- het vreemde in het gewone: bv. zitplaats kiezen in auditorium
- het algemene in het specifieke: bv. het samenzitten in het midden van de aula
- Wie heeft ouder met diploma hoger onderwijs?
1.4.2: Sociale versus individu
- Sociale structuren: dominante maatschappelijke instituties, processen en
mechanismen zorgen voor de maatschappelijke orde
→ De herkomst bepaald mee hoe je je leven hebt = geen toeval, maar een
maatschappelijke institutie
- In twee richtingen:
- Individueel gedrag draagt bij tot maatschappelijke fenomenen
- Weinig beweging, voedingsgewoonten, … obesitas epidemie,
toegenomen zorgnoden, betaalbaarheid zorg
- Maatschappelijke fenomenen beïnvloeden individueel gedrag
= het individu draagt bij aan de maatschappelijke fenomenen
- Kantoorleven, prijs van (ongezonde) voeding, opvoeding,
cultuurverschillen
, 1.4.3: De bril van de socioloog
= je kijkt met een sociologische bril naar dagelijkse dingen; je verklaart dingen die voor
andere normaal zijn
- Eten en drinken: hoe komt het dat we zo anders eten (= mes en vork of stokjes)
- migratie: bv. pasta raakte pas bekend door Italiaanse migratie
- Sport: het zegt iets heel bepaald over je intrinsiek binnen een groep
- Hoe is golf ontstaan
- Boksen; vaak immigratieachtergrond
- Hockey; Paardenstaart bij mensen die de rest volgen
- Lifestyle: niets zo maatschappelijk ale lifestyle
= Iedereen vindt zichzelf uniek, maar de groep waartoe je (wil) behoort (behoren) zal
bepalen welke kleren je draagt
- Liefde: sociaal bepaald, maar deels eigen keuze
→ waar vind je een partner? = maatschappelijk bepaald door de activiteiten die je
doet, groepen waartoe je behoort, …
Alles is contingent, maar niet arbitrair:
- Iets is contingent als het ook anders had kunnen zijn dan hoe het nu is, als het
varieert in de tijd, volgens de plaats, volgens de omstandigheden…
= we zijn wie we zijn binnen tijd en plaats; de jeugd van 50 jarige en die van nu
= heel anders
- Dat betekent nog niet dat de sociale realiteit waarin we leven arbitrair is. Het is niet
omdat er een bepaald sociaal gebruik (bv. de manier waarop we werken of eten), ook
anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan voor de manier waarop
het vorm krijgt.
→ Het is dus niet alleen de taak van de sociologie er ons op te wijzen dat de manier waarop
we leven ook anders kan, het is eveneens haar taak onze gebruiken, de inrichting van onze
instellingen, onze centrale waarden, … te verklaren.
1.5: Sociologische toepassingen
= Alledaagse situaties, bekeken door een sociologische bril, hebben een andere
(duidelijkere) kijk
→ bv. echtscheiding, zelfdoding of suïcide, werk en arbeid(sethos), ziekte en dood
Arbeidsethos: de innerlijke motivatie, houding en morele overtuiging van een persoon om
inzet te tonen en kwalitatief werk te leveren, vaak gedreven door
verantwoordelijkheidsgevoel en discipline
1.5.1: Toepassing op het echtscheidingsfenomeen
Onderzoeksvraag: wat is het verband tussen de opkomst van het tweeverdienersgezin
en de groei van het echtscheidingsfenomeen?
- Onafhankelijke variabele (oorzaak): percentage tweeverdienersgezinnen
Afhankelijke variabele (gevolg): percentage huwelijken dat eindigt in een echtscheiding
→ maatschappijwetenschappen of ‘samenlevingskunde’: studie van het sociaal handelen van mensen
binnen maatschappelijke patronen en structuren
Hoofdstuk 1: Over wetenschap van de samenleving
1: Sociologie
Sociologie: wetenschap die het samenleven van mensen in grotere of kleinere sociale
verbanden bestudeert.
= studie van de manier waarop mensen de problemen van het samenleven kunnen oplossen
→ Hoe komt het dat we een samenlevingsvorm hebben, waarbij we dingen doen
zonder dat deze uitgelegd moeten worden?
→ bv. De lijnen volgen in de K-blok vorig jaar en dit jaar
1.1: Schematisch
De sociologie is opgebouwd uit 3 elementen:
- Socius: mensen, organisaties
= georganiseerd omgaan met elkaar
- Societas: samenleving, samenlevingsverbanden
- Logos: sociaal handelen, sociale relaties, posities, rollen en status, interactie en
communicatie, verwachtingen
→ Sociologie observeert, beschrijft, analyseert en verklaart
1.1.1: Drie niveaus
Drie niveaus:
- Micro: gezinnen, speelgroepen, vrienden
- Meso: vakbonden, bedrijven, kerken, verenigingen, scholen
= want het bestaat uit teams, individuen, maar is nog deel van een netwerk (bv.
belgische bedrijven)
- Macro: samenleving, verzorgingsstaat
1.1.2: Waarnemen is meer dan door het venster kijken
- Selectieve waarneming
- Afhankelijk van positie, kennis, voorkeur/afkeur, referentiekader
- Waardenvrijheid bestaat niet
= zonder bepaalde denkbeelden van wat goed en niet goed is in onze samenleving
→ Onze groep gaat anders kijken naar een situatie dan een groep in India, want ons sociaal
zijn bepaald onze manier van kijken
→ iedereen kijk anders naar de werkelijkheid
,1.1.3: Het hangt van uw standpunt af…
Standpoint Theory - Dorothy E. Smith:
- Standpunttheorie: alle kennis is sociaal gesitueerd, dat wil zeggen dat individuele
posities in sociale structuren (bv. je gender, ras, sociale klasse) je ervaringen
bepalen en beïnvloeden hoe je kijkt naar de wereld
→ Wordt gevormd door sociale groepen + maatschappij om je heen
- “The outsider within”: Smith stelt dat individuen die gemarginaliseerde posities
innemen een uniek standpunt hebben dat hen in staat stelt om sociale structuren te
zien en te begrijpen op manieren die niet toegankelijk zijn voor mensen in meer
bevoorrechte posities.
→ Dit "buitenstaandersperspectief" biedt kritische inzichten in de werking van
macht en ongelijkheid.
- Epistemologisch: de ‘objectieve kennis’ die door de wetenschap gepredikt wordt, is
enkel een reflectie van het perspectief van de dominante groep.
- Activisme: sociologie als middel voor sociale verandering
1.2: Sociale problemen
1.2.1: Studie van sociale problemen
Aan elk sociaal probleem kunnen we in 4 aspecten bekijken:
- Objectief aspect
- Subjectief aspect
- Collectief aspect
- Oplosbaarheid
→ bv. Stel oekraïne:
Objectief aspect Er is een land een ander land binnen gevallen
Subjectief Voor ons in het westen; een invasie van Poetin om zijn macht uit te
aspect vergroten
Voor de mensen in rusland; De ‘nazi’s’ wegwerken
Collectief aspect Er werd fuss gecreëerd allemaal de kant van oekraïne te kiezen
⇨ het stopzetten van handel met Rusland
Oplosbaarheid Laat ons hopen dat dit oplosbaar is; er terug gepraat kan worden
→ Kan je ook toepassen op: klimaat, vluchtelingen, inclusie, …
⇨ In de samenleving vinden we een oplossing als het echt moet (= ecomodernisten):
sterke visie die ons toelaat het op te lossen als het echt nodig is
Sociologie is een jonge wetenschap:
Eind 19e eeuw ontstaan → we wisten meer over de planten dan het werken in groep
1.3: Grondleggers
Auguste Comte (1798 - 1857):
- Sociale orde op basis van ‘universele consensus’
→ Hoe kan een samenleving bestaan? Hoe kan het dat we allemaal doen
- Consensus gebaseerd op:
▪ Religie
▪ Metafysica (abstracte ideeën)
▪ Positieve wetenschap: het Positivisme
▪ “Ordre et Progrès”
,Herbert Spencer (1820-1903):
- Sociologie als wetenschap van sociale evolutie
- Sociale evolutie
- Van ongedifferentieerd naar gedifferentieerd
- Van homogeen naar heterogeen
- Van ongeïntegreerd naar geïntegreerd
- Leidt tot:
▪ Structurele differentiatie
▪ Functionele differentiatie
→ Conclusie: we zijn van een homogene samenleving naar een kluwensamenleving
(= moderne samenleving)
1.4: Sociologische verbeelding
1.4.1 Het begrip sociologische verbeelding
= Durven gaan kijken wat er anders is en waarom dat zo is.
= het vreemde in het gewone zoeken
The Sociological Imagination - C. Wright Mills:
- Het vreemde zien in het vertrouwde en het algemene in het specifieke, en ons
gedrag in verband brengen met bredere maatschappelijke krachten.
- Het vermogen om dingen vanuit een maatschappelijk perspectief te bekijken en te
zien hoe ze op elkaar inwerken en elkaar beïnvloeden.
- “Noch het leven van een individu, noch de geschiedenis van een samenleving kan
worden begrepen zonder beide te begrijpen”
→ voorbeelden:
- het vreemde in het gewone: bv. zitplaats kiezen in auditorium
- het algemene in het specifieke: bv. het samenzitten in het midden van de aula
- Wie heeft ouder met diploma hoger onderwijs?
1.4.2: Sociale versus individu
- Sociale structuren: dominante maatschappelijke instituties, processen en
mechanismen zorgen voor de maatschappelijke orde
→ De herkomst bepaald mee hoe je je leven hebt = geen toeval, maar een
maatschappelijke institutie
- In twee richtingen:
- Individueel gedrag draagt bij tot maatschappelijke fenomenen
- Weinig beweging, voedingsgewoonten, … obesitas epidemie,
toegenomen zorgnoden, betaalbaarheid zorg
- Maatschappelijke fenomenen beïnvloeden individueel gedrag
= het individu draagt bij aan de maatschappelijke fenomenen
- Kantoorleven, prijs van (ongezonde) voeding, opvoeding,
cultuurverschillen
, 1.4.3: De bril van de socioloog
= je kijkt met een sociologische bril naar dagelijkse dingen; je verklaart dingen die voor
andere normaal zijn
- Eten en drinken: hoe komt het dat we zo anders eten (= mes en vork of stokjes)
- migratie: bv. pasta raakte pas bekend door Italiaanse migratie
- Sport: het zegt iets heel bepaald over je intrinsiek binnen een groep
- Hoe is golf ontstaan
- Boksen; vaak immigratieachtergrond
- Hockey; Paardenstaart bij mensen die de rest volgen
- Lifestyle: niets zo maatschappelijk ale lifestyle
= Iedereen vindt zichzelf uniek, maar de groep waartoe je (wil) behoort (behoren) zal
bepalen welke kleren je draagt
- Liefde: sociaal bepaald, maar deels eigen keuze
→ waar vind je een partner? = maatschappelijk bepaald door de activiteiten die je
doet, groepen waartoe je behoort, …
Alles is contingent, maar niet arbitrair:
- Iets is contingent als het ook anders had kunnen zijn dan hoe het nu is, als het
varieert in de tijd, volgens de plaats, volgens de omstandigheden…
= we zijn wie we zijn binnen tijd en plaats; de jeugd van 50 jarige en die van nu
= heel anders
- Dat betekent nog niet dat de sociale realiteit waarin we leven arbitrair is. Het is niet
omdat er een bepaald sociaal gebruik (bv. de manier waarop we werken of eten), ook
anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan voor de manier waarop
het vorm krijgt.
→ Het is dus niet alleen de taak van de sociologie er ons op te wijzen dat de manier waarop
we leven ook anders kan, het is eveneens haar taak onze gebruiken, de inrichting van onze
instellingen, onze centrale waarden, … te verklaren.
1.5: Sociologische toepassingen
= Alledaagse situaties, bekeken door een sociologische bril, hebben een andere
(duidelijkere) kijk
→ bv. echtscheiding, zelfdoding of suïcide, werk en arbeid(sethos), ziekte en dood
Arbeidsethos: de innerlijke motivatie, houding en morele overtuiging van een persoon om
inzet te tonen en kwalitatief werk te leveren, vaak gedreven door
verantwoordelijkheidsgevoel en discipline
1.5.1: Toepassing op het echtscheidingsfenomeen
Onderzoeksvraag: wat is het verband tussen de opkomst van het tweeverdienersgezin
en de groei van het echtscheidingsfenomeen?
- Onafhankelijke variabele (oorzaak): percentage tweeverdienersgezinnen
Afhankelijke variabele (gevolg): percentage huwelijken dat eindigt in een echtscheiding
