Samenvatting - kwalitatieve en
gemengde methoden
Dit is een Nederlandstalige samenvatting van het vak methoden deel 2 gegeven door Prof.
De Leersynder en Prof. de Smet. Het bevat de hoorcolleges en het boek: “Introduction to
qualitative research methods in psychology”, Dennis Howitt. (editie 5)
Ik behaalde met deze samenvatting een 16/20.
Inhoudstafel
1. Inleiding………………………………………………………………………………………2
2. Zelfrapportage………………………………………………………………………………10
3. Focusgroepen………………………………………………………………………………23
4. Observatiestudies…………………………………………………………………………..33
5. Transcriptie en organisatie………………………………………………………………...41
6. Participatieve en arts-based onderzoeksmethoden…………………………………….50
7. Onderzoeksopzet in kwalitatief onderzoek en gevalstudies…………………………...54
8. Thematische analyses……………………………………………………………………..64
9. Discoursanalyse…………………………………………………………………………….75
10. Gecombineerde methoden………………………………………………………………..84
11. Onderzoekskwaliteit en ethiek in kwalitatief onderzoek………………………………..95
1
, INLEIDING
❖ Waarom methoden van onderzoek?
➢ niet alle psychologen doen zelf onderzoek (maar toch meer dan je denkt)
➢ en alle psychologen maken gebruik van psychologische kennis
➢ !iedere psycholoog moet kennisclaims kunnen beoordelen!
❖ kennisclaims kunnen beoordelen is belangrijk vr iedereen!
➢ bv. Trump
➢ bv. "Baby's en peuters zijn te jong om een trauma op te doen.”
■ Moeten we dan nog wel zorgen vr de psychologische begeleiding vn
jonge vluchtelingen?
■ weerlegd door psychologen!
➢ bv. vr school-psychologen (het constant bereikbaar zijn vr werk veroorzaakt
stress)
■ blijkt wel degelijk zo te zijn
■ moeten werkgevers e-mailverkeer verbieden buiten werkuren?
■ hierover doet psycholoog onderzoek → deze kennisclaims
onderzoeken
❖ wetenschappelijke kennisclaims
➢ steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek (zie figuur pg 12)
➢ onderscheiden zich vn
■ persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
● ervaringsdeskundigheid is niet wetenschappelijk (zelfs wnr
levendig)
● levenswijsheid is geen wetenschappelijk kennis
■ sociale normen (“gezond verstand”, “iedereen ziet toch dat”)
● niet omdat iets gezond verstand, sociaal wenselijk is dat het
ook waarheid is
■ informatie van ‘experts’
● niet iedere ‘expert’ doet aan wetenschappelijk onderzoek
● bv. GEMS (coronotaskforce) → niet allemaal wetenschappers
➢ niet door God gegeven (theologie)
➢ niet abstract beredeneerd (metafysica)
❖ Als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om (nieuwe)
psychologische kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
➢ evidence-based practitioner
➢ weten hoe je aan bepaalde kennis komt → transparantie!
➢ onderzoek kunnen nakijken (peer review), repliceren
➢ kunnen beoordelen of conclusies legitiem zijn
2
, WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
➔ Wat is kwalitatief psychologisch onderzoek?
◆ onderscheidende kenmerken zijn: verzameling/analyse vn rijke data,
perspectief ind, in natuurlijke context
➔ Waarin verschillen kennistheoretische benaderingen in kwantitatief en kwalitatief
psychologisch onderzoek?
◆ positivisme (of sciëntisme of realisme) vs sociaal constructivisme (of
postmodernisme of relativisme)
➔ Uit welke fasen bestaat een empirische cyclus?
◆ inductieve en deductieve fasen
➔ Wanneer wordt kwalitatief onderzoek vooral gebruikt?
◆ nadruk ligt op ‘inductieve’ fase!
❖ 3 niveaus
➢ kennistheoretische benadering
■ ander doel vh onderzoek
■ epistemologische benadering
➢ data-collectie & analyse (andere gereedschapskist)
■ rijke data
● weinig vaste structuur of selectie vooraf
● niet zo gestandaardiseerd
● niet vooraf vastgelegd wat er geregistreerd moet worden
● open ipv gesloten vragen etc.
■ perspectief vh ind
● betekenis vn ervaring
● insiderperspectief
■ natuurlijke settings
● kenmerken vh dagelijkse leven
● belang van context
● ecologische validiteit
➢ onderzoeksproces
■ andere accenten in empirische cyclus
■ deductie* bij kwan onderzoek
■ inductie bij kwal onderzoek
❖ OOK
➢ ideografisch → focus op individu
■ itt nomothetisch
➢ diepere band onderzoeker-participant
➢ relatief ongestructureerd
➢ géén hypothesetoetsing maar theorieën en concepten uitdenken
Kennistheoretische benadering in kwalitatief onderzoek - kwalitatieve epistemologie
❖ kennistheorie ⇒ epistemologie ⇒ wetenschapsfilosofie
➢ Hoe wordt kennis vergaard?
➢ Wat is de waarde van wat we weten?
3
, ❖ houdt visie in op
➢ de staat vd wereld
➢ het doel vd wetenschap
➢ de rol vh onderzoek
❖ kwalitatieve en kwantitatieve psychologie hebben deels gemeenschappelijke
kennistheorie (gelijkenis)
➢ kennis → gebaseerd op empirisch onderzoek
➢ niet door God gegeven (theologie)
➢ niet abstract beredeneerd (metafysica)
➢ wel gebaseerd op empirie (moderne wetenschap)
➢ houdt visie in op
■ staat vd wereld
■ doel vd wetenschap
■ rol vd onderzoeker
❖ (verschillen) kwantitatieve kennistheorie (gebaseerd op logisch positivisme)(box
1.1 pg 11)
➢ oorsprong, inhoud, fases
■ periode vd Verlichting
■ Comte: theologische fase (kennis obv God en religie) → metafysische
fase (kennis obv redeneren bv. mensenrechten) → wetenschappelijke
fase (empirie)
➢ er bestaat objectieve kennis
■ externe wereld bepaalt wat waar is
■ toets aan externe realiteit bepaalt wat waar en onwaar is (=realisme)
➢ onderzoek brengt ons steeds dichter bij “de waarheid”
■ wet is cumulatief en leidt tot het ontdekken vd objectieve realiteit
■ onderzoek als ontdekkingsreis
➢ neutrale onderzoeker
■ kennisproductie → onafhankelijk vd onderzoeker
■ onderzoeker moet neutraal blijven!
■ wnr je concept ziet → niet meer ont-zien (bv koe)
➢ determinisme ⇒ leven gebonden aan fysische wetten, externe krachten
➢ positivisme als grond vr behaviorisme
❖ (verschillen) kwalitatieve kennistheorie (gebaseerd op sociaal constructivisme)
(box 1.2 pg 22)
➢ er bestaat geen objectieve kennis
■ hooguit bestaan er meerdere manieren om de wereld te kennen
■ enkel intersubjectieve kennis → kennis die gedeeld w door mensen
met zelfde visie
➢ kennis gebaseerd op interactie
■ cultuur, milieu, tijd waarin we leven en in interactie treden met anderen
bepaalt ons perspectief op de wereld
➢ onderzoek leidt tot waardevolle interpretatie vd werkelijkheid
■ meerdere interpretaties vullen elkaar aan
■ onderzoek als bouwproject
4
gemengde methoden
Dit is een Nederlandstalige samenvatting van het vak methoden deel 2 gegeven door Prof.
De Leersynder en Prof. de Smet. Het bevat de hoorcolleges en het boek: “Introduction to
qualitative research methods in psychology”, Dennis Howitt. (editie 5)
Ik behaalde met deze samenvatting een 16/20.
Inhoudstafel
1. Inleiding………………………………………………………………………………………2
2. Zelfrapportage………………………………………………………………………………10
3. Focusgroepen………………………………………………………………………………23
4. Observatiestudies…………………………………………………………………………..33
5. Transcriptie en organisatie………………………………………………………………...41
6. Participatieve en arts-based onderzoeksmethoden…………………………………….50
7. Onderzoeksopzet in kwalitatief onderzoek en gevalstudies…………………………...54
8. Thematische analyses……………………………………………………………………..64
9. Discoursanalyse…………………………………………………………………………….75
10. Gecombineerde methoden………………………………………………………………..84
11. Onderzoekskwaliteit en ethiek in kwalitatief onderzoek………………………………..95
1
, INLEIDING
❖ Waarom methoden van onderzoek?
➢ niet alle psychologen doen zelf onderzoek (maar toch meer dan je denkt)
➢ en alle psychologen maken gebruik van psychologische kennis
➢ !iedere psycholoog moet kennisclaims kunnen beoordelen!
❖ kennisclaims kunnen beoordelen is belangrijk vr iedereen!
➢ bv. Trump
➢ bv. "Baby's en peuters zijn te jong om een trauma op te doen.”
■ Moeten we dan nog wel zorgen vr de psychologische begeleiding vn
jonge vluchtelingen?
■ weerlegd door psychologen!
➢ bv. vr school-psychologen (het constant bereikbaar zijn vr werk veroorzaakt
stress)
■ blijkt wel degelijk zo te zijn
■ moeten werkgevers e-mailverkeer verbieden buiten werkuren?
■ hierover doet psycholoog onderzoek → deze kennisclaims
onderzoeken
❖ wetenschappelijke kennisclaims
➢ steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek (zie figuur pg 12)
➢ onderscheiden zich vn
■ persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
● ervaringsdeskundigheid is niet wetenschappelijk (zelfs wnr
levendig)
● levenswijsheid is geen wetenschappelijk kennis
■ sociale normen (“gezond verstand”, “iedereen ziet toch dat”)
● niet omdat iets gezond verstand, sociaal wenselijk is dat het
ook waarheid is
■ informatie van ‘experts’
● niet iedere ‘expert’ doet aan wetenschappelijk onderzoek
● bv. GEMS (coronotaskforce) → niet allemaal wetenschappers
➢ niet door God gegeven (theologie)
➢ niet abstract beredeneerd (metafysica)
❖ Als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om (nieuwe)
psychologische kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
➢ evidence-based practitioner
➢ weten hoe je aan bepaalde kennis komt → transparantie!
➢ onderzoek kunnen nakijken (peer review), repliceren
➢ kunnen beoordelen of conclusies legitiem zijn
2
, WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
➔ Wat is kwalitatief psychologisch onderzoek?
◆ onderscheidende kenmerken zijn: verzameling/analyse vn rijke data,
perspectief ind, in natuurlijke context
➔ Waarin verschillen kennistheoretische benaderingen in kwantitatief en kwalitatief
psychologisch onderzoek?
◆ positivisme (of sciëntisme of realisme) vs sociaal constructivisme (of
postmodernisme of relativisme)
➔ Uit welke fasen bestaat een empirische cyclus?
◆ inductieve en deductieve fasen
➔ Wanneer wordt kwalitatief onderzoek vooral gebruikt?
◆ nadruk ligt op ‘inductieve’ fase!
❖ 3 niveaus
➢ kennistheoretische benadering
■ ander doel vh onderzoek
■ epistemologische benadering
➢ data-collectie & analyse (andere gereedschapskist)
■ rijke data
● weinig vaste structuur of selectie vooraf
● niet zo gestandaardiseerd
● niet vooraf vastgelegd wat er geregistreerd moet worden
● open ipv gesloten vragen etc.
■ perspectief vh ind
● betekenis vn ervaring
● insiderperspectief
■ natuurlijke settings
● kenmerken vh dagelijkse leven
● belang van context
● ecologische validiteit
➢ onderzoeksproces
■ andere accenten in empirische cyclus
■ deductie* bij kwan onderzoek
■ inductie bij kwal onderzoek
❖ OOK
➢ ideografisch → focus op individu
■ itt nomothetisch
➢ diepere band onderzoeker-participant
➢ relatief ongestructureerd
➢ géén hypothesetoetsing maar theorieën en concepten uitdenken
Kennistheoretische benadering in kwalitatief onderzoek - kwalitatieve epistemologie
❖ kennistheorie ⇒ epistemologie ⇒ wetenschapsfilosofie
➢ Hoe wordt kennis vergaard?
➢ Wat is de waarde van wat we weten?
3
, ❖ houdt visie in op
➢ de staat vd wereld
➢ het doel vd wetenschap
➢ de rol vh onderzoek
❖ kwalitatieve en kwantitatieve psychologie hebben deels gemeenschappelijke
kennistheorie (gelijkenis)
➢ kennis → gebaseerd op empirisch onderzoek
➢ niet door God gegeven (theologie)
➢ niet abstract beredeneerd (metafysica)
➢ wel gebaseerd op empirie (moderne wetenschap)
➢ houdt visie in op
■ staat vd wereld
■ doel vd wetenschap
■ rol vd onderzoeker
❖ (verschillen) kwantitatieve kennistheorie (gebaseerd op logisch positivisme)(box
1.1 pg 11)
➢ oorsprong, inhoud, fases
■ periode vd Verlichting
■ Comte: theologische fase (kennis obv God en religie) → metafysische
fase (kennis obv redeneren bv. mensenrechten) → wetenschappelijke
fase (empirie)
➢ er bestaat objectieve kennis
■ externe wereld bepaalt wat waar is
■ toets aan externe realiteit bepaalt wat waar en onwaar is (=realisme)
➢ onderzoek brengt ons steeds dichter bij “de waarheid”
■ wet is cumulatief en leidt tot het ontdekken vd objectieve realiteit
■ onderzoek als ontdekkingsreis
➢ neutrale onderzoeker
■ kennisproductie → onafhankelijk vd onderzoeker
■ onderzoeker moet neutraal blijven!
■ wnr je concept ziet → niet meer ont-zien (bv koe)
➢ determinisme ⇒ leven gebonden aan fysische wetten, externe krachten
➢ positivisme als grond vr behaviorisme
❖ (verschillen) kwalitatieve kennistheorie (gebaseerd op sociaal constructivisme)
(box 1.2 pg 22)
➢ er bestaat geen objectieve kennis
■ hooguit bestaan er meerdere manieren om de wereld te kennen
■ enkel intersubjectieve kennis → kennis die gedeeld w door mensen
met zelfde visie
➢ kennis gebaseerd op interactie
■ cultuur, milieu, tijd waarin we leven en in interactie treden met anderen
bepaalt ons perspectief op de wereld
➢ onderzoek leidt tot waardevolle interpretatie vd werkelijkheid
■ meerdere interpretaties vullen elkaar aan
■ onderzoek als bouwproject
4
