Samenvatting
Auditi ng Theory
AT
College 1 Ethiek en toegevoegde waarde accountant
Theorie
Beroepsethiek staat voor het nadenken over en toepassen van de spelregels voor zorgvuldig,
uitlegbaar en standvastig handelen. Deze ‘spelregels’ bestaan uit:
Normen en waarden
Fundamentele beginselen
Afspraken
De accountant is de vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer. Van een accountant mag
daarom worden verwacht dat hij of zij zorgvuldig, uitlegbaar en standvastig handelt.
Indien het maatschappelijk verkeer op de accountant moet kunnen vertrouwen, moet het
maatschappelijk verkeer ervan uit kunnen gaan dat de accountant zijn werkzaamheden en oordelen
zorgvuldig afweegt, die afweging kan uitleggen en onder gelijke of vergelijkbare omstandigheden op
dezelfde wijze (standvastig) handelt.
Aanpak van de ethiek:
1. Hoofdvraag
2. Focus
3. Uitgangspunt
4. Hulpvragen
Overzicht ethiek:
1. Deugd ethiek
2. Beginselen ethiek
3. Gevolgen ethiek
4. Procedurele ethiek
[1] Deugdethiek
Voorzichtigheid = Behoedzaam, zorgvuldig en weloverwogen rekening houden met alle belangen.
Onvoldoende gehandeld, aannemen van opdracht tegen te lage fee.
Rechtvaardigheid = Ervoor zorgen dat iedereen krijgt wat hem toekomt (gelijken gelijk behandelen
en ongelijken ongelijk).
Het volgen van regels (waaronder verslaggevingsregels). Heeft de accountant een
goedkeurende verklaring afgegeven, terwijl dit niet juist is? De accountant had ervoor
moeten zorgen dat gebruikers van de jaarrekening terecht uit kunnen gaan van … Dit doet hij
door niet blind te varen op het oordeel van een deskundige, maar zelf aanvullende vragen en
onderzoek te doen.
Moed = Standvastig zijn, ook als dit gevaarlijk is. Niet bang zijn om je standpunt aan te houden.
Rechte rug hebben.
Moedig genoeg zijn om een hogere fee te vragen, meer vragen te stellen, iets aankaarten bij
Raad van Commissarissen, bijzonderheden rapporteren. Is de accountant erin tegengegaan?
1
, Vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer gaat boven eigen gewin.
Zelfbeheersing = Gedisciplineerd blijven, niet meer willen hebben dan je toekomt, jezelf in acht
nemen tegen excessen en onmatigheid. Je niet laten verleiden. Je niet ongepast laten beïnvloeden.
Je moet jezelf beheersen om tot de juiste conclusie te komen.
Zelf veel meer een oordeel moeten vormen over een situatie. Is de accountant te snel
geweest in het maken van een beslissing? Als je klakkeloos ergens mee instemt, dan ben je
niet zelfbeheerst.
Hoofdvraag = Hoe gedraag ik mij als een goede accountant? Hoe geef ik zo goed mogelijk invulling
aan mijn rol? Past dit bij mijn beeld van een goede accountant? Wil ik op deze manier gekend zijn als
accountant?
Focus = De accountant zelf staat centraal.
Uitgangspunt = Handelen overeenkomstig hetgeen een deugdzame accountant betaamt in termen
van voorzichtigheid, rechtvaardigheid, zelfbeheersing en moed.
Hulpvragen
Welke rol heeft de accountant in deze casus?
Hoe ziet deze rol er idealiter uit?
Welke deugden zijn belangrijk om deze ideale rol te realiseren?
Relatie leggen met wat hij had moeten doen en wat hij heeft gedaan.
[2] Beginselenethiek
Fundamentele beginselen:
1. Professionaliteit = Onthouden van elk handelen of nalaten waarvan hij weet of behoort te
weten dat dit het accountantsberoep in diskrediet brengt of kan brengen. Brengt beroep niet
in diskrediet, zowel privé als zakelijk.
2. Objectiviteit = Accountant laat zich niet ongepast beïnvloeden.
3. Integriteit = Treedt eerlijk en oprecht op.
4. Vakbekwaamheid en zorgvuldigheid = Bij de professionele dienst de relevante wet- en
regelgeving toepassen, voert een professionele dienst nauwgezet, grondig en tijdig uit.
5. Vertrouwelijkheid = Verplicht tot geheimhouding van gegevens of inlichtingen waarvan het
vertrouwelijke karakter gekend of redelijkerwijs moet worden vermoed, niet openlijk praten
over klanten.
Bedreigingen:
1. Eigen belang -> Professionaliteit
2. Belangenbehartiging -> Objectiviteit
3. Zelftoetsing -> Integriteit
4. Vertrouwdheid -> Vakbekwaamheid en zorgvuldigheid
5. Intimidatie -> Vertrouwelijkheid
Gepaste maatregelen om bedreigingen weg te nemen:
Opdracht weigeren
OKB (opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling) laten plaatsvinden op hun werkzaamheden om
ervoor te zorgen dat de werkzaamheden juist zijn uitgevoerd (en dan had de accountant zijn
goedkeuring ook niet kunnen geven voordat de controlewerkzaamheden ware afgerond).
De accountant en het controleteam hadden kunnen overleggen met bureau vaktechniek van
het kantoor en wellicht juridisch advies moeten inwinnen over de misleiding.
2
, Chinese walls, bijvoorbeeld een advies afdeling die de opdracht wel kan uitvoeren (niet
mogelijk bij een OOB klant)
Hoofdvraag = Mag dit? Wat is mijn plicht?
Focus = De handeling zelf staat centraal.
Uitgangspunt = Een handeling is moreel juist als deze overeenstemt met een in zichzelf geldende
morele regel (wet, norm of fundamenteel beginsel), ongeacht de gevolgen van de handeling.
Hulpvragen
Welke morele regels, normen of (fundamentele) beginselen spelen in deze casus een rol?
Wat moet/mag ik doen volgens deze morele regels, normen of (fundamentele) beginselen?
Welke bedreigingen spelen hierbij een rol en wat zijn gepaste maatregelen om die
bedreigingen weg te nemen?
[3] Gevolgenethiek
Wie zijn de belanghebbenden?
Wat zijn de gevolgen voor hen van de verschillende handelingsalternatieven
Minimalisatie schade/maximalisatie welzijn
Hoofdvraag = Wat is voor zoveel mogelijk belanghebbenden de beste keuze?
Focus = De gevolgen van een handeling, kijkend naar het algemene welzijn
Uitgangspunt = Een handeling is goed als de gevolgen van een handeling goed zijn: minimaliseer de
schade, maximaliseer het welzijn - ‘Het grootste geluk voor het grootste aantal mensen’
Hulpvragen
Wie zijn de belanghebbenden in deze casus?
Wat zijn voor hen de gevolgen van de verschillende handelingsalternatieven?
Welk handelingsalternatief minimaliseert de schade en maximaliseert het welzijn van alle
belanghebbenden het beste?
[4] Procedurele ethiek
Hoe zijn de spelregels?
Hebben alle betrokken ingestemd ermee?
Manier waarop wensen/belangen tot stand zijn gekomen
Hoofdvraag = Wat zijn onze wensen/belangen?
Focus = De manier (procedure) waarop tegemoet is gekomen aan de wensen en belangen van
betrokkenen en de weerslag hiervan in de spelregels.
Uitgangspunt = Spelregels zijn rechtvaardig indien ze de onpartijdige instemming van betrokkenen
krijgen (de spelregels zijn principieel bepaald door de eis van gelijkwaardigheid van alle betrokkenen;
macht, positie en status mogen hierbij geen rol spelen).
Hulpvragen
Op welke manier zijn de spelregels tot stand gekomen?
Wie zijn hier allemaal bij betrokken? Wie mist?
Zouden alle betrokkenen kunnen instemmen met deze spelregels?
3
, Kunnen alle betrokkenen hun standpunten onderbouwen met goede argumenten en laten ze
zich overtuigen door goede argumenten?
Menen de betrokkenen wat ze zeggen en hebben ze geen andere bedoeling dan samen een
goede discussie voeren?
Wordt er rekening gehouden met belangen en opvattingen van anderen?
VGBA en ViO en Standaard 500
Verordening Gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA)
Overeenkomst tussen VGBA en ViO = Beide verordeningen zijn principle-based.
Verschillen tussen VGBA en ViO:
De VGBA geldt voor alle (in het register van de NBA ingeschreven) accountants en de ViO
geldt alleen voor accountants die assurance opdrachten uitvoeren.
De VGBA kent met name handvatten en geboden (voor het oplossen van ethische
dilemma’s), terwijl de ViO ook verbodsbepalingen en vereiste (deels ‘verplichte’)
maatregelen kent.
De ViO bevat een principle based-toetsingskader. Dit houdt in dat de accountant op basis van
principes een inschatting maakt wat de objectieve, redelijke en geïnformeerde derde, in de
betreffende situatie en omstandigheden, acceptabel vindt.
Assurance-opdracht = De professionele dienst waarbij een accountant een conclusie formuleert die
beoogt het vertrouwen van de gebruiker, niet zijnde de verantwoordelijke partij, in de uitkomst van
de evaluatie of de toetsing van het object van onderzoek ten opzichte van de van toepassing zijnde
criteria te versterken.
De eindverantwoordelijke accountant waarborgt dat de assurance-opdracht onafhankelijk wordt
uitgevoerd. Onafhankelijkheid is vereist in wezen en in schijn en gedurende de hele periode waarop
de verantwoording over het assurance-object betrekking heeft.
Onafhankelijkheid in wezen is de geesteshouding waarbij rekening wordt gehouden met alle
mogelijke overwegingen die verband houden met de specifiek uit te voeren opdracht, met uitsluiting
van alle andere overwegingen (geen belangen of voordelen).
Onafhankelijkheid in schijn is de onafhankelijkheid door het vermijden van al die feiten en
omstandigheden die dusdanig suggestief zijn dat een goed met de materie vertrouwd zijnde derde
de onpartijdigheid van de accountant in twijfel zou kunnen trekken.
Belangrijk is dat niet alleen de accountant van zichzelf kan stellen dat hij onafhankelijk is, maar dat
een ter zake kundige derde tot dezelfde conclusie komt in deze situatie.
Er is sprake van een onafhankelijke uitvoering van een assurance-opdracht door een
overheidsaccountant als:
De overheidsaccountant bij of krachtens wet deze assurance-opdracht kan uitvoeren;
Deze assurance-opdracht zowel in wezen als in schijn onafhankelijk wordt uitgevoerd van het
assurance-object en de verantwoordelijke persoon;
De overheidsaccountant voldoet aan eventuele bij of krachtens de wet gestelde
voorwaarden aan de onafhankelijke uitvoering van de assurance opdracht.
De eindverantwoordelijke accountant is ervoor verantwoordelijk dat in het assurance-dossier is
opgenomen hoe hij de onafhankelijke uitvoering van de assurance-opdracht waarborgt.
4
Auditi ng Theory
AT
College 1 Ethiek en toegevoegde waarde accountant
Theorie
Beroepsethiek staat voor het nadenken over en toepassen van de spelregels voor zorgvuldig,
uitlegbaar en standvastig handelen. Deze ‘spelregels’ bestaan uit:
Normen en waarden
Fundamentele beginselen
Afspraken
De accountant is de vertrouwenspersoon van het maatschappelijk verkeer. Van een accountant mag
daarom worden verwacht dat hij of zij zorgvuldig, uitlegbaar en standvastig handelt.
Indien het maatschappelijk verkeer op de accountant moet kunnen vertrouwen, moet het
maatschappelijk verkeer ervan uit kunnen gaan dat de accountant zijn werkzaamheden en oordelen
zorgvuldig afweegt, die afweging kan uitleggen en onder gelijke of vergelijkbare omstandigheden op
dezelfde wijze (standvastig) handelt.
Aanpak van de ethiek:
1. Hoofdvraag
2. Focus
3. Uitgangspunt
4. Hulpvragen
Overzicht ethiek:
1. Deugd ethiek
2. Beginselen ethiek
3. Gevolgen ethiek
4. Procedurele ethiek
[1] Deugdethiek
Voorzichtigheid = Behoedzaam, zorgvuldig en weloverwogen rekening houden met alle belangen.
Onvoldoende gehandeld, aannemen van opdracht tegen te lage fee.
Rechtvaardigheid = Ervoor zorgen dat iedereen krijgt wat hem toekomt (gelijken gelijk behandelen
en ongelijken ongelijk).
Het volgen van regels (waaronder verslaggevingsregels). Heeft de accountant een
goedkeurende verklaring afgegeven, terwijl dit niet juist is? De accountant had ervoor
moeten zorgen dat gebruikers van de jaarrekening terecht uit kunnen gaan van … Dit doet hij
door niet blind te varen op het oordeel van een deskundige, maar zelf aanvullende vragen en
onderzoek te doen.
Moed = Standvastig zijn, ook als dit gevaarlijk is. Niet bang zijn om je standpunt aan te houden.
Rechte rug hebben.
Moedig genoeg zijn om een hogere fee te vragen, meer vragen te stellen, iets aankaarten bij
Raad van Commissarissen, bijzonderheden rapporteren. Is de accountant erin tegengegaan?
1
, Vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer gaat boven eigen gewin.
Zelfbeheersing = Gedisciplineerd blijven, niet meer willen hebben dan je toekomt, jezelf in acht
nemen tegen excessen en onmatigheid. Je niet laten verleiden. Je niet ongepast laten beïnvloeden.
Je moet jezelf beheersen om tot de juiste conclusie te komen.
Zelf veel meer een oordeel moeten vormen over een situatie. Is de accountant te snel
geweest in het maken van een beslissing? Als je klakkeloos ergens mee instemt, dan ben je
niet zelfbeheerst.
Hoofdvraag = Hoe gedraag ik mij als een goede accountant? Hoe geef ik zo goed mogelijk invulling
aan mijn rol? Past dit bij mijn beeld van een goede accountant? Wil ik op deze manier gekend zijn als
accountant?
Focus = De accountant zelf staat centraal.
Uitgangspunt = Handelen overeenkomstig hetgeen een deugdzame accountant betaamt in termen
van voorzichtigheid, rechtvaardigheid, zelfbeheersing en moed.
Hulpvragen
Welke rol heeft de accountant in deze casus?
Hoe ziet deze rol er idealiter uit?
Welke deugden zijn belangrijk om deze ideale rol te realiseren?
Relatie leggen met wat hij had moeten doen en wat hij heeft gedaan.
[2] Beginselenethiek
Fundamentele beginselen:
1. Professionaliteit = Onthouden van elk handelen of nalaten waarvan hij weet of behoort te
weten dat dit het accountantsberoep in diskrediet brengt of kan brengen. Brengt beroep niet
in diskrediet, zowel privé als zakelijk.
2. Objectiviteit = Accountant laat zich niet ongepast beïnvloeden.
3. Integriteit = Treedt eerlijk en oprecht op.
4. Vakbekwaamheid en zorgvuldigheid = Bij de professionele dienst de relevante wet- en
regelgeving toepassen, voert een professionele dienst nauwgezet, grondig en tijdig uit.
5. Vertrouwelijkheid = Verplicht tot geheimhouding van gegevens of inlichtingen waarvan het
vertrouwelijke karakter gekend of redelijkerwijs moet worden vermoed, niet openlijk praten
over klanten.
Bedreigingen:
1. Eigen belang -> Professionaliteit
2. Belangenbehartiging -> Objectiviteit
3. Zelftoetsing -> Integriteit
4. Vertrouwdheid -> Vakbekwaamheid en zorgvuldigheid
5. Intimidatie -> Vertrouwelijkheid
Gepaste maatregelen om bedreigingen weg te nemen:
Opdracht weigeren
OKB (opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling) laten plaatsvinden op hun werkzaamheden om
ervoor te zorgen dat de werkzaamheden juist zijn uitgevoerd (en dan had de accountant zijn
goedkeuring ook niet kunnen geven voordat de controlewerkzaamheden ware afgerond).
De accountant en het controleteam hadden kunnen overleggen met bureau vaktechniek van
het kantoor en wellicht juridisch advies moeten inwinnen over de misleiding.
2
, Chinese walls, bijvoorbeeld een advies afdeling die de opdracht wel kan uitvoeren (niet
mogelijk bij een OOB klant)
Hoofdvraag = Mag dit? Wat is mijn plicht?
Focus = De handeling zelf staat centraal.
Uitgangspunt = Een handeling is moreel juist als deze overeenstemt met een in zichzelf geldende
morele regel (wet, norm of fundamenteel beginsel), ongeacht de gevolgen van de handeling.
Hulpvragen
Welke morele regels, normen of (fundamentele) beginselen spelen in deze casus een rol?
Wat moet/mag ik doen volgens deze morele regels, normen of (fundamentele) beginselen?
Welke bedreigingen spelen hierbij een rol en wat zijn gepaste maatregelen om die
bedreigingen weg te nemen?
[3] Gevolgenethiek
Wie zijn de belanghebbenden?
Wat zijn de gevolgen voor hen van de verschillende handelingsalternatieven
Minimalisatie schade/maximalisatie welzijn
Hoofdvraag = Wat is voor zoveel mogelijk belanghebbenden de beste keuze?
Focus = De gevolgen van een handeling, kijkend naar het algemene welzijn
Uitgangspunt = Een handeling is goed als de gevolgen van een handeling goed zijn: minimaliseer de
schade, maximaliseer het welzijn - ‘Het grootste geluk voor het grootste aantal mensen’
Hulpvragen
Wie zijn de belanghebbenden in deze casus?
Wat zijn voor hen de gevolgen van de verschillende handelingsalternatieven?
Welk handelingsalternatief minimaliseert de schade en maximaliseert het welzijn van alle
belanghebbenden het beste?
[4] Procedurele ethiek
Hoe zijn de spelregels?
Hebben alle betrokken ingestemd ermee?
Manier waarop wensen/belangen tot stand zijn gekomen
Hoofdvraag = Wat zijn onze wensen/belangen?
Focus = De manier (procedure) waarop tegemoet is gekomen aan de wensen en belangen van
betrokkenen en de weerslag hiervan in de spelregels.
Uitgangspunt = Spelregels zijn rechtvaardig indien ze de onpartijdige instemming van betrokkenen
krijgen (de spelregels zijn principieel bepaald door de eis van gelijkwaardigheid van alle betrokkenen;
macht, positie en status mogen hierbij geen rol spelen).
Hulpvragen
Op welke manier zijn de spelregels tot stand gekomen?
Wie zijn hier allemaal bij betrokken? Wie mist?
Zouden alle betrokkenen kunnen instemmen met deze spelregels?
3
, Kunnen alle betrokkenen hun standpunten onderbouwen met goede argumenten en laten ze
zich overtuigen door goede argumenten?
Menen de betrokkenen wat ze zeggen en hebben ze geen andere bedoeling dan samen een
goede discussie voeren?
Wordt er rekening gehouden met belangen en opvattingen van anderen?
VGBA en ViO en Standaard 500
Verordening Gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA)
Overeenkomst tussen VGBA en ViO = Beide verordeningen zijn principle-based.
Verschillen tussen VGBA en ViO:
De VGBA geldt voor alle (in het register van de NBA ingeschreven) accountants en de ViO
geldt alleen voor accountants die assurance opdrachten uitvoeren.
De VGBA kent met name handvatten en geboden (voor het oplossen van ethische
dilemma’s), terwijl de ViO ook verbodsbepalingen en vereiste (deels ‘verplichte’)
maatregelen kent.
De ViO bevat een principle based-toetsingskader. Dit houdt in dat de accountant op basis van
principes een inschatting maakt wat de objectieve, redelijke en geïnformeerde derde, in de
betreffende situatie en omstandigheden, acceptabel vindt.
Assurance-opdracht = De professionele dienst waarbij een accountant een conclusie formuleert die
beoogt het vertrouwen van de gebruiker, niet zijnde de verantwoordelijke partij, in de uitkomst van
de evaluatie of de toetsing van het object van onderzoek ten opzichte van de van toepassing zijnde
criteria te versterken.
De eindverantwoordelijke accountant waarborgt dat de assurance-opdracht onafhankelijk wordt
uitgevoerd. Onafhankelijkheid is vereist in wezen en in schijn en gedurende de hele periode waarop
de verantwoording over het assurance-object betrekking heeft.
Onafhankelijkheid in wezen is de geesteshouding waarbij rekening wordt gehouden met alle
mogelijke overwegingen die verband houden met de specifiek uit te voeren opdracht, met uitsluiting
van alle andere overwegingen (geen belangen of voordelen).
Onafhankelijkheid in schijn is de onafhankelijkheid door het vermijden van al die feiten en
omstandigheden die dusdanig suggestief zijn dat een goed met de materie vertrouwd zijnde derde
de onpartijdigheid van de accountant in twijfel zou kunnen trekken.
Belangrijk is dat niet alleen de accountant van zichzelf kan stellen dat hij onafhankelijk is, maar dat
een ter zake kundige derde tot dezelfde conclusie komt in deze situatie.
Er is sprake van een onafhankelijke uitvoering van een assurance-opdracht door een
overheidsaccountant als:
De overheidsaccountant bij of krachtens wet deze assurance-opdracht kan uitvoeren;
Deze assurance-opdracht zowel in wezen als in schijn onafhankelijk wordt uitgevoerd van het
assurance-object en de verantwoordelijke persoon;
De overheidsaccountant voldoet aan eventuele bij of krachtens de wet gestelde
voorwaarden aan de onafhankelijke uitvoering van de assurance opdracht.
De eindverantwoordelijke accountant is ervoor verantwoordelijk dat in het assurance-dossier is
opgenomen hoe hij de onafhankelijke uitvoering van de assurance-opdracht waarborgt.
4
