Table of Contents
Hoofdstuk 1. Politiek en politicologie.......................................................................................................................8
1. Wat is politiek?..................................................................................................................................................8
1.1 Een fundamentele vraag.............................................................................................................................8
1.2 Essentiële onderdelen van politiek...........................................................................................................10
1.3 Enkele bijdragen uit de geschiedenis........................................................................................................13
1.4 een poging tot synthese............................................................................................................................15
1.5 Politiek en conflicten.................................................................................................................................15
Hoofdstuk 2. Ideologieën........................................................................................................................................18
1. inleiding...........................................................................................................................................................18
2. Een oud, felbediscussieerd concept................................................................................................................18
3. Wat is ideologie?.............................................................................................................................................18
4. de morfologie van ideologieën.......................................................................................................................19
5. Links en rechts: een gps in de politiek?...........................................................................................................20
5.1 oorsprong van links-rechts........................................................................................................................20
5.2 Relevantie van links-rechts........................................................................................................................22
5.3 Ontdubbeling van links-rechts..................................................................................................................25
6. Een beknopt overzicht van enkele ideologieën..............................................................................................26
6.1 Inleiding.....................................................................................................................................................26
6.2 Liberalisme................................................................................................................................................27
6.3 Conservatisme...........................................................................................................................................31
6.4 socialisme..................................................................................................................................................37
6.5 Nationalisme.............................................................................................................................................40
6.6 Ecologisme.................................................................................................................................................42
7. Is er nog een toekomst voor ideologieën?......................................................................................................44
7.1 Het einde van de ideologie?......................................................................................................................44
7.2 En het populisme dan?..............................................................................................................................45
Hoofdstuk 3. Macht.................................................................................................................................................46
1. Inleiding: macht is een moeilijk vak................................................................................................................46
1
, 2. Wat is macht?..................................................................................................................................................49
2.1 De bestanddelen van macht: de visie van Dennis Wrong.........................................................................50
5. Dimensies van macht......................................................................................................................................52
5.1 De eerste dimensie: het pluralisme..........................................................................................................52
5.2 De tweede dimensie: de kritiek op het pluralisme van Bachrach en Baratz............................................54
5.3 De derde dimensie: de visie van Steven lukes..........................................................................................56
Hoofdstuk 4. Macht in weinig handen....................................................................................................................60
1. Inleiding: betekenis vd studie van elites.........................................................................................................60
1.2 Politieke elites zijn niet per se problematisch...........................................................................................60
1.3 België is een elitair politiek systeem.........................................................................................................60
2. elite: oorsprong, beschrijving en criteria........................................................................................................61
2.2 beschrijving................................................................................................................................................61
3. wie heerst? iedereen, velen of sommigen?....................................................................................................61
3.2 het pluralisme............................................................................................................................................62
3.3 het elitisme................................................................................................................................................63
3.4 het neocorporatisme.................................................................................................................................65
Hoofdstuk 5. macht in veel handen........................................................................................................................70
1. inleiding...........................................................................................................................................................70
2. politieke cultuur..............................................................................................................................................70
2.1 inleiding.....................................................................................................................................................70
2.2 wat is ‘politieke cultuur’?..........................................................................................................................71
2.3 the civic culture.........................................................................................................................................72
2.4 subculturen en breuklijnen.......................................................................................................................75
3. politieke socialisatie........................................................................................................................................81
3.1 mensen zijn geen computers....................................................................................................................81
3.2 wat is politieke socialisatie?......................................................................................................................81
4. politieke participatie.......................................................................................................................................82
4.1 inleiding.....................................................................................................................................................82
4.2 verschillende benaderingen en evoluti van het concept..........................................................................83
4.3 vormen van politieke participatie.............................................................................................................85
4.4 stemgedrag................................................................................................................................................87
2
,Hoofdstuk 6. politieke partijen................................................................................................................................94
1. inleiding: wat is een politieke partij................................................................................................................94
2. het ontstaan van politieke partijen.................................................................................................................96
2.1 de institutionele benadering.....................................................................................................................96
2.2 het traditionele breuklijnenmodel............................................................................................................98
2.3 theorievorming rond ontstaan van nieuwe sociale bewegingen...........................................................100
3. typologieën van partijen...............................................................................................................................101
3.1 kaderpartijen vs massapartijen...............................................................................................................103
3.2 de catch-all party.....................................................................................................................................105
3.3 massabureaucratische vs electoraalprofessionele partijen (panebianco).............................................106
3.4 cartel parties............................................................................................................................................107
3.5 business-firm parties...............................................................................................................................109
4. functies en disfuncties van partijen..............................................................................................................111
4.1 de programmatische functies.................................................................................................................112
4.2 positionele partijfuncties........................................................................................................................112
4.3 civiele functies.........................................................................................................................................113
4.4 disfuncties van partijen...........................................................................................................................114
4.5 particratie................................................................................................................................................115
4.6 functieverlies van partijen (redundancy of parties)................................................................................118
5. partijorganisatie............................................................................................................................................118
6. partijsystemen...............................................................................................................................................120
6.1 omschrijving en indelingen.....................................................................................................................120
6.2 indeling volgens het aantal partijen........................................................................................................121
6.3 indeling van sartori..................................................................................................................................125
Hoofdstuk 7. staat en parlement..........................................................................................................................126
1. inleiding.........................................................................................................................................................126
2. de staat..........................................................................................................................................................126
2.1 wat is een staat?......................................................................................................................................127
2.2 begrippen die aanleunen bij de staat......................................................................................................128
2.3 de staat en zijn burgers...........................................................................................................................130
3. Typologieën van politieke stelsels.................................................................................................................131
3
, 3.1 liberale democratie vs autoritarisme......................................................................................................131
3.2 presidentieel vs parlementair systeem...................................................................................................133
3.3 unitaire vs (con)federale staten..............................................................................................................134
4. parlement......................................................................................................................................................142
4.1 Wat is een parlement?............................................................................................................................142
4.2 functies van parlementen.......................................................................................................................143
4.3 structurele kenmerken van een parlement............................................................................................145
4.4 interne organisatie van het parlement...................................................................................................149
5. de wetgevende macht van het parlement....................................................................................................153
5.1 bevoegdheidsverdeling binnen het federale PArlement........................................................................153
5.2 hoe komt een wet tot stand?..................................................................................................................154
5.3 quid de senaat?.......................................................................................................................................157
5.4 wetten met een bijzondere meerderheid...............................................................................................157
5.5 de alarmbelprocedure.............................................................................................................................157
5.6 het parlement als grondwetsherziener...................................................................................................158
6. lopende zaken...............................................................................................................................................159
7. de controlerende taak van het PArlement....................................................................................................161
7.1 vragen, interpellaties, moties, resoluties en aanweigheid van de ministers..........................................161
7.2 parlementaire onderzoekscommissie.....................................................................................................164
7.3 controle naar aanleiding van de goedkeuring van de begroting............................................................164
7.4 vertrouwen geven aan de regering.........................................................................................................164
Hoofdstuk 8. de regering.......................................................................................................................................165
1. de regering staat centraal.............................................................................................................................165
1.1 inleiding...................................................................................................................................................165
1.2 het staatshoofd.......................................................................................................................................167
2. de uitvoerende federale macht in BElgië......................................................................................................172
2.1 rol van het staatshoofd: de koning.........................................................................................................172
2.2 rol van de regeringsleider: de premier...................................................................................................174
2.3 de regering..............................................................................................................................................176
2.4 ministers en staatssecretarissen.............................................................................................................177
2.5 ministerraad, kernkabinet en kroonraad................................................................................................179
4