Samenvatting Psychodiagnostiek 1

Inleiding tot psychodiagnostiek: H1

1. Omschrijving en belang van psychodiagnostiek:
Waarom psychodiagnostiek: mensen maken onbewust oordelen, interpretaties,
diagnoses over situaties

1.1. Alledaags impliciet diagnosticeren
= toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen (attributietheorie)
- We gaan handelen naar ons oordeel
- Iedereen doet het, elke dag en vooral als er een afwijking is van een VERWACHT
patroon/gedrag
- Situaties beoordelen, maar we kunnen foute conclusies trekken zeker bij
complexe situaties
- Voorbeelden: tijdschriften en magazines doen het als entertainment, media, tv en
documentaires: bij extremer (on)gewenst gedrag
Bv: temptation island: veel conclusies van kijkers

1.2. Impliciet diagnosticeren in psychodiagnostiek
Ongewapende oordeel/ impliciet diagnosticeren
= foutenbronnen – tekorten en vertekeningen
- Een oordeel uitspreken zonder beroep te doen op duidelijke principes,
systematische procedures, maar gebruik maken van hun intuïtie
- Fouten en vertekeningen zijn in elke fase van de psychodiagnostische
besluitvorming mogelijk
- MAAR de invloed van foutenbronnen kan verminderd worden door gebruik van
een duidelijk psychodiagnostisch procesmodel

1.2.1. Onderzoek naar foutenbronnen:
- Hoe gaan mensen om met kansen en waarschijnlijkheden:
 Mensen zijn slecht in het schatten, afwegen en herzien van kansen

- Wat is de oorzaak:
Als mensen moeten oordelen, beslissen over iets maken ze (voorspelbare)
denkfouten omdat ze onvoldoende info hebben

Beroep doen op heuristieke/vuistregels
 Helpen, maar leiden ook tot fouten als je ze niet op de juiste manier
gebruikt of omdat je ze niet bij het juiste probleem of de juiste situatie
toepast
= regels om sneller tot de oplossing van een probleem te komen (vaak
impliciet of onbewust)
 Informele, intuïtieve en speculatieve oplossingsstrategieën
 In tegenstelling tot algoritmen, zijn heuristieken specifieke strategieën die we
leren gebruiken in specifieke situaties en die niet altijd een oplossing
garanderen
 Hoe meer ervaring met een taak, hoe beter heuristieken ontwikkeld zijn
 Is vaak de oorzaak van foutenbron

1
Lies Verelst psychodiagnostiek

, Soorten heuristieken:
 Beschikbaarheidsheuristiek
= we achten gebeurtenis waarschijnlijker als we ons makkelijker een
voorbeeld van die gebeurtenis voor de geest kunnen halen
= als de gebeurtenis makkelijk uit het geheugen op te halen, zullen we die
gebeurtenis als meer waarschijnlijk zien
 Manier van denken is niet altijd betrouwbaar
Bv: vliegtuigcrash komen uitgebreid in het nieuws, waardoor de kans op een
vliegtuigcrash overschat

 Representativiteitsheuristiek
= vergelijking met typische voorbeelden, prototypes of stereotypen wanneer
we denken aan een concept of bepaalde categorieën
Bv: wanneer je aan een hond denkt, denk je sneller aan een labrador dan aan
een chiwawa
 Mate waarin we een bepaald object in een bepaalde categorie te steken
hangt af van de mate waarin het object gelijkenissen heeft/representatief is
voor een typisch voorbeeld uit die categorie
 Manier van denken is niet altijd betrouwbaar, je houdt vaak geen rekening
met andere informatie die ook relevant is

Hoe statistisch redeneren mensen:
 Fouten bij Representativiteitsheuristiek
Omdat we denken in stereotypen, prototypes maken we soms redeneringen
die helemaal niet logisch zijn
 Fouten bij beschikbaarheidsheuristiek
Hoe gemakkelijker voorbeelden van een fenomeen te binnen schieten, des te
frequent is dat fenomeen
 Onvoldoende info
Zorgt ervoor dat we ontbrekende info zelf gaan invullen, waardoor we fouten
maken

- Wat is de impact op de kwaliteit van de psychodiagnostiek:
Kwaliteit verminderd
 Confirmation bias:
 Mensen gaan vaak info opzoeken die hun eigen opvatting ondersteunt, zoeken
bevestiging van hun eigen opvatting
 Mensen gaan niet opzoek naar informatie die hun eigen opvatting
tegenspreekt




2
Lies Verelst psychodiagnostiek

, Mogelijke foutenbronnen:
 Vaak geen systematische en consistente werkwijze gebruiken
 Informatie zoeken die het idee bevestigt (confirmation bias)
 Te vlug adviezen formuleren
 Gebrekkige betrouwbaarheid en validiteit van de onderzoeksmiddelen en
ongeschikte normen
 Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien
 Diagnostisch proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
 Te intuïtief denken
 Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens, geen
objectieve criteria hanteren (=verhoging van de subjectiviteit)
 Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende
duidelijk voor collega’s en cliënten
 Belangrijk om duidelijk te maken waarom je een besluitvorming doet
 Eigen persoon als foutenbron
 Onvoldoende samenwerking met cliënt en zijn omgeving
 Te veel vakjargon in de communicatie
 Cliënt zal niet alles begrijpen, fouten in interpretaties


1.3. Expliciet diagnosticeren als oplossing
= gebruik maken van prescriptief kader of model
= psychodiagnostisch procesmodel
- Wetenschappelijk verantwoorde vormgeving van het proces
- Valide & betrouwbare producten (intsrumenten/methodieken)
 Kans op foutenbronnen wordt verminderd

1.3.1. Basis van het PSD procesmodel:
- Basis is de empirische cyclus/ hypothesetoetsend denken
Fasen:
 Observatie/exploratie:
Feitenmateriaal verzamelen en
groeperen
 Inductie:
Formuleren van hypothesen en theorie
 Deductie:
Afleiden van toetsbare voorspellingen
 Toetsing:
Nagaan of de voorspelling
standhouden
 Evaluatie:
Kan de hypothese verworpen of
aangehouden worden




3
Lies Verelst psychodiagnostiek