2021
Juridische en
gedragswetenschappelijke
aspecten van de politie
SAMENVATTING
PROF. VAN DAELE
, INLEIDING: POLITIEFUNCTIE, POLITIEBESTEL &
POLITIERECHT
1
,POLITIEFUNCTIE
Politiefunctie = de manier waarop de politie in onze maatschappij moet
functioneren, zowel juridisch als gedragswetenschappelijk.
Doel = uitoefenen van rechten mogelijk maken en voorkomen dat
maatschappelijke orde wordt verstoord.
Juridische benadering
Institutionele functie: politie-instellingen + Politie-overheden
- Politie instellingen = lokale + federale korpsen
- Bestuurlijke politie overheden (burgemeester, minister van binnenlandse
zaken)
- Gerechtelijke politie overheden (OM, onderzoeksrechter, minister van
justitie)
Doel = bescherming van de maatschappelijke orde en de uitoefening van de
fundamentele rechten mogelijk maken. Art. 1 WPA & Art. 123 WGP
Operationele invulling (RORON)
Raadgeven: slachtofferschap voorkomen (vb. oplichting via internet)
Ontraden: verstoring proberen te voorkomen (vb. camera’s hangen)
Regulerend: probleem dat zich heeft voorgedaan reguleren en situatie terug
onder controle krijgen.
Onderzoekend: strafbaar feit onderzoeken
Nazorg: slachtofferhulp
Unieke machtspositie van de politie geweldmonopolie (= gerechtigd om
geweld te gebruiken in vredestijd)
Verhouding: politieoverheid & politiediensten
- Zeggenschap = gezag + beleid & beheer
OPDRACHTEN
De politiefunctie leidt naar enkele concrete opdrachten die uitgevoerd moeten
worden om die functie te vervullen.
Opdrachten van bestuurlijke politie: openbare orde handhaven.
Opdrachten van gerechtelijke politie: onderzoeken van strafbare feiten.
De sterke arm verlenen: door het hebben van een geweldsmonopolie moet
de politie soms die diensten steunen die geen gebruikt mogen maken van het
geweldmonopolie, maar hier toch nood aan hebben. (Vb.
gerechtsdeurwaarder bijstaan)
BEVOEGDHEDEN
De bevoegdheden vloeien uit de opdrachten
Bestuurlijk: identiteit controleren, voorwerpen in beslag nemen op
‘werchter’, … Bevoegdheden die men gebruik tijdens de bestuurlijke functie.
2
, Gerechtelijk: geweld, vrijheid beroven, verhoren, … Bevoegdheden die men
gebruikt tijdens het strafrechtelijk onderzoek, de gerechtelijke functie.
Politiefunctie Opdrachten Bevoegdheden
POLITIEBESTEL
Reguliere politiediensten
Voor 1998: Gemeentepolitie, rijkswacht en gerechtelijke politie
Na 1998: Lokale en federale politie
Bijzondere politiediensten
Voor 1998: Luchtvaartpolitie, zeevaartpolitie, spoorwegpolitie
Na 1998: Geen bijzondere politiediensten, wel (bijzondere) inspectiediensten.
Niemand weet precies hoeveel er zijn. Ze hebben geen geweldmonopolie,
want het zijn geen politiediensten. (Vb. milieurecht)
Politieoverheid
Art. 3 °2 WPA
De overheid die door of krachtens de wet wordt aangewezen om juridische
politiemaatregelen te nemen en om politiemaatregelen uit te voeren of door
politiediensten te doen uitvoeren.
Zeggenschap
Zeggenschap is een cruciaal begrip dat de verhouding uitlegt tussen het
politiekorps en de politieoverheid.
Gezag: Wie heeft het voor het zeggen, over de politie, bij een concreet
optreden.
- Bestuurlijk: Openbare Orde
- Gerechtelijk: Misdrijf en onderzoeken
Beheer: Ervoor zorgen dat de politie in staat is om hun opdrachten uit te
voeren. Heeft alles te maken met geld.
Beleid: Kan bepalen waar middelen prioritair worden ingezet en waar minder.
POLITIERECHT
Er is heel veel politierecht.
Belangrijkste: WPA en WGP
3
Juridische en
gedragswetenschappelijke
aspecten van de politie
SAMENVATTING
PROF. VAN DAELE
, INLEIDING: POLITIEFUNCTIE, POLITIEBESTEL &
POLITIERECHT
1
,POLITIEFUNCTIE
Politiefunctie = de manier waarop de politie in onze maatschappij moet
functioneren, zowel juridisch als gedragswetenschappelijk.
Doel = uitoefenen van rechten mogelijk maken en voorkomen dat
maatschappelijke orde wordt verstoord.
Juridische benadering
Institutionele functie: politie-instellingen + Politie-overheden
- Politie instellingen = lokale + federale korpsen
- Bestuurlijke politie overheden (burgemeester, minister van binnenlandse
zaken)
- Gerechtelijke politie overheden (OM, onderzoeksrechter, minister van
justitie)
Doel = bescherming van de maatschappelijke orde en de uitoefening van de
fundamentele rechten mogelijk maken. Art. 1 WPA & Art. 123 WGP
Operationele invulling (RORON)
Raadgeven: slachtofferschap voorkomen (vb. oplichting via internet)
Ontraden: verstoring proberen te voorkomen (vb. camera’s hangen)
Regulerend: probleem dat zich heeft voorgedaan reguleren en situatie terug
onder controle krijgen.
Onderzoekend: strafbaar feit onderzoeken
Nazorg: slachtofferhulp
Unieke machtspositie van de politie geweldmonopolie (= gerechtigd om
geweld te gebruiken in vredestijd)
Verhouding: politieoverheid & politiediensten
- Zeggenschap = gezag + beleid & beheer
OPDRACHTEN
De politiefunctie leidt naar enkele concrete opdrachten die uitgevoerd moeten
worden om die functie te vervullen.
Opdrachten van bestuurlijke politie: openbare orde handhaven.
Opdrachten van gerechtelijke politie: onderzoeken van strafbare feiten.
De sterke arm verlenen: door het hebben van een geweldsmonopolie moet
de politie soms die diensten steunen die geen gebruikt mogen maken van het
geweldmonopolie, maar hier toch nood aan hebben. (Vb.
gerechtsdeurwaarder bijstaan)
BEVOEGDHEDEN
De bevoegdheden vloeien uit de opdrachten
Bestuurlijk: identiteit controleren, voorwerpen in beslag nemen op
‘werchter’, … Bevoegdheden die men gebruik tijdens de bestuurlijke functie.
2
, Gerechtelijk: geweld, vrijheid beroven, verhoren, … Bevoegdheden die men
gebruikt tijdens het strafrechtelijk onderzoek, de gerechtelijke functie.
Politiefunctie Opdrachten Bevoegdheden
POLITIEBESTEL
Reguliere politiediensten
Voor 1998: Gemeentepolitie, rijkswacht en gerechtelijke politie
Na 1998: Lokale en federale politie
Bijzondere politiediensten
Voor 1998: Luchtvaartpolitie, zeevaartpolitie, spoorwegpolitie
Na 1998: Geen bijzondere politiediensten, wel (bijzondere) inspectiediensten.
Niemand weet precies hoeveel er zijn. Ze hebben geen geweldmonopolie,
want het zijn geen politiediensten. (Vb. milieurecht)
Politieoverheid
Art. 3 °2 WPA
De overheid die door of krachtens de wet wordt aangewezen om juridische
politiemaatregelen te nemen en om politiemaatregelen uit te voeren of door
politiediensten te doen uitvoeren.
Zeggenschap
Zeggenschap is een cruciaal begrip dat de verhouding uitlegt tussen het
politiekorps en de politieoverheid.
Gezag: Wie heeft het voor het zeggen, over de politie, bij een concreet
optreden.
- Bestuurlijk: Openbare Orde
- Gerechtelijk: Misdrijf en onderzoeken
Beheer: Ervoor zorgen dat de politie in staat is om hun opdrachten uit te
voeren. Heeft alles te maken met geld.
Beleid: Kan bepalen waar middelen prioritair worden ingezet en waar minder.
POLITIERECHT
Er is heel veel politierecht.
Belangrijkste: WPA en WGP
3
