Economie voor criminologen
Hoofdstuk 0: inleiding
Economie?
- Dagdagelijks nemen we met z’n allen vele beslissingen → staan meestal in het teken van ons
‘welbevinden’ omdat we het graag zo goed mogelijk willen hebben
- Economen bestuderen vooral de creatie van welvaart
- het gaat goed met onze economie als deze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart
- welvaart= hoe goed de economie gaat in een land
- ‘Economie’ als discipline = toolbox om beslissingen te analyseren en hun gevolgen in te schatten
- keuzes begrijpen + achterhalen hoe we misschien betere keuzes kunnen maken door de
gevolgen op voorhand beter in te schatten.
- individuele beslissingen EN beslissingen voor samenleving als geheel
- veel andere toolboxen!
- Doel: inzicht in belangrijkste economische tools door ze te kaderen in hun historische context en toe te
passen op ‘economische’ problemen en vraagstukken van vandaag
Deze cursus is een soort Zwitsers zakmes → een eenvoudig want we gaan enkel focussen op de belangrijkste
tools
Soms wordt onze economie geconfronteerd met onverwachte schokken van buiten de economie
(soms ook van binnen de economie …)
Schokken van binnen af → in economie gaat dit over beslissingen nemen van bepaalde zaken
Hoe meten of het goed of slecht gaat met onze economie?
Krantenkoppen…
- België verliest surplus-groei van herstel na corona
- Klimaat dwingt ons tot andere economische groei
- België wordt traagste groeier van eurozone
Groei?
- Bruto binnenlands product (BBP) = economische maatstaf om groei/omvang binnenlandse
economische activiteit te meten
- BBP = optelsom van alle goederen en diensten die in een jaar geproduceerd worden binnen de
landsgrenzen en niet als inputs gebruikt worden om verder afgewerkte goederen mee te maken
➔ Binnen een land omdat er anders dubbele tellingen kunnen zijn (bv. deur van auto word
verkocht en nog eens verkocht …)
- groei van deze maatstaf = wat in de krant vermeld wordt
,20
GDP-growth
Groei in België sinds midden jaren 90 – corona
15 In normale gevallen: verwachting is gemiddeld 2% groei op
jaarbasis
10
5
➔ economische activiteit verdubbeld om de 35 jaar ongeveer
0
1996Q1
1996Q3
1997Q1
1997Q3
1998Q1
1998Q3
1999Q1
1999Q3
2000Q1
2000Q3
2001Q1
2001Q3
2002Q1
2002Q3
2003Q1
2003Q3
2004Q1
2004Q3
2005Q1
2005Q3
2006Q1
2006Q3
2007Q1
2007Q3
2008Q1
2008Q3
2009Q1
2009Q3
2010Q1
2010Q3
2011Q1
2011Q3
2012Q1
2012Q3
2013Q1
2013Q3
2014Q1
2014Q3
2015Q1
2015Q3
2016Q1
2016Q3
2017Q1
2017Q3
2018Q1
2018Q3
2019Q1
2019Q3
2020Q1
2020Q3
2021Q1
2021Q3
2022Q1
2008: groei wordt negatief = grote shock voor de economie
-5
-10
Corona: groei gaat ontzettend naar beneden, is ongezien
(enkel nog gebeurt bij WOII)
-15
Een economie is een systeem
Alles hangt aan elkaar in economie → als je ergens duwtje geeft op 1 plaats, heeft dat gevolgen ergens anders
Bij economie houden we dit in ons achterhoofd bij het maken van beslissingen (overheid)
Goed geïllustreerd bij lockdown: gezondheid vs.
economie?
- ‘natuurlijk’ evenwicht tussen productie en consumptie
- Idee gaat terug tot 18de eeuw (cf. infra)
Lockdown om verdere verspreiding te vermijden
Probleem: Waar middelen voor gezondheidszorg halen als economie langdurig stil lihgt?
1) ‘Voor gezondheid is het goed dat lockdown voort duurt’
Gezondheidszorg bleef (als bijna enige) draaien → geld komt uit belastingen van gezinnen
2) Bij lockdown lag alles plat dus overheid kon geen belastingen meer innen omdat bedrijven geen winst
meer maakten
➔ Staat met elkaar in verbinding
Hoe ernstig was corona voor de economie?
BBP krimp van meer dan 10%!! = grootste krimp sinds WOII
➔ Was dus heel ernstig
,Na corona?
Lockdown: te danken aan externe factoren
→ We kunnen na lockdown terug beginnen inhalen
(sterke positieve groei) aangezien er niks verloren was
maar alles gewoon stillag (kan je daarna gewoon terug
in gang zetten)
Meest recente cijfers (NBB)
Nu (laatste kwartaal)
- Nu ongeveer terug naar normaal
(zoals voor de economie)
- Nu groei eerder 1% i.p.v., 2%
Economie op langere termijn…
Waar kan je vandaag het best geboren worden met het oog op een welvarend leven?
Grote kans dat je spontaan een land/werelddeel als antwoord op deze vraag gaf
➔ omdat de gemiddelde welvaart vandaag zeer sterk verschilt van land tot land
levensverwachting
beste levensverwachtingen: = onderkant van de lijst en dus slechtste
Veel Europese landen, sommige zuidoost Aziatische levensverwachtingen
landen (goed ontwikkelt, veel economische welvaart) ➔ Vaak landen in Afrika (lage economische
activiteit en welvaart)
➔ Er is dus zekere samenhang
,Waar kan je vandaag het best geboren worden met het oog op een welvarend leven?
Welvaart = containerbegrip waar economie als discipline ook zijn eigen invulling aan geeft
- meest gebruikte economische maatstaf = bruto binnenlands product (BBP) per hoofd
Bv. in China veel meer economische activiteit, maar is logisch want ze zijn met veel meer dan bv.in België
➔ daarom per hoofd bekijken
➔ Hoe hoger BBP per hoofd, hoe hoger de
levensverwachting
Welvaartsevolutie laatste 2000 jaar
- Niet zoveel te zien
- Alle lijnen dicht bij elkaar, niet zoveel
evolutie/verbetering
- Gemiddelde persoon in de middeleeuwen
had het niet veel anders dan gemiddelde
romein
Welvaartsevolutie laatste 200 jaar
Na 1800: wel spectaculaire evolutie
Sommige plaatsen veel groei, anderen bijna geen
groei
- West-Europa: sterke groei en begint afstand te
nemen van andere delen in de wereld
- Sovjet: gaat grotendeels volgen, maar hebben val
van communisme gehad wat zorgde voor daling.
Herstel heeft relatief lang geduurd
- Azië: relatief laatkomer, pas recent groei gekomen
maar laatste jaren is die wel spectaculair
- Afrika: BBP per hoofd heeft nauwelijks groei
gekend, zeker als je vergelijkt met andere werelddelen
,DUS: goede welvaart gekoppeld aan geografische ligging
➔ Vanuit geschiedkundig ooghoek is dat eigenlijk pas vrij recent:
- Pas vanaf 19de eeuw grote verschillen tussen landen
- In 15de eeuw zou de plaats waar je in de wereld werd geboren veel minder impact gehad hebben op je
verwachte welvaart
➔ Wie je ouders zijn en wat je geslacht is zouden in de 15de eeuw alles bepaald hebben
- Vandaag zijn ouders ook belangrijk, maar -in tegenstelling tot 350 jaar geleden- heeft locatie ook een
gigantische impact
= de 2 grafieken aan elkaar
→ je ziet spectaculaire evolutie
Divergentie vanaf de 19e eeuw
Industriële Revolutie (IR):
- eerst Engeland, dan rest van Europa, VS
- Valt samen met de opkomst van een nieuw economisch systeem: “kapitalisme”
- economisch systeem = manier om productie en verdeling van goederen in een economie te
bepalen
- Nadien geografische expansie van lokale tot nationale en internationale markt
➔ verdere mogelijkheden tot welvaart verhogende specialisatie en ruil
(check eerste hoofdstuk en hoofdstuk globalisering)
kapitalistisch economisch systeem
1) productie binnen bedrijven
2) markten = plaats waar bedrijven en klanten vrijwillig producten ruilen
➔ prijs > productiekost om eigenaars bedrijven te vergoeden voor ondernemingsinitiatief
3) private eigendom kapitaalgoederen
➔ bv. machines (ook ruimer zoals patent)
Die 3 samen = kapitalistisch economisch systeem
Waarom verschillend dan voorheen? → waren eerder geen bedrijven
- Middeleeuwen: ook (primitieve) lokale markten en private eigendom, maar productie gebeurde door
individuele ambachtslui, verkopers, of families
- Bedrijven concurreren → sterkere prikkels om betere technologieën te gebruiken
traditionele ambachtslui
- Bedrijven nodige schaal om te investeren, onmogelijk voor familie als productie-eenheid
, Divergentie
Term kapitalisme refereert niet naar zeer specifiek systeem, maar verzameling systemen die wel 3 elementen
bevatten maar op verschillende manieren combineren
Eerste grafiek: vandaag kapitalistisch systeem omdat ze de 3 elementen bevatten
→ China: veel later → na de dood van Mao
→ Japan en Zuid Korea na WOII
→ België al vroeger
Tweede grafiek: Zuid-Korea vs. Noord-Korea
- In andere opzichten zeer gelijkaardig
- Zuid-Korea: kapitalistisch systeem (3 kenmerken)
- Noord-Korea: soort communistisch systeem en zitten dus niet in kapitalistisch model
➔ Je ziet divergeren
“Laissez donc la Chine dormir, car lorsque la Chine s'éveillera le monde entier tremblera.”
= laat China maar voor wat het is, maar als China ontwaakt zullen we schrikken
➔ Voorspellende waarde voor waar we vandaag bevinden
Aandeel in wereldinkomen
- Grijs: aandeel wereldinkomen in de G7 (rijkste
geïndustrialiseerde landen in de wereld)
- Wit: China, India, Indonesië (ASIA3)
- Aandeel G7 stijgt van +- 20% van wereldinkomen naar
+- 50%
➔ Bij ASIA3 omgekeerd
- = Spectaculaire evolutie
- 1980-2015: wit stijgt terug door kapitalistisch systeem
in China (stijging is elk jaar 10%)
Hoofdstuk 0: inleiding
Economie?
- Dagdagelijks nemen we met z’n allen vele beslissingen → staan meestal in het teken van ons
‘welbevinden’ omdat we het graag zo goed mogelijk willen hebben
- Economen bestuderen vooral de creatie van welvaart
- het gaat goed met onze economie als deze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart
- welvaart= hoe goed de economie gaat in een land
- ‘Economie’ als discipline = toolbox om beslissingen te analyseren en hun gevolgen in te schatten
- keuzes begrijpen + achterhalen hoe we misschien betere keuzes kunnen maken door de
gevolgen op voorhand beter in te schatten.
- individuele beslissingen EN beslissingen voor samenleving als geheel
- veel andere toolboxen!
- Doel: inzicht in belangrijkste economische tools door ze te kaderen in hun historische context en toe te
passen op ‘economische’ problemen en vraagstukken van vandaag
Deze cursus is een soort Zwitsers zakmes → een eenvoudig want we gaan enkel focussen op de belangrijkste
tools
Soms wordt onze economie geconfronteerd met onverwachte schokken van buiten de economie
(soms ook van binnen de economie …)
Schokken van binnen af → in economie gaat dit over beslissingen nemen van bepaalde zaken
Hoe meten of het goed of slecht gaat met onze economie?
Krantenkoppen…
- België verliest surplus-groei van herstel na corona
- Klimaat dwingt ons tot andere economische groei
- België wordt traagste groeier van eurozone
Groei?
- Bruto binnenlands product (BBP) = economische maatstaf om groei/omvang binnenlandse
economische activiteit te meten
- BBP = optelsom van alle goederen en diensten die in een jaar geproduceerd worden binnen de
landsgrenzen en niet als inputs gebruikt worden om verder afgewerkte goederen mee te maken
➔ Binnen een land omdat er anders dubbele tellingen kunnen zijn (bv. deur van auto word
verkocht en nog eens verkocht …)
- groei van deze maatstaf = wat in de krant vermeld wordt
,20
GDP-growth
Groei in België sinds midden jaren 90 – corona
15 In normale gevallen: verwachting is gemiddeld 2% groei op
jaarbasis
10
5
➔ economische activiteit verdubbeld om de 35 jaar ongeveer
0
1996Q1
1996Q3
1997Q1
1997Q3
1998Q1
1998Q3
1999Q1
1999Q3
2000Q1
2000Q3
2001Q1
2001Q3
2002Q1
2002Q3
2003Q1
2003Q3
2004Q1
2004Q3
2005Q1
2005Q3
2006Q1
2006Q3
2007Q1
2007Q3
2008Q1
2008Q3
2009Q1
2009Q3
2010Q1
2010Q3
2011Q1
2011Q3
2012Q1
2012Q3
2013Q1
2013Q3
2014Q1
2014Q3
2015Q1
2015Q3
2016Q1
2016Q3
2017Q1
2017Q3
2018Q1
2018Q3
2019Q1
2019Q3
2020Q1
2020Q3
2021Q1
2021Q3
2022Q1
2008: groei wordt negatief = grote shock voor de economie
-5
-10
Corona: groei gaat ontzettend naar beneden, is ongezien
(enkel nog gebeurt bij WOII)
-15
Een economie is een systeem
Alles hangt aan elkaar in economie → als je ergens duwtje geeft op 1 plaats, heeft dat gevolgen ergens anders
Bij economie houden we dit in ons achterhoofd bij het maken van beslissingen (overheid)
Goed geïllustreerd bij lockdown: gezondheid vs.
economie?
- ‘natuurlijk’ evenwicht tussen productie en consumptie
- Idee gaat terug tot 18de eeuw (cf. infra)
Lockdown om verdere verspreiding te vermijden
Probleem: Waar middelen voor gezondheidszorg halen als economie langdurig stil lihgt?
1) ‘Voor gezondheid is het goed dat lockdown voort duurt’
Gezondheidszorg bleef (als bijna enige) draaien → geld komt uit belastingen van gezinnen
2) Bij lockdown lag alles plat dus overheid kon geen belastingen meer innen omdat bedrijven geen winst
meer maakten
➔ Staat met elkaar in verbinding
Hoe ernstig was corona voor de economie?
BBP krimp van meer dan 10%!! = grootste krimp sinds WOII
➔ Was dus heel ernstig
,Na corona?
Lockdown: te danken aan externe factoren
→ We kunnen na lockdown terug beginnen inhalen
(sterke positieve groei) aangezien er niks verloren was
maar alles gewoon stillag (kan je daarna gewoon terug
in gang zetten)
Meest recente cijfers (NBB)
Nu (laatste kwartaal)
- Nu ongeveer terug naar normaal
(zoals voor de economie)
- Nu groei eerder 1% i.p.v., 2%
Economie op langere termijn…
Waar kan je vandaag het best geboren worden met het oog op een welvarend leven?
Grote kans dat je spontaan een land/werelddeel als antwoord op deze vraag gaf
➔ omdat de gemiddelde welvaart vandaag zeer sterk verschilt van land tot land
levensverwachting
beste levensverwachtingen: = onderkant van de lijst en dus slechtste
Veel Europese landen, sommige zuidoost Aziatische levensverwachtingen
landen (goed ontwikkelt, veel economische welvaart) ➔ Vaak landen in Afrika (lage economische
activiteit en welvaart)
➔ Er is dus zekere samenhang
,Waar kan je vandaag het best geboren worden met het oog op een welvarend leven?
Welvaart = containerbegrip waar economie als discipline ook zijn eigen invulling aan geeft
- meest gebruikte economische maatstaf = bruto binnenlands product (BBP) per hoofd
Bv. in China veel meer economische activiteit, maar is logisch want ze zijn met veel meer dan bv.in België
➔ daarom per hoofd bekijken
➔ Hoe hoger BBP per hoofd, hoe hoger de
levensverwachting
Welvaartsevolutie laatste 2000 jaar
- Niet zoveel te zien
- Alle lijnen dicht bij elkaar, niet zoveel
evolutie/verbetering
- Gemiddelde persoon in de middeleeuwen
had het niet veel anders dan gemiddelde
romein
Welvaartsevolutie laatste 200 jaar
Na 1800: wel spectaculaire evolutie
Sommige plaatsen veel groei, anderen bijna geen
groei
- West-Europa: sterke groei en begint afstand te
nemen van andere delen in de wereld
- Sovjet: gaat grotendeels volgen, maar hebben val
van communisme gehad wat zorgde voor daling.
Herstel heeft relatief lang geduurd
- Azië: relatief laatkomer, pas recent groei gekomen
maar laatste jaren is die wel spectaculair
- Afrika: BBP per hoofd heeft nauwelijks groei
gekend, zeker als je vergelijkt met andere werelddelen
,DUS: goede welvaart gekoppeld aan geografische ligging
➔ Vanuit geschiedkundig ooghoek is dat eigenlijk pas vrij recent:
- Pas vanaf 19de eeuw grote verschillen tussen landen
- In 15de eeuw zou de plaats waar je in de wereld werd geboren veel minder impact gehad hebben op je
verwachte welvaart
➔ Wie je ouders zijn en wat je geslacht is zouden in de 15de eeuw alles bepaald hebben
- Vandaag zijn ouders ook belangrijk, maar -in tegenstelling tot 350 jaar geleden- heeft locatie ook een
gigantische impact
= de 2 grafieken aan elkaar
→ je ziet spectaculaire evolutie
Divergentie vanaf de 19e eeuw
Industriële Revolutie (IR):
- eerst Engeland, dan rest van Europa, VS
- Valt samen met de opkomst van een nieuw economisch systeem: “kapitalisme”
- economisch systeem = manier om productie en verdeling van goederen in een economie te
bepalen
- Nadien geografische expansie van lokale tot nationale en internationale markt
➔ verdere mogelijkheden tot welvaart verhogende specialisatie en ruil
(check eerste hoofdstuk en hoofdstuk globalisering)
kapitalistisch economisch systeem
1) productie binnen bedrijven
2) markten = plaats waar bedrijven en klanten vrijwillig producten ruilen
➔ prijs > productiekost om eigenaars bedrijven te vergoeden voor ondernemingsinitiatief
3) private eigendom kapitaalgoederen
➔ bv. machines (ook ruimer zoals patent)
Die 3 samen = kapitalistisch economisch systeem
Waarom verschillend dan voorheen? → waren eerder geen bedrijven
- Middeleeuwen: ook (primitieve) lokale markten en private eigendom, maar productie gebeurde door
individuele ambachtslui, verkopers, of families
- Bedrijven concurreren → sterkere prikkels om betere technologieën te gebruiken
traditionele ambachtslui
- Bedrijven nodige schaal om te investeren, onmogelijk voor familie als productie-eenheid
, Divergentie
Term kapitalisme refereert niet naar zeer specifiek systeem, maar verzameling systemen die wel 3 elementen
bevatten maar op verschillende manieren combineren
Eerste grafiek: vandaag kapitalistisch systeem omdat ze de 3 elementen bevatten
→ China: veel later → na de dood van Mao
→ Japan en Zuid Korea na WOII
→ België al vroeger
Tweede grafiek: Zuid-Korea vs. Noord-Korea
- In andere opzichten zeer gelijkaardig
- Zuid-Korea: kapitalistisch systeem (3 kenmerken)
- Noord-Korea: soort communistisch systeem en zitten dus niet in kapitalistisch model
➔ Je ziet divergeren
“Laissez donc la Chine dormir, car lorsque la Chine s'éveillera le monde entier tremblera.”
= laat China maar voor wat het is, maar als China ontwaakt zullen we schrikken
➔ Voorspellende waarde voor waar we vandaag bevinden
Aandeel in wereldinkomen
- Grijs: aandeel wereldinkomen in de G7 (rijkste
geïndustrialiseerde landen in de wereld)
- Wit: China, India, Indonesië (ASIA3)
- Aandeel G7 stijgt van +- 20% van wereldinkomen naar
+- 50%
➔ Bij ASIA3 omgekeerd
- = Spectaculaire evolutie
- 1980-2015: wit stijgt terug door kapitalistisch systeem
in China (stijging is elk jaar 10%)
