Medische sociologie
1. Inleiding
▪ Het steunpunt welzijn, volksgezondheid & gezin:
- ondersteunt minister van Welzijn, Volksgezondheid, Gezin & armoedebestrijding
bij het voeren van een slagvaardig, innovatief, effectief, inclusief en integraal beleid
inzake welzijn & gezondheid
- voert beleidsrelevant wetenschappelijk onderzoek uit
- verzamelt, analyseert en ontsluit beleidsrelevante gegevens
- verleent wetenschappelijke dienstverlening
▪ Sociologie:
- wetenschap die het samenleven v mensen bestudeert
- studie vh sociale leven, sociale verandering en de sociale oorz & gevolgen van menselijk gedrag
- de studie vd interactie tssn groepen en individuen in de menselijke samenleving. De term ‘society’ verwijst naar
een reeks externe factoren die onze overtuigingen en gedragingen beïnvloeden.
- American sociological association: (vrij vertaald)
- Sociologie is studie vh sociale leven, sociale verandering en de sociale oorz en gevolgen v menselijk gedrag.
Sociologen onderzoeken de struct. v groepen, organisaties en samenlevingen, en hoe mensen binnen deze
contexten met elkaar omgaan. Omdat al het menselijk gedrag sociaal is, bestrijkt het studiegebied van de
sociologie alles vd intieme familie tot de vijandige menigte; van georganiseerde misdaad tot religieuze sekten;
van de verdelingen volgens ras, gender en sociale klasse tot de gedeelde overtuigingen van een
gemeenschappelijke cultuur; en van de sociologie van arbeid tot de sociologie van sport. Slechts weinig
disciplines hebben zo’n brede reikwijdte en relevantie voor onderzoek, theorie en toepassing van kennis
- sociologie biedt vele onderscheidende perspectieven op de wereld, genereert nieuwe ideeën en bekritiseert
bestaande opvattingen. Het vakgebied biedt ook een reeks onderzoekstechn. die ku w toegepast op vrijwel elk
aspect van het sociale leven: straatcriminaliteit en delinquentie, herstructureringen binnen bedrijven, hoe
mensen emoties uiten, hervormingen in welzijn of onderwijs, hoe gezinnen verschillen en floreren, of
vraagstukken rond vrede en oorlog. Omdat de sociologie de meest uitdagende kwesties van onze tijd
behandelt, is het een snelgroeiend domein waarvan het potentieel steeds vaker wordt benut door degenen die
beleid ontwikkelen en programma’s creëren
,▪ Medische sociologie:
- studie vd interactie tssn groepen & individuen binnen context v gezondheid & zorg,
beïnvloed door externe maatschappelijke factoren
-> Kern:
- biologische factoren bepalen sociale mogelijkheden
Vb. moeilijk les volgen bij chronische ziekten
- MAAR sociale wereld stelt ook grenzen aan wat biologisch mogelijk is
Vb. eerste 1000 dagen bel voor gezondheid op latere leeftijd
-> 2 takken:
- sociologie v ziekte & gezondheid
-> bep ziektes w wel/niet beschouwd als ziekte
-> focus op ervaring & verdeling v ziekte
- sociologie vd geneeskunde en de geneeskundige beroepen
-> vb vroeger geen tegenspraak tegen dokter, nu kritischer (vragen stellen, second opinion..)
-> focus op medische professie & instellingen zelf
-> ook alles wat we doen & laten met betrekking tot lichaam & gezondheid
is het product van sociale relaties & maatschappelijke ontwikkeling
-> vbn van thema’s: houding tov roken/rokers, veranderingen in relatie tssn arts & patiënt..
▪ First international urban planning conference in 1898:
10daagse conferentie in New York die bijeengeroepen werd om een opl. te vinden voor het enorme
probleem van paardenmest in de steden. De conferentie werd echter al na 3 dagen afgebroken omdat
er geen opl in zicht was. Uiteindelijk werd het probleem niet door de overheid opgelost, maar door de
technische innovatie vd auto & elektrische tram.
-> doet denken aan mileuconferenties
▪ Environmental savior:
technologische innovatie -> introductie van eerste auto’s & elektrische tram als “oplossing” voor het
probleem van paardenmest in de steden
Besluit transportprobleem New York:
geen transport – paarden -> probleem met paardenmest -> auto’s & elektrische tram
=> problemen van nu zijn niet de problemen vd toekomst
& oplossingen van nu zijn niet noodz oplossingen id toekomst
Relatie tssn gezondheid & welzijn:
- gezondheid/ziekte hebben impact op welzijn
- welzijn heeft impact op gezondheid
-> pol gezien sterk gescheiden:
- gezondheidszorg: federale bevoegdheid
- welzijnszorg: gemeenschapsbevoegdheid
2
,▪ Sociaal isolement:
- obv omvang van & de contactfrequenties met het sociaal netwerk objectief te bepalen
- alleen zijn
▪ Eenzaamheid:
- het subjectief ervaren van een onplezierig/ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit v) bep relaties
- u alleen voelen
-> eenzaamheid meten:
- direct: expliciet woord eenzaam vermelden
- indirect: het woord eenzaam niet gebruiken
-> omw schaamte & soc wenselijkheid verkiezen onderzoekers deze manier
- eenzaamheidsschaal van de Jong Gierveld
- UCLA eenzaamheidsschaal (zie dia 43)
-> >43 punten = eenzaam
-> 7/10 ouderen zijn soms/dikwijls eenzaam
-> Eenzaamheid is niet onschuldig !
- Holt-Lundstad:
“Pers. met adequate sociale relaties hebben 50% meer kans om te overleven dan mensen met
slechte of onvoldoende sociale relaties. De omvang van dit effect is vergelijkbaar met stoppen
met roken en overstijgt vele bekende risicofactoren voor mortaliteit.”
- Van Tilburg:
“Eenzaamheid en ziekte lijken elkaar te versterken. Mensen die eenzaam zijn, w slechte
‘zelfmanagers’. Zij zorgen slechter voor zichzelf en w ook sneller ziek. Door hun ziekte gaat het
aangaan & onderhouden v sociale relaties steeds moeilijker, wat resulteert ie neerwaartse spiraal.”
- eenzaamheid niet medicaliseren (is geen louter medisch probleem)
- MAAR eenzaamheid heeft wel grote impact op gezondheid:
- mortaliteit 26% hoger, zelfde impact als 15 sigaretten/dag of obesitas
- gelinkt aan hoge BP & hartziekte
- effect op cognitieve performatie & cognitieve achteruitgang, slechter functioneren (ADL)
en slechter slapen, ook als je controleert voor depressie
- chemische effecten v eenzaamheid ih lichaam = fight/flight reactie wanneer we ons aangevallen voelen
-V-> = plaats waar dit zit & hormonen die het door aderen stuurt
- als je eenzaam bent:
- 29% hogere kans op ischemische hartklachten - 64% hoger risico op ontw klinische dementie
- 32% hoger risico op beroerte (enkel eenzaamheid, niet soc isolement)
3
, -> slechtere gezondheid = vaker eenzaam
-> niet hetzelfde voor elke ziekte
-> meer vatbaar voor eenzaamheid:
- wellicht genetische factor -> bep mensen vatbaarder
- ouderen
-> evolutie v eenzaamheid bij thuiswonende 65+ in Vlaanderen: 1985-2001-2011 (%)
-> 7% voelt zich dikwijls eenzaam,
29% is soms eenzaam
-> ouderen zijn de afgelopen decennia niet eenzamer geworden
-> typologie v sociale contacten bij ouderen (65+)
- jongeren
- lager SES/opleidingsniveau
- tekort aan financiële middelen:
- zowel oudere (60-79 jaar) als jongere (18-59 jaar) leeftijdsgroepen
- blijkt uit onderzoek in ≠ W- & O-Europese landen (Bulgarije, Duitsland, Frankrijk, Georgie & Rusland)
(de jong-Gierveld & van Tilburg)
- correlatie ≠ causaliteit!
- niet duidelijk of lage SES -> eenzaamheid
(te weinig € om deel te doen aan soc evenementen -> eenzaamheid)
OF eenzaamheid -> lage SES
(eenzaamheid -> minder energie om veel te werken/studeren)
- burgerlijke staat:
- Langdurige relatie/gehuwd zijn = minder eenzaam
- beter nooit gehuwd te zijn dan gescheiden/weduwe
-> bredere def v eenzaamheid (Noreena Hertz)
meer dan gebrek aan liefde, gezelschap, intimiteit, over het hoofd gezien worden
OOK ons niet ondersteund/gewaardeerd voelen door onze medeburgers/werkgevers, gemeenschap/overheid
- je ook in pol en economisch opzicht uitgesloten voelen
4
1. Inleiding
▪ Het steunpunt welzijn, volksgezondheid & gezin:
- ondersteunt minister van Welzijn, Volksgezondheid, Gezin & armoedebestrijding
bij het voeren van een slagvaardig, innovatief, effectief, inclusief en integraal beleid
inzake welzijn & gezondheid
- voert beleidsrelevant wetenschappelijk onderzoek uit
- verzamelt, analyseert en ontsluit beleidsrelevante gegevens
- verleent wetenschappelijke dienstverlening
▪ Sociologie:
- wetenschap die het samenleven v mensen bestudeert
- studie vh sociale leven, sociale verandering en de sociale oorz & gevolgen van menselijk gedrag
- de studie vd interactie tssn groepen en individuen in de menselijke samenleving. De term ‘society’ verwijst naar
een reeks externe factoren die onze overtuigingen en gedragingen beïnvloeden.
- American sociological association: (vrij vertaald)
- Sociologie is studie vh sociale leven, sociale verandering en de sociale oorz en gevolgen v menselijk gedrag.
Sociologen onderzoeken de struct. v groepen, organisaties en samenlevingen, en hoe mensen binnen deze
contexten met elkaar omgaan. Omdat al het menselijk gedrag sociaal is, bestrijkt het studiegebied van de
sociologie alles vd intieme familie tot de vijandige menigte; van georganiseerde misdaad tot religieuze sekten;
van de verdelingen volgens ras, gender en sociale klasse tot de gedeelde overtuigingen van een
gemeenschappelijke cultuur; en van de sociologie van arbeid tot de sociologie van sport. Slechts weinig
disciplines hebben zo’n brede reikwijdte en relevantie voor onderzoek, theorie en toepassing van kennis
- sociologie biedt vele onderscheidende perspectieven op de wereld, genereert nieuwe ideeën en bekritiseert
bestaande opvattingen. Het vakgebied biedt ook een reeks onderzoekstechn. die ku w toegepast op vrijwel elk
aspect van het sociale leven: straatcriminaliteit en delinquentie, herstructureringen binnen bedrijven, hoe
mensen emoties uiten, hervormingen in welzijn of onderwijs, hoe gezinnen verschillen en floreren, of
vraagstukken rond vrede en oorlog. Omdat de sociologie de meest uitdagende kwesties van onze tijd
behandelt, is het een snelgroeiend domein waarvan het potentieel steeds vaker wordt benut door degenen die
beleid ontwikkelen en programma’s creëren
,▪ Medische sociologie:
- studie vd interactie tssn groepen & individuen binnen context v gezondheid & zorg,
beïnvloed door externe maatschappelijke factoren
-> Kern:
- biologische factoren bepalen sociale mogelijkheden
Vb. moeilijk les volgen bij chronische ziekten
- MAAR sociale wereld stelt ook grenzen aan wat biologisch mogelijk is
Vb. eerste 1000 dagen bel voor gezondheid op latere leeftijd
-> 2 takken:
- sociologie v ziekte & gezondheid
-> bep ziektes w wel/niet beschouwd als ziekte
-> focus op ervaring & verdeling v ziekte
- sociologie vd geneeskunde en de geneeskundige beroepen
-> vb vroeger geen tegenspraak tegen dokter, nu kritischer (vragen stellen, second opinion..)
-> focus op medische professie & instellingen zelf
-> ook alles wat we doen & laten met betrekking tot lichaam & gezondheid
is het product van sociale relaties & maatschappelijke ontwikkeling
-> vbn van thema’s: houding tov roken/rokers, veranderingen in relatie tssn arts & patiënt..
▪ First international urban planning conference in 1898:
10daagse conferentie in New York die bijeengeroepen werd om een opl. te vinden voor het enorme
probleem van paardenmest in de steden. De conferentie werd echter al na 3 dagen afgebroken omdat
er geen opl in zicht was. Uiteindelijk werd het probleem niet door de overheid opgelost, maar door de
technische innovatie vd auto & elektrische tram.
-> doet denken aan mileuconferenties
▪ Environmental savior:
technologische innovatie -> introductie van eerste auto’s & elektrische tram als “oplossing” voor het
probleem van paardenmest in de steden
Besluit transportprobleem New York:
geen transport – paarden -> probleem met paardenmest -> auto’s & elektrische tram
=> problemen van nu zijn niet de problemen vd toekomst
& oplossingen van nu zijn niet noodz oplossingen id toekomst
Relatie tssn gezondheid & welzijn:
- gezondheid/ziekte hebben impact op welzijn
- welzijn heeft impact op gezondheid
-> pol gezien sterk gescheiden:
- gezondheidszorg: federale bevoegdheid
- welzijnszorg: gemeenschapsbevoegdheid
2
,▪ Sociaal isolement:
- obv omvang van & de contactfrequenties met het sociaal netwerk objectief te bepalen
- alleen zijn
▪ Eenzaamheid:
- het subjectief ervaren van een onplezierig/ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit v) bep relaties
- u alleen voelen
-> eenzaamheid meten:
- direct: expliciet woord eenzaam vermelden
- indirect: het woord eenzaam niet gebruiken
-> omw schaamte & soc wenselijkheid verkiezen onderzoekers deze manier
- eenzaamheidsschaal van de Jong Gierveld
- UCLA eenzaamheidsschaal (zie dia 43)
-> >43 punten = eenzaam
-> 7/10 ouderen zijn soms/dikwijls eenzaam
-> Eenzaamheid is niet onschuldig !
- Holt-Lundstad:
“Pers. met adequate sociale relaties hebben 50% meer kans om te overleven dan mensen met
slechte of onvoldoende sociale relaties. De omvang van dit effect is vergelijkbaar met stoppen
met roken en overstijgt vele bekende risicofactoren voor mortaliteit.”
- Van Tilburg:
“Eenzaamheid en ziekte lijken elkaar te versterken. Mensen die eenzaam zijn, w slechte
‘zelfmanagers’. Zij zorgen slechter voor zichzelf en w ook sneller ziek. Door hun ziekte gaat het
aangaan & onderhouden v sociale relaties steeds moeilijker, wat resulteert ie neerwaartse spiraal.”
- eenzaamheid niet medicaliseren (is geen louter medisch probleem)
- MAAR eenzaamheid heeft wel grote impact op gezondheid:
- mortaliteit 26% hoger, zelfde impact als 15 sigaretten/dag of obesitas
- gelinkt aan hoge BP & hartziekte
- effect op cognitieve performatie & cognitieve achteruitgang, slechter functioneren (ADL)
en slechter slapen, ook als je controleert voor depressie
- chemische effecten v eenzaamheid ih lichaam = fight/flight reactie wanneer we ons aangevallen voelen
-V-> = plaats waar dit zit & hormonen die het door aderen stuurt
- als je eenzaam bent:
- 29% hogere kans op ischemische hartklachten - 64% hoger risico op ontw klinische dementie
- 32% hoger risico op beroerte (enkel eenzaamheid, niet soc isolement)
3
, -> slechtere gezondheid = vaker eenzaam
-> niet hetzelfde voor elke ziekte
-> meer vatbaar voor eenzaamheid:
- wellicht genetische factor -> bep mensen vatbaarder
- ouderen
-> evolutie v eenzaamheid bij thuiswonende 65+ in Vlaanderen: 1985-2001-2011 (%)
-> 7% voelt zich dikwijls eenzaam,
29% is soms eenzaam
-> ouderen zijn de afgelopen decennia niet eenzamer geworden
-> typologie v sociale contacten bij ouderen (65+)
- jongeren
- lager SES/opleidingsniveau
- tekort aan financiële middelen:
- zowel oudere (60-79 jaar) als jongere (18-59 jaar) leeftijdsgroepen
- blijkt uit onderzoek in ≠ W- & O-Europese landen (Bulgarije, Duitsland, Frankrijk, Georgie & Rusland)
(de jong-Gierveld & van Tilburg)
- correlatie ≠ causaliteit!
- niet duidelijk of lage SES -> eenzaamheid
(te weinig € om deel te doen aan soc evenementen -> eenzaamheid)
OF eenzaamheid -> lage SES
(eenzaamheid -> minder energie om veel te werken/studeren)
- burgerlijke staat:
- Langdurige relatie/gehuwd zijn = minder eenzaam
- beter nooit gehuwd te zijn dan gescheiden/weduwe
-> bredere def v eenzaamheid (Noreena Hertz)
meer dan gebrek aan liefde, gezelschap, intimiteit, over het hoofd gezien worden
OOK ons niet ondersteund/gewaardeerd voelen door onze medeburgers/werkgevers, gemeenschap/overheid
- je ook in pol en economisch opzicht uitgesloten voelen
4
