Samenvatting: Vertebraten
Introductie
- Chordata = Urochordata (manteldieren) + Cephalochordata (lancetvisjes) + Myxinoidea
(slijmprikken) + Vertebrata (gewervelden)
- Eigenschappen Vertebrata: ruggenwervels, kaken (uitz. Petromyzontidae)
- Traditioneel 5 klassen: Pisces (vissen), Reptilia (reptielen), Aves (vogels), Amphibia (amfibieën),
Mammalia (zoogdieren)
- Fylogenie → soort → populatie → individu
Cladogram Fylogram
Zonder tijd Met tijd
Fylogenetische classificatie:
Monofyletisch Polyfyletisch Parafyletisch
1
,Niet-monofyletische groepen:
- “Invertebrata” → parafyletisch
- “Pisces” → parafyletisch
- “Reptilia” → parafyletisch
- “Homothermia” → polyfyletisch
Geologische tijdschaal:
65 Cenozoicum Quaternary 0,01 Holoceen
1,8 Pleistoceen
Tertiary 5,3 Plioceen
24 Mioceen
34 Oligoceen
55 Eoceen
65 Paleoceen
250 Mesozoicum 145 Krijt
205 Jura
250 Trias
545 Paleozoicum 290 Perm
355 Carboon
415 Devoon
445 Siluur
490 Ordovicium
545 Cambrium
“Pisces” (WPO)
4 algemene ontwikkelingen:
Mond Ancestraal: rigide mond, weinig flexibiliteit, enkel open-dicht (prikken zelfs amper)
- Reductie gulaire beenplaat
- Ontwikkeling branchiostegale stralen
- Latere evolutionaire trend: uitstulpbare mond
Schubben Ancestraal: dermale beenplaten
Placoïd Gemodificeerde tanden
Soorten verbeende schubben
Cosmoïd Lijkt op placoïd, maar verbeende basis
Ganoïd Ruitvormig
Soorten elasmoïd
Pseudo- Afgeleid cosmoïd, maar sterk gereduceerd
elasmoïd
Leptoïd Afgeleid ganoïd, 2 soorten:
- Cycloïd: asymmetrische ellips
- Ctenoïd: asymmetrisch met getande kam
Vinnen Ancestraal: enkel ongepaarde vinnen (1 rugvin, 1 staartvin, evt. buikvin)
- Opsplitsing lob/kwastvinnigen ↔ straalvinnigen
- Evolutionaire trend: ↑vinnen + ontstaan gepaarde vinnen → meer controle
beweging
• Pectorale vin (laterale verplaatsing)
2
, • Pelvische vin (frontale verplaatsing)
• Vaak in combinatie met compressie lichaam
Drijfvermogen Ancestraal: benig endoskelet, geen zwemblaas/longen, geen operculum,
heterocercale staart
1. Verlies verbening + weerkeren ervan bij sommigen
2. Zwemblaas - Physostome: open → verbonden met mond en darm
- Physocliste: afgesloten → niet verbonden met mond en darm
3. Operculum Functie: water over kieuwen pompen
Benthische vissen: vaak andere adaptatie: spiraculum
4. Homocercale Reden: door zwemblaas geen nood aan
caudale vin heterocercale vin
Fylogenie vissen:
Vertebrata Petromyzontiformes (prikken) Beenplaten verloren
Ostracodermi (†) Dermale beenplaten
Gnathostomata
Gnathostomata Pectorale + pelvische vinnen
(Kaakvertebraten) Placodermi (†) Dermale beenplaten + inwendig beenskelet
Chondrichthyes
Osteichthyes
Chondrichthyes Placoïde schubben + verlies verbening
Elasmobranchii Haaien en roggen
Holocephali Draakvissen
Osteichthyes Verbening + physostome zwemblaas + operculum
Sarcopterygii
3
, Actinopterygii
Sarcopterygii Cosmoïde schubben (bij uitgestorven soorten) + Ledematen → lobvinnen
Kwastvinnigen Klasse: Actinistia: Coelacanth
- Waar? Diepe oceaan: Westelijke Indische oceaan, Indonesië
- Levende soorten: 2
- Levend fossiel
Klasse: Dipnoi
- Waar? Rivier- en moerasgebieden: Afrika, Zuid-Amerika, Australië
- Levende soorten: 6
- Kenmerken: Kieuwen + 1 of 2 longen, coccon voor overleving droog seizoen, 4
ledematen → nauwste levende verwanten aan Tetrapoda
Actinopterygii Ganoïde schubben + Ledematen → parallelle beenstralen + Ontwikkeling & reductie gulaire
Straalvinnigen plaat
Paleopterygii
Neopterygii
Paleopterygii Brachiopterygii / Cladistia Ganoïde schubben, pseudo-homocercale staart
Oudvinnigen Chondrostei Benig skelet grotendeels verloren, paar ganoïde schubben
+ physostome zwemblaas (zonder ademhalingsfunctie),
heterocercale staart
Neopterygii Ganoïde schubben + physostome zwemblaas (met ademhalingsfunctie) + pseudo-
Nieuwvinnigen homocercale staart
Holostei (beenganoïden) Lepisosteiformes, Amiiformes
Teleostei (echte beenvissen)
Teleostei Leptoïde schubben: cycloïd in basale soorten + physostome zwemblaas (zonder
ademhalingsfunctie), homocercale staart + branchiostegale stralen en membraan
Osteoglossomorpha Nog ademhaling via zwemblaas
Elopomorpha Anguilliformes
Clupeomorpha Clupeiformes → Volledige reductie gulaire plaat
Euteleostei
Euteleostei Ostariophysi Cypriniformes, Siluriformes, Gymnotiformes, Zandvisachtigen
(Gonorynchiformes), Karperzalmachtigen (characiformes)
Protacanthopterygii Salmoniformes, Spieringachtigen, zilversmelten, snoekachtigen
Neoteleostei
Neoteleostei Physocliste zwemblaas
Acanthomorpha
Groep diepzeevissen
Acanthomorpha Lampridiomorpha (koningsvissen)
Stekelvormigen Paracanthopterygii (kabeljauwachtigen) → Gadiformes
Acanthopterygii (stekelvinnigen)
Acanthopterygii Uitstulpbare mond + ctenoïd schubben
Mugilimorpha (harders)
Atherinomorpha
Percomorpha (baarsachtigen) → Perciformes, Pleuronectiformes
Schakel tussen Pisces en Tetrapoda:
4
Introductie
- Chordata = Urochordata (manteldieren) + Cephalochordata (lancetvisjes) + Myxinoidea
(slijmprikken) + Vertebrata (gewervelden)
- Eigenschappen Vertebrata: ruggenwervels, kaken (uitz. Petromyzontidae)
- Traditioneel 5 klassen: Pisces (vissen), Reptilia (reptielen), Aves (vogels), Amphibia (amfibieën),
Mammalia (zoogdieren)
- Fylogenie → soort → populatie → individu
Cladogram Fylogram
Zonder tijd Met tijd
Fylogenetische classificatie:
Monofyletisch Polyfyletisch Parafyletisch
1
,Niet-monofyletische groepen:
- “Invertebrata” → parafyletisch
- “Pisces” → parafyletisch
- “Reptilia” → parafyletisch
- “Homothermia” → polyfyletisch
Geologische tijdschaal:
65 Cenozoicum Quaternary 0,01 Holoceen
1,8 Pleistoceen
Tertiary 5,3 Plioceen
24 Mioceen
34 Oligoceen
55 Eoceen
65 Paleoceen
250 Mesozoicum 145 Krijt
205 Jura
250 Trias
545 Paleozoicum 290 Perm
355 Carboon
415 Devoon
445 Siluur
490 Ordovicium
545 Cambrium
“Pisces” (WPO)
4 algemene ontwikkelingen:
Mond Ancestraal: rigide mond, weinig flexibiliteit, enkel open-dicht (prikken zelfs amper)
- Reductie gulaire beenplaat
- Ontwikkeling branchiostegale stralen
- Latere evolutionaire trend: uitstulpbare mond
Schubben Ancestraal: dermale beenplaten
Placoïd Gemodificeerde tanden
Soorten verbeende schubben
Cosmoïd Lijkt op placoïd, maar verbeende basis
Ganoïd Ruitvormig
Soorten elasmoïd
Pseudo- Afgeleid cosmoïd, maar sterk gereduceerd
elasmoïd
Leptoïd Afgeleid ganoïd, 2 soorten:
- Cycloïd: asymmetrische ellips
- Ctenoïd: asymmetrisch met getande kam
Vinnen Ancestraal: enkel ongepaarde vinnen (1 rugvin, 1 staartvin, evt. buikvin)
- Opsplitsing lob/kwastvinnigen ↔ straalvinnigen
- Evolutionaire trend: ↑vinnen + ontstaan gepaarde vinnen → meer controle
beweging
• Pectorale vin (laterale verplaatsing)
2
, • Pelvische vin (frontale verplaatsing)
• Vaak in combinatie met compressie lichaam
Drijfvermogen Ancestraal: benig endoskelet, geen zwemblaas/longen, geen operculum,
heterocercale staart
1. Verlies verbening + weerkeren ervan bij sommigen
2. Zwemblaas - Physostome: open → verbonden met mond en darm
- Physocliste: afgesloten → niet verbonden met mond en darm
3. Operculum Functie: water over kieuwen pompen
Benthische vissen: vaak andere adaptatie: spiraculum
4. Homocercale Reden: door zwemblaas geen nood aan
caudale vin heterocercale vin
Fylogenie vissen:
Vertebrata Petromyzontiformes (prikken) Beenplaten verloren
Ostracodermi (†) Dermale beenplaten
Gnathostomata
Gnathostomata Pectorale + pelvische vinnen
(Kaakvertebraten) Placodermi (†) Dermale beenplaten + inwendig beenskelet
Chondrichthyes
Osteichthyes
Chondrichthyes Placoïde schubben + verlies verbening
Elasmobranchii Haaien en roggen
Holocephali Draakvissen
Osteichthyes Verbening + physostome zwemblaas + operculum
Sarcopterygii
3
, Actinopterygii
Sarcopterygii Cosmoïde schubben (bij uitgestorven soorten) + Ledematen → lobvinnen
Kwastvinnigen Klasse: Actinistia: Coelacanth
- Waar? Diepe oceaan: Westelijke Indische oceaan, Indonesië
- Levende soorten: 2
- Levend fossiel
Klasse: Dipnoi
- Waar? Rivier- en moerasgebieden: Afrika, Zuid-Amerika, Australië
- Levende soorten: 6
- Kenmerken: Kieuwen + 1 of 2 longen, coccon voor overleving droog seizoen, 4
ledematen → nauwste levende verwanten aan Tetrapoda
Actinopterygii Ganoïde schubben + Ledematen → parallelle beenstralen + Ontwikkeling & reductie gulaire
Straalvinnigen plaat
Paleopterygii
Neopterygii
Paleopterygii Brachiopterygii / Cladistia Ganoïde schubben, pseudo-homocercale staart
Oudvinnigen Chondrostei Benig skelet grotendeels verloren, paar ganoïde schubben
+ physostome zwemblaas (zonder ademhalingsfunctie),
heterocercale staart
Neopterygii Ganoïde schubben + physostome zwemblaas (met ademhalingsfunctie) + pseudo-
Nieuwvinnigen homocercale staart
Holostei (beenganoïden) Lepisosteiformes, Amiiformes
Teleostei (echte beenvissen)
Teleostei Leptoïde schubben: cycloïd in basale soorten + physostome zwemblaas (zonder
ademhalingsfunctie), homocercale staart + branchiostegale stralen en membraan
Osteoglossomorpha Nog ademhaling via zwemblaas
Elopomorpha Anguilliformes
Clupeomorpha Clupeiformes → Volledige reductie gulaire plaat
Euteleostei
Euteleostei Ostariophysi Cypriniformes, Siluriformes, Gymnotiformes, Zandvisachtigen
(Gonorynchiformes), Karperzalmachtigen (characiformes)
Protacanthopterygii Salmoniformes, Spieringachtigen, zilversmelten, snoekachtigen
Neoteleostei
Neoteleostei Physocliste zwemblaas
Acanthomorpha
Groep diepzeevissen
Acanthomorpha Lampridiomorpha (koningsvissen)
Stekelvormigen Paracanthopterygii (kabeljauwachtigen) → Gadiformes
Acanthopterygii (stekelvinnigen)
Acanthopterygii Uitstulpbare mond + ctenoïd schubben
Mugilimorpha (harders)
Atherinomorpha
Percomorpha (baarsachtigen) → Perciformes, Pleuronectiformes
Schakel tussen Pisces en Tetrapoda:
4
