Fundamentele economische probleem: veelvuldige behoeften vs schaarse
middelen
Hoe als mp op verantwoorde duurzame manier omgaan met de beschikbare middelen
zonder de toekomstige generaties op te zadelen met ongewenste gevolgen van onze
keuzes.
Schaarste probleem → er moeten keuzes gemaakt worden
Economische analyse: nagaan hoe mensen, bedrijven, overheden en allerlei
organisaties keuzes maken en wat daarvan de individuele + maatschappelijke gevolgen
zijn
Behoefte = aanvoelen van een tekort en verlangen om dit aan te vullen
- Hebben betrekking op materiële en immateriële goederen
- Individuele of collectieve aard (gemeenschap)
- Intensiteit en rangorde verschillen per persoon en tijd
- Veranderen door wijziging omstandigheden
→ Economie spreekt zich niet uit over de waarde van de behoefte
• Schaarse middelen = economische goederen – hebben nut
➔ Schaarste + nut → economische goederen
• Niet schaarse middelen = vrije goederen
- Bv lucht
- Opm: tijd en omstandigheden → lucht diepzeeduiker = schaars goed
- Nieuwe schaarsten
• Budget mensen is beperkt → kunnen niet al hun wensen realiseren
- Elke euro kun je maar 1 keer uitgeven
• Iedereen wordt met schaarse middelen geconfronteerd: middelen kun je maar 1
keer inzetten en tijd is beperkt
- Beroemdheden
- Bedrijven
- Overheden:
o Middelen die ze gebruikt voor onderwijs kan ze niet meer gebruiken
voor betere wegen
o Keuzes maken
▪ Efficiëntie – gelijkheid
• Efficiëntie: maximum halen uit beschikbare middelen
• Gelijkheid: verdeling van de voordelen en de kosten vd
gebruikte middelen
• Wie kiest geeft iets anders op
• → opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
, Definitie economie (Scitovsky) = een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het
beheer van schaarse middelen.
➔ Dit beheer omvat 3 problemen:
1) Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
2) Verdeling (distributie): voor wie produceren
Hoe verdeel je de voordelen van de geproduceerde goederen en diensten?
3) Stabilisatieprobleem: nastreven van de volledige aanwending van de
beschikbare middelen
Verschil micro en macro economie:
Micro: gaat na hoe individuen en bedrijven beslissingen (individuele economische
agenten) nemen.
- Heeft vooral betrekking op allocatie en distributieproblemen
Macro: bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert vraagstukken die de economie
als geheel beïnvloeden
- Heeft vooral betrekking op stabilisatieprobleem
Productieproces:
Productie: alle activiteiten
- Waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
- En op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van
consumenten
- Door inzet van schaarse middelen (productiefactoren)
Productiefactoren:
• Arbeid (L)
• Natuur (N)
- Natuurlijke rijkdommen
• Kapitaal (K)
- Geheel van door mensen geproduceerde productiemiddelen
• Ondernemersinitiatief
Productiefunctie:
= technische relatie tussen de hoeveelheid productiefactoren (inputs) en de maximale
hoeveelheid economische goederen (output) die daarmee kan produceren.
- Verhoging van elke productiefactor → verhoging output: positief verband
- marginaal product van arbeid = de verandering in het outputniveau ten
gevolge van een kleine verandering in de inzet van arbeid
o afnemend marginaal product
o constant marginaal product
Investeren = verhogen van de hoeveelheid reële kapitaalgoederen
,Productie mogelijkheden van een land
Productiemogelijkheden curve
• Geeft alle combinaties van goederen en diensten die kunnen geproduceerd worden
bij volledige aanwending van de beschikbare middelen
• Illustreert de begrippen: schaarste, opportuniteitskost, keuzeprobleem
- Opportuniteitskost: als men meer graan wil produceren, moet men
automatisch een deel van de kledingproductie opgeven
= werkelijke kosten vd extra graan productie
• Verzameling van efficiënte productiemogelijkheden
• Illustreert de beheersproblemen: volledige aanwending van middelen, allocatie van
middelen
• Illustreert verschillen in de keuzes die landen hebben gemaakt
- Verschil economie in oorlogstijd – vredestijd
- Keuze tussen consumptiegoederen en kapitaalgoederen
- …
, Het verruimen van de productiemogelijkheden van een land
• Arbeidsverdeling → specialisatie in het productieproces
• Vooruitgang in technologische kennis → verhoogt arbeidsproductiviteit +
productiemogelijkheden
- Nieuwe en meer geperfectioneerde kapitaalgoederen
• Wijzigingen in de economische orde zelf
- Geheel van wetten, instellingen en gewoonten
- Bv: verlenging schoolplicht, afschaffing protectionistische maatregelen
➔ Verschuiven de productiemogelijkheden curve naar RECHTS
- Combinaties die vroeger onmogelijk waren kunnen nu wel geproduceerd
worden
Centrale planning versus het marktmechanisme
Hoe wordt het allocatie- en distributieprobleem opgelost?:
• Centrale planning (centraal geleide economie): centraal orgaan stelt plan op: welke
en hoeveel goederen geproduceerd gaan worden en hoe
• Markt (markteconomie): vrije prijsvorming brengt wensen van vragers en aanbieders
samen en stuurt
• Onzichtbare hand (adam smith)
• Markt en overheid (gemengde economie): marktmechanisme met
overheidscorrectie
Methodologische aspecten van economische analyse
• Economische wetenschap steunt op een aantal hypothesen
- Mensen reageren op prikkels
- Rationele beslissingen
- Ceteris paribus redenering
• Marginaal vs totaal
- Marginaal: kleine veranderingen; wat erbij komt, bv: marginaal product
De markt
Algemeen
• Theoretische concept van confrontatie van belangstellende vragers en potentiële
aanbieders (Alfred Marshall)
• Markt= een groep kopers (vragers) en verkopers (aanbieders) die samenkomen
• Mogelijke mechanisme om economie te organiseren
o Marktmechanisme
o Prijs hebben essentiële signaalfunctie:
▪ Reflecteren voorkeuren consumenten
▪ Rantsoeneren beschikbare hoeveelheid
middelen
Hoe als mp op verantwoorde duurzame manier omgaan met de beschikbare middelen
zonder de toekomstige generaties op te zadelen met ongewenste gevolgen van onze
keuzes.
Schaarste probleem → er moeten keuzes gemaakt worden
Economische analyse: nagaan hoe mensen, bedrijven, overheden en allerlei
organisaties keuzes maken en wat daarvan de individuele + maatschappelijke gevolgen
zijn
Behoefte = aanvoelen van een tekort en verlangen om dit aan te vullen
- Hebben betrekking op materiële en immateriële goederen
- Individuele of collectieve aard (gemeenschap)
- Intensiteit en rangorde verschillen per persoon en tijd
- Veranderen door wijziging omstandigheden
→ Economie spreekt zich niet uit over de waarde van de behoefte
• Schaarse middelen = economische goederen – hebben nut
➔ Schaarste + nut → economische goederen
• Niet schaarse middelen = vrije goederen
- Bv lucht
- Opm: tijd en omstandigheden → lucht diepzeeduiker = schaars goed
- Nieuwe schaarsten
• Budget mensen is beperkt → kunnen niet al hun wensen realiseren
- Elke euro kun je maar 1 keer uitgeven
• Iedereen wordt met schaarse middelen geconfronteerd: middelen kun je maar 1
keer inzetten en tijd is beperkt
- Beroemdheden
- Bedrijven
- Overheden:
o Middelen die ze gebruikt voor onderwijs kan ze niet meer gebruiken
voor betere wegen
o Keuzes maken
▪ Efficiëntie – gelijkheid
• Efficiëntie: maximum halen uit beschikbare middelen
• Gelijkheid: verdeling van de voordelen en de kosten vd
gebruikte middelen
• Wie kiest geeft iets anders op
• → opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
, Definitie economie (Scitovsky) = een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het
beheer van schaarse middelen.
➔ Dit beheer omvat 3 problemen:
1) Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
2) Verdeling (distributie): voor wie produceren
Hoe verdeel je de voordelen van de geproduceerde goederen en diensten?
3) Stabilisatieprobleem: nastreven van de volledige aanwending van de
beschikbare middelen
Verschil micro en macro economie:
Micro: gaat na hoe individuen en bedrijven beslissingen (individuele economische
agenten) nemen.
- Heeft vooral betrekking op allocatie en distributieproblemen
Macro: bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert vraagstukken die de economie
als geheel beïnvloeden
- Heeft vooral betrekking op stabilisatieprobleem
Productieproces:
Productie: alle activiteiten
- Waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
- En op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van
consumenten
- Door inzet van schaarse middelen (productiefactoren)
Productiefactoren:
• Arbeid (L)
• Natuur (N)
- Natuurlijke rijkdommen
• Kapitaal (K)
- Geheel van door mensen geproduceerde productiemiddelen
• Ondernemersinitiatief
Productiefunctie:
= technische relatie tussen de hoeveelheid productiefactoren (inputs) en de maximale
hoeveelheid economische goederen (output) die daarmee kan produceren.
- Verhoging van elke productiefactor → verhoging output: positief verband
- marginaal product van arbeid = de verandering in het outputniveau ten
gevolge van een kleine verandering in de inzet van arbeid
o afnemend marginaal product
o constant marginaal product
Investeren = verhogen van de hoeveelheid reële kapitaalgoederen
,Productie mogelijkheden van een land
Productiemogelijkheden curve
• Geeft alle combinaties van goederen en diensten die kunnen geproduceerd worden
bij volledige aanwending van de beschikbare middelen
• Illustreert de begrippen: schaarste, opportuniteitskost, keuzeprobleem
- Opportuniteitskost: als men meer graan wil produceren, moet men
automatisch een deel van de kledingproductie opgeven
= werkelijke kosten vd extra graan productie
• Verzameling van efficiënte productiemogelijkheden
• Illustreert de beheersproblemen: volledige aanwending van middelen, allocatie van
middelen
• Illustreert verschillen in de keuzes die landen hebben gemaakt
- Verschil economie in oorlogstijd – vredestijd
- Keuze tussen consumptiegoederen en kapitaalgoederen
- …
, Het verruimen van de productiemogelijkheden van een land
• Arbeidsverdeling → specialisatie in het productieproces
• Vooruitgang in technologische kennis → verhoogt arbeidsproductiviteit +
productiemogelijkheden
- Nieuwe en meer geperfectioneerde kapitaalgoederen
• Wijzigingen in de economische orde zelf
- Geheel van wetten, instellingen en gewoonten
- Bv: verlenging schoolplicht, afschaffing protectionistische maatregelen
➔ Verschuiven de productiemogelijkheden curve naar RECHTS
- Combinaties die vroeger onmogelijk waren kunnen nu wel geproduceerd
worden
Centrale planning versus het marktmechanisme
Hoe wordt het allocatie- en distributieprobleem opgelost?:
• Centrale planning (centraal geleide economie): centraal orgaan stelt plan op: welke
en hoeveel goederen geproduceerd gaan worden en hoe
• Markt (markteconomie): vrije prijsvorming brengt wensen van vragers en aanbieders
samen en stuurt
• Onzichtbare hand (adam smith)
• Markt en overheid (gemengde economie): marktmechanisme met
overheidscorrectie
Methodologische aspecten van economische analyse
• Economische wetenschap steunt op een aantal hypothesen
- Mensen reageren op prikkels
- Rationele beslissingen
- Ceteris paribus redenering
• Marginaal vs totaal
- Marginaal: kleine veranderingen; wat erbij komt, bv: marginaal product
De markt
Algemeen
• Theoretische concept van confrontatie van belangstellende vragers en potentiële
aanbieders (Alfred Marshall)
• Markt= een groep kopers (vragers) en verkopers (aanbieders) die samenkomen
• Mogelijke mechanisme om economie te organiseren
o Marktmechanisme
o Prijs hebben essentiële signaalfunctie:
▪ Reflecteren voorkeuren consumenten
▪ Rantsoeneren beschikbare hoeveelheid
