Samenvatting Inleiding tot de Psychodiagnostiek | Hogeschool PXL | 2025/26

Inhoud
Deel 1: inleiding in de psychodiagnostiek..................................................................................3
1. Situering en begrippenkader............................................................................................... 3
1.1. Psychodiagnostiek en het gebruik van psychologische instrumenten..........................3
1.2. Psychodiagnostiek als kritisch denkproces...................................................................4
1.3. Psychodiagnostiek als proces met verschillende doelstellingen...................................4
2. Het belang van het psychodiagnostisch denkproces..........................................................5
2.1. Alledaags impliciet diagnosticeren............................................................................... 5
2.2. Foutenbronnen en hun oorzaken.................................................................................. 5
2.3. Expliciet diagnosticeren als oplossing..........................................................................6
3. Het belang van psychodiagnostiek in de samenleving.......................................................8
3.1. De geschiedenis van psychodiagnostiek in vogelvlucht...............................................8
3.2. Waarom is psychodiagnostiek belangrijk?....................................................................8
Deel 2: het psychodiagnostisch procesmodel............................................................................9
1. Het psychodiagnostisch procesmodel voor psychologische hulpverlening.........................9
1.1. Inleiding........................................................................................................................ 9
1.2. Uitgangspunten van het psychodiagnostisch procesmodel........................................10
1.3. Psychodiagnostisch handelen en psychodiagnostisch denken...................................11
1.4. Fasen van het psychodiagnostisch procesmodel........................................................12
1.5. Psychodiagnostiek ontcijferd...................................................................................... 21
2. Het psychodiagnostisch procesmodel voor selectie..........................................................21
2.1. Waarom is er een psychodiagnostisch procesmodel voor selectie?............................21
2.2. Fasen van het psychodiagnostisch procesmodel voor selectie...................................22
2.3. Selectiediagnostiek in de praktijk............................................................................... 28
Deel 3: testscores van A tot Z.................................................................................................. 29
1. Interpretatie van testresultaten........................................................................................ 29
1.1. Ruwe score................................................................................................................. 29
1.2. Concepten uit de psychodiagnostische statistiek.......................................................30
2. Normscores....................................................................................................................... 31
2.1. Percentielen................................................................................................................ 32
2.2. Z-scores...................................................................................................................... 33
2.3. Normscores afgeleid van z-scores.............................................................................. 34
2.4. Stanines of c-scores.................................................................................................... 36
2.5. Samenvatting normscores en varianten.....................................................................37
3. Betrouwbaarheidsintervallen............................................................................................ 37
3.1. Betrouwbaarheid........................................................................................................ 37
3.2. Meetfouten & standaardmeetfout..............................................................................37
1

, 3.3. Betrouwbaarheidsintervallen...................................................................................... 38
4. Testresultaten interpreteren.............................................................................................. 39
4.1. Stap 1: ruwe score naar normscore............................................................................40
4.2. Stap 2: bepaal de s(e), eigen aan de (norm)scoreù....................................................40
4.3. Stap 3: bepaal de halve breedte van het BI................................................................41
4.4. Stap 4: bereken BI rond de normscore.......................................................................41
4.5. Stap 5: interpreteer mét vermelding normgroep........................................................41
Deel 4: kwaliteitsbeoordeling van testinstrumenten................................................................42
1. Waar vind je informatie over de kwaliteit van testinstrumenten?.....................................42
2. Welke zijn de kwaliteitscriteria voor testinstrumenten?....................................................42
3. Kwaliteitscriterium ‘betrouwbaarheid’.............................................................................. 43
3.1. Wat wordt eigenlijk bedoeld met ‘betrouwbaarheid’?.................................................43
3.2. Theoretische benadering van betrouwbaarheid.........................................................44
3.3. Soorten methoden van betrouwbaarheidsonderzoek.................................................45
3.4. Wat beïnvloedt de betrouwbaarheid van een testinstrument?...................................47
3.5. Wanneer is de betrouwbaarheid van een testinstrument hoog genoeg?....................48
4. Kwaliteitscriterium ‘validiteit’........................................................................................... 48
4.1. Wat wordt eigenlijk bedoeld met ‘validiteit’?..............................................................48
4.2. Validiteit als kwaliteitsvriterium in de psychodiagnostiek..........................................49
4.3. Andere soorten validiteit............................................................................................ 50
4.4. Wanneer is de validiteit van een testinstrument hoog genoeg?.................................51
4.5. Wat is nu het onderscheid tussen betrouwbaarheid en validiteit?..............................51
5. Kwaliteitscriterium ‘normen’............................................................................................. 52
5.1. Van ruwe scores naar normscores.............................................................................. 52
5.2. Een normgerichte interpretatie van testscores..........................................................52
5.3. Een domeingerichte interpretatie van testscores.......................................................54
5.4. Een criteriumgerichte interpretatie van testscores....................................................54
5.5. Houdbaarheidsdatum van normen.............................................................................55
5.6. Gebruik van normen in de praktijk............................................................................. 55
6. Kwaliteitscriterium ‘testfairness’....................................................................................... 56




2

,Deel 1: inleiding in de
psychodiagnostiek
1.Situering en begrippenkader
1.1. Psychodiagnostiek en het gebruik van psychologische instrumenten
Psychologische evaluatie of assessment -> kern van het begrijpen en begeleiden van
menselijk gedrag in de diverse psychologische werkvelden

Definitie: Het proces waarbij gestandaardiseerde metingen en observatietechnieken worden
toegepast om cognitieve vaardigheden, persoonlijkheid en emotioneel functioneren te
evalueren.

 Verzamelen en analyseren van verzamelende gegevens
 Professionele testgebruiker -> een brede waaier aan schalen en lijsten te gebruiken om
verschillende aspecten van het psychische functioneren in kaart te brengen

Psychologische instrumenten -> cognitieve vaardigheden en intellectueel vermogen meten ->
moet je voor getraind zijn:

 Zelfrapportagetests: vragenlijsten of interviews waarin individuen vragen over zichzelf
beantwoorden.
o Klachtenlijst
 Prestatietests: tests waarbij individuen specifieke taken uitvoeren, zoals puzzels oplossen
of geheugen-oefeningen doen.
o Woorden laten onthouden
 Projectieve tests: tests die dubbelzinnige stimuli gebruiken om onderliggende gedachten
en gevoelens te onthullen.
o Via een tekening een gesprek starten
 Situationel judgment: realistische scenario's waarbij individuen het meest geschikte
antwoord moeten kiezen.
o Iemand een scenario voorleggen
 Correct en professioneel gebruiken door een gekwalificeerde en opgeleide professional.
Ook de interpretatie moet gedaan worden met de juiste testconstructie en -administratie
o Kwalificatie: testuitgeverijen voorzien een eigen kwalificatietabel -> verschillende
competentieniveaus van de testgebruiker -> minimale vereiste
 In Vlaanderen is er nog geen systeem van kwalificatieniveaus van de testgebruiker -
> onduidelijk wie wat welk instrument mag afnemen
o Beperkingen:
 Het beoordeelt vaak maar 1 aspect van het functioneren van de mens -> onmogelijk
om menselijke functioneren in al zijn complexiteit volledig te vatten
 Testresultaten worden beïnvloed door verschillende factoren: taal, cultuur, SES ->
hou rekening bij het interpreteren en maak altijd nog gebruik van andere
infobronnen (integratie)

Psychodiagnostiek is niet:

 Louter gebruik van instrumenten
 Louter testgebruiker
 Het is een kritisch denkproces
3

, 1.2. Psychodiagnostiek als kritisch denkproces
Nadruk is de laatste jaren meer gaan liggen op het kritische denkvermogen -> vereist veel
psychologisch inzicht, observatievermogen en gesprekstechnieken

 Vermogen om buiten de context te observeren en interpreteren is heel belangrijk
 Enkel wanneer je voldoende geoefend bent als kritisch denker zal je in staat zijn om
resultaten kwaliteitsvol en contextueel te interpreteren met oog voor betrouwbaarheid &
validiteit
 Goede hypothesevorming is afhankelijk van je kritische denkvermogen

Er zijn verschillende modellen om het kritische denkproces te stroomlijnen -> in staat om op
een gefundeerde manier tot hypothesen te komen en deze vervolgens te toetsen -> ze
bewapenen ook tegen de denkfouten

1.3. Psychodiagnostiek als proces met verschillende doelstellingen
Rol van als psychodiagnosticus wordt steeds stapsgewijs doorlopen -> psychodiagnostisch
proces:

 Psychodiagnostisch onderzoek is geen eenmalige gebeurtenis -> het is een dynamisch
gegeven dat in de loop van de tijd plaatsvindt en beroep doet op meerdere infobronnen en
meerdere stadia van gegevensverzameling, integratie en interpretatie
o Onmogelijk om de complexiteit van een persoon en diens functioneren te doorgronden
door 1 bepaald moment met 1 instrument
o Het eindigt niet na een meting, integratie en interpretatie -> wordt nog gevolgd door
een overkoepelde analyse van de verzamelende resultaten en het opstellen van een
rapport

Rapport -> gebruikt om beslissingen te maken, passende interventies te ontwerpen en/of
bestaande behandelingen te evalueren

Doelstellingen -> psychodiagnostiek wordt ingezet in:

 Het kader van diagnosestelling: Classificeren van psychische stoornissen en aandoeningen
 Voor behandelingsplannen: Identificeren van sterke en zwakke punten voor gerichte
interventies
 Voor het in kaart brengen van vaardigheden en competenties
 Voor begeleiding en coaching: Ondersteunen bij school- of arbeidsloopbaan door
identificatie van interesses
 Psychodiagnostisch onderzoek kan op verschillende manieren een meerwaarde opleveren
en kan op verschillende momenten worden ingezet
 Klinische psychologie: Is er sprake van een stoornis (bv. ASS)? Wat is de draagkracht van
deze cliënt?
 School- en pedagogische psychologie: Is er sprake van een problematische gezinssituatie?
Is deze leerling hoogbegaafd?
 Arbeids- en organisatiepsychologie: Voldoet een sollicitant aan de functie-eisen? Ervaren
medewerkers te veel stress? Zo ja, waarom?

Kwaliteitsvol psychodiagnostisch onderzoek:

 Integratie van verschillende infobronnen
 Gebruik van meerdere methoden
 Doorheen een tijd een binnen verschillende fasen
 Bewust en kritisch denkkader gehanteerd

4