Hoofdstuk 3: Agressie
3.1 INLEIDING EN DEFINITIE
Vaak tegengestelde altruïstisch gedrag:
McClintock Minimale opbrengst ander, ongeacht opbrengst die men zelf krijgt
M. Nuttin ≠ eenvoudig
jr. Fenomenale tegenstellingen leiden vaak niet tot
tegengestelde wet. Verklaringen gemeenschappelijke
verklaringen vr agressief + altruïstisch gedrag
Gedragingen DOOR conditionering (dieren:
instinctieve gedragspatronen)
Agressie literatuur: gedrag met intentie anderen pijnigen
Ongelukken, onvermijdelijke pijnigen ≠ agressie
Nuttin: 1 definitie = moeilijk v/ gedrag dat verscheiden + verschillende manieren,
redenen gesteld
Intentie pijnigen nuanceren!
Instrumentele agressie: agressief gedrag door niet-agressief doel
vb. vader met harde hand opvoedt om agressief gedrag kind afleren
≠ agressief
MAAR als andere mogelijkheden bestaan keuze geweld =
agressief
Wet. Literatuur: geweld dat beredeneerd/gepland uitgevoerd
(tegenstelling reactief geweld = impulsief)
Pedagogische tik verboden
Leerpsychologie (bestudeert leerprocessen): gedrag aanleren via operante
conditionering OOK gebruik combinatie uitdoving + beloning
Gebruik straffen (ondanks neg. Gevolgen) bestraffer eigen frustraties,
kwaadheid kanaliseren
Zelfde principe agressie: hoe goed agressieve daad bedoeld, deels
dienen om eigen neg. Gevoelens af te reageren
‘Pijnigen’ = fysieke pijniging
Kan ook emotioneel, psychisch leed
Vb. Online pestgedrag, internettrollen, …
Veiligheid computerscherm!: makkelijker iem beschadigen wnr niet
onmiddellijk + rechtstreeks oog in oog slachtoffer niet
geconfronteerd met gevolgen
Nuttin: ‘aversiviteit’, ‘aversieve gevolgen’ ipv pijnigen
Altruisme: gedrag waaruit vermindering volgt v/ aversieve prikkels
in gedragssituatie socius
Aversiviteit: alle onaangename prikkels, organisme afkeer v/
heeft/vormt
1
, Moedwillig confronteren met onaangename prikkels =
agressieve daad
3.2 AGRESSIEF GEDRAG EN DE PRIKKELSITUATIE
Agressief gedrag DOOR bepaalde prikkel (situatie)
Mensen met antisociale persoonlijkheidsstoornis agressie heeft
aanleiding
Aanleiding vr anderen ≠ reden agressief reageren
Antisociale persoonlijkheidsstoornis: lichtgeraaktheid, agressie,
onverantwoordelijk gedrag, impulsiviteit, gebrek planmatigheid, liegen,
bedriegen, tekort aandacht veiligheid anderen + zichzelf, gebrek wroeging/spijt
Overeenkomst: psychopathie
Leerpsychologie: aversieve prikkel lokt ontsnappingsgedrag uit
Organismen agressief reageren om onaangename prikkel
ontlopen/vermijden agressieve reactie =
ontsnappings/vermijdingsgedrag
Voorwaarde: agressief gedrag gaat aversieve prikkel
uitschakelen/voorkomen
Agressief gedrag stellen tegenover socii die niet oorzaak aversieve
prikkel OF agressie aversieve prikkel niet uitschakelen
Freud: primaire drijfveer gedrag = ‘es’
I. Levensdrift (eros) MAAR kan gewelddadige situaties niet verklaren
II. Thanatos/doodsdrift: drang om kwetsen, verwonden, doden
(anderen/zichzelf)
Sociale psychologie: wilt weten welke mechanismen achter agressief gedrag
Thanatos ≠ voldoende (moeilijk controleerbaar, verifieerbaar) brengt
dichterbij agressie vermijden (deterministisch + pessimistisch)
Determinanten achterhalen preventie
3.2.1 PIJN
Experiment O’Kelley, Steckle: 2 ratten in kooi bevechten elkaar wnr shocks in
pootje
Lotgenoot = aanstichter aversieve prikkel MAAR weinig aannemelijk als
lotgenoot niet in onmiddellijke buurt
+ geen ervaring shocks contact lotgenoten
Foutieve causale attributie ≠ voor de hand liggend: andere reden spelen
rol antisociale reactie (fight or flight mechanisme)
Bijkomend experiment Azrin, Ulrich: agressie rat DOOR
2
3.1 INLEIDING EN DEFINITIE
Vaak tegengestelde altruïstisch gedrag:
McClintock Minimale opbrengst ander, ongeacht opbrengst die men zelf krijgt
M. Nuttin ≠ eenvoudig
jr. Fenomenale tegenstellingen leiden vaak niet tot
tegengestelde wet. Verklaringen gemeenschappelijke
verklaringen vr agressief + altruïstisch gedrag
Gedragingen DOOR conditionering (dieren:
instinctieve gedragspatronen)
Agressie literatuur: gedrag met intentie anderen pijnigen
Ongelukken, onvermijdelijke pijnigen ≠ agressie
Nuttin: 1 definitie = moeilijk v/ gedrag dat verscheiden + verschillende manieren,
redenen gesteld
Intentie pijnigen nuanceren!
Instrumentele agressie: agressief gedrag door niet-agressief doel
vb. vader met harde hand opvoedt om agressief gedrag kind afleren
≠ agressief
MAAR als andere mogelijkheden bestaan keuze geweld =
agressief
Wet. Literatuur: geweld dat beredeneerd/gepland uitgevoerd
(tegenstelling reactief geweld = impulsief)
Pedagogische tik verboden
Leerpsychologie (bestudeert leerprocessen): gedrag aanleren via operante
conditionering OOK gebruik combinatie uitdoving + beloning
Gebruik straffen (ondanks neg. Gevolgen) bestraffer eigen frustraties,
kwaadheid kanaliseren
Zelfde principe agressie: hoe goed agressieve daad bedoeld, deels
dienen om eigen neg. Gevoelens af te reageren
‘Pijnigen’ = fysieke pijniging
Kan ook emotioneel, psychisch leed
Vb. Online pestgedrag, internettrollen, …
Veiligheid computerscherm!: makkelijker iem beschadigen wnr niet
onmiddellijk + rechtstreeks oog in oog slachtoffer niet
geconfronteerd met gevolgen
Nuttin: ‘aversiviteit’, ‘aversieve gevolgen’ ipv pijnigen
Altruisme: gedrag waaruit vermindering volgt v/ aversieve prikkels
in gedragssituatie socius
Aversiviteit: alle onaangename prikkels, organisme afkeer v/
heeft/vormt
1
, Moedwillig confronteren met onaangename prikkels =
agressieve daad
3.2 AGRESSIEF GEDRAG EN DE PRIKKELSITUATIE
Agressief gedrag DOOR bepaalde prikkel (situatie)
Mensen met antisociale persoonlijkheidsstoornis agressie heeft
aanleiding
Aanleiding vr anderen ≠ reden agressief reageren
Antisociale persoonlijkheidsstoornis: lichtgeraaktheid, agressie,
onverantwoordelijk gedrag, impulsiviteit, gebrek planmatigheid, liegen,
bedriegen, tekort aandacht veiligheid anderen + zichzelf, gebrek wroeging/spijt
Overeenkomst: psychopathie
Leerpsychologie: aversieve prikkel lokt ontsnappingsgedrag uit
Organismen agressief reageren om onaangename prikkel
ontlopen/vermijden agressieve reactie =
ontsnappings/vermijdingsgedrag
Voorwaarde: agressief gedrag gaat aversieve prikkel
uitschakelen/voorkomen
Agressief gedrag stellen tegenover socii die niet oorzaak aversieve
prikkel OF agressie aversieve prikkel niet uitschakelen
Freud: primaire drijfveer gedrag = ‘es’
I. Levensdrift (eros) MAAR kan gewelddadige situaties niet verklaren
II. Thanatos/doodsdrift: drang om kwetsen, verwonden, doden
(anderen/zichzelf)
Sociale psychologie: wilt weten welke mechanismen achter agressief gedrag
Thanatos ≠ voldoende (moeilijk controleerbaar, verifieerbaar) brengt
dichterbij agressie vermijden (deterministisch + pessimistisch)
Determinanten achterhalen preventie
3.2.1 PIJN
Experiment O’Kelley, Steckle: 2 ratten in kooi bevechten elkaar wnr shocks in
pootje
Lotgenoot = aanstichter aversieve prikkel MAAR weinig aannemelijk als
lotgenoot niet in onmiddellijke buurt
+ geen ervaring shocks contact lotgenoten
Foutieve causale attributie ≠ voor de hand liggend: andere reden spelen
rol antisociale reactie (fight or flight mechanisme)
Bijkomend experiment Azrin, Ulrich: agressie rat DOOR
2
