Internationaal en Europees recht
Europees recht
HC 1: Het EU-integratieproces en de nieuwe rechtsorde
H1: De oprichting van de Europese Gemeenschappen
Schuman-verklaring (9 mei 1950) p. 7
= economische samenwerking in de sectoren kolen en staal van Europese Staten
gemeenschappelijk beleid
Kolen- en staalsector laten beheren door een onafhankelijk orgaan, de
Hoge Autoriteit (bevoegd om bindende maatregelen te nemen)
Europese integratie
EGKS: EGKS-Verdrag ondertekend door 6 Europese staten (18 april 1951) p. 7
Verdrag voor 50j
Richtte een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal in
Traité-loi => gedetailleerde Verdragsbepalingen
Verdragen van Rome (1957):
1) EEG: EEG-Verdrag (25 maart 1957) p. 10
Instelling van een gemeenschappelijke markt
Realisatie van de 4 economische vrijheden: het vrije verkeer van
goederen, personen, diensten en kapitaal
Mededinging wordt gevrijwaard
Gemeenschappelijk beleid in de sectoren landbouw en vervoer
2) Euratom: EGA-Verdrag of Euratom-Verdrag (25 maart 1957) p. 10
Voorwaarden voor een snelle ontwikkeling van de industrie op het
gebied van de kernenergie
Gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke markt
Verdrag van Lissabon (13 december 2007) = laatste Wijzigingsverdrag p.12-13
Inwerkingtreding: 1 december 2009
Europese Gemeenschap is vervangen door de Europese Unie
Gemeenschapsrecht Unierecht
De EU als supranationale organisatie: p. 13-16
- De Gemeenschap/Unie beschikt over organen die qua samenstelling en
werkwijze onafhankelijk van de lidstaten optreden
- De Gemeenschap/Unie kan bij meerderheid besluiten nemen die toch alle
lidstaten binden
1
, - De organen van de Gemeenschap/Unie geven uitvoering aan deze
besluiten of zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de correcte
uitvoering ervan door de lidstaten
- De oprichtingsverdragen en de besluiten van de Gemeenschap/Unie
kunnen rechten en plichten in het leven roepen voor particulieren die
direct afdwingbaar zijn voor de rechtscolleges van de lidstaten, zelfs tegen
het strijdige nationale recht in
H2: Intergouvernementele samenwerking tussen de EG-lidstaten
Intergouvernementele samenwerking tussen de EG-lidstaten = afspraken tussen
vertegenwoordigers van de uitvoerende macht of regering van de betrokken
staten p. 21
Besluiten van intergouvernementele organisaties krijgen pas
rechtskracht binnen de nationale rechtsorde wanneer zij daarin
specifiek worden opgenomen en doorgaans verlenen zij geen rechten
aan particulieren
Intergouvernementele samenwerkingsakkoorden p. 23-24
Schengen-Overeenkomst (19 juni 19990) p. 24-25
Geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke
grenzen
Vrij personenverkeer zonder controle aan de binnengrenzen
Versterkte de controle aan de buitengrenzen van de Schengen-staten
Informatie-uitwisseling en samenwerking tussen politiële en
gerechtelijke overheden + het Schengen-Informatie-Systeem laat
overheden toe om persoonsgegevens bijgehouden door overheden in
andere staten te consulteren via een centrale computer in Straatsburg
H3: Het bijeenbrengen van de integratiesporen in een Europese Unie
Europese Akte van de Europese Raad (juni 1985) p. 27
Verdrag van Maastricht van de Europese Raad (9-10 december 1991) p. 28
Overeenstemming over een verdragstekst over de economische en
monetaire unie en een verdragstekst over de Politieke Unie, die werden
samengevoegd in 1 Verdrag betreffende de Europese Unie
Verdrag van Amsterdam van de Europese Raad (2 oktober 19997) p. 33-34
Verdrag van Nice van de Europese Raad (10 december 2000) p. 34-35
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (10 december 2000 in Nice)
p. 35-36
2
,Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa = de ‘EU-Grondwet’ (18
juni 2004) p. 37-38
H4: Het Verdrag van Lissabon en de huidige Verdragen
Verdrag van Lissabon = hervormingsverdrag (13 december 2007) p. 39-44
Trad in werking op 1 december 2009
Heeft de Europese Gemeenschap laten opgaan in de Europese Unie, die
nu als enige internationale rechtspersoon de vroegere communautaire
en niet-communautaire bevoegdheden uitoefent
Heeft de bestaande Verdragen gewijzigd
De meeste door de EU-Grondwet voorgestelde wijzigingen werden
gewoon overgenomen
Constitutionele vernieuwingen: heeft de doelstellingen en
grondbeginselen van de Europese Unie geactualiseerd, heeft een
verduidelijking aangebracht in de verdeling van de bevoegdheden
tussen de Unie en de lidstaten en in de wijze waarop de instellingen de
bevoegdheden van de Unie kunnen uitoefenen, heeft de structuren
versterkt op grond waarvan de Unie haar extern beleid voert,…
H5: Wijziging van de Verdragen
Een herziening van de Verdragen maakt het mogelijk om wijzigende of
aanvullende bepalingen aan te nemen met dezelfde rechtskracht als de
oorspronkelijke Verdragsbepalingen p. 51
‘ gewone herzieningsprocedure’: p. 51-53
- Eerste fase = communautaire fase de instellingen van de Unie spreken
zich uit over een mogelijke Verdragsherziening
- Tweede fase = ‘conventionele fase’ bijeenroepen van een Conventie
(samengesteld uit vertegenwoordigers van de nationale regeringen, de
nationale parlementen, het Europees Parlement en de Commissie), die
aanbevelingen voor een herziening voorstelt waarover een IGC
overeenstemming moet zien te bereiken
- Derde fase = intergouvernementele fase herziening wordt vastgelegd
door een conferentie van vertegenwoordigers van de regeringen der
lidstaten (= ‘intergouvernementele conferentie’/IGC)
Vereenvoudigde herzieningsprocedures p. 53-54
H6: Toetreding tot de Europese Unie
Toetreding van lidstaten: door het lidmaatschap van de Unie treedt een staat toe
tot alle Verdragen waarop de Unie gebaseerd is p. 60
Toetredingsvoorwaarden: p. 60-62
1) Essentiële voorwaarden: art. 49 VEU
3
, Toetreding staat open voor ‘elke Europese Staat die de in artikel 2
bedoelde waarden eerbiedigt en zich ertoe verbindt deze uit te
dragen’
Kopenhagen-criteria van de Europese Raad p. 61
2) Overige vereisten:
Aanvaarding van het acquis communautaire/Unie-acquis (= de
‘feitelijke en potentiële rechten en verplichtingen van het
communautaire systeem en zijn institutionele aspecten’)
De kandidaat-lidstaten treden toe tot de bepalingen van het
Schengen-acquis die in het Unierecht zijn opgenomen en de daarop
voortbouwende of daaraan gerelateerde besluiten (zie p. 24-25)
De kandidaat-lidstaat neemt tijdig de nodige maatregelen om aan
de toetredingsvoorwaarden te voldoen
Toetredingsprocedure: p. 62-63
1) Het verzoek om lid van de Unie te worden, gericht tot de Raad
! de Raad besluit met eenparigheid van stemmen na raadpleging van de
Commissie en na goedkeuring van het Europees Parlement, dat zich
uitspreekt bij meerderheid van zijn leden
2) Onderhandelingen de lidstaten en de kandidaat-lidstaat komen op
intergouvernementele wijze de voorwaarden voor toetreding en de daaruit
voortvloeiende aanpassingen van de Verdragen overeen
3) Toetredingsverdrag de voorwaarden voor de toetreding en de daaruit
voortvloeiende aanpassingen van de Verdragen worden neergelegd in een
bij het toetredingsverdrag gevoegde akte (‘toetredingsakte’), aangevuld
met protocollen, verklaringen en een slotakte
Uittreding van lidstaten – de Brexit p. 67
Terugtrekking uit de Unie: art. 50 VEU elke lidstaat kan vrijwillig de Europese
Unie verlaten
Regels:
Als een lidstaat in overeenstemming met de eigen grondwettelijke
vereisten beslist heeft zich terug te trekken, moet het de Europese
Raad kennisgeven van zijn voornemen
De uittredende lidstaat moet een akkoord sluiten met de Unie over
de voorwaarden voor zijn terugtrekking
! indien een lidstaat zich uit de Unie heeft teruggetrokken en daarna opnieuw
wenst toe te treden, moet de procedure van art. 49 VEU worden gevolgd
De rechtstreekse werking van het Unierecht p. 571-572
Rechtstreekse werking = particulieren kunnen uit normen van het Unierecht
rechtstreeks rechten putten die zij voor de rechter kunnen inroepen
Voorwaarden:
De rechtstreekse werking van een norm van Unierecht hangt af van
de mate waarin deze norm hiervoor inhoudelijk in aanmerking komt,
4
Europees recht
HC 1: Het EU-integratieproces en de nieuwe rechtsorde
H1: De oprichting van de Europese Gemeenschappen
Schuman-verklaring (9 mei 1950) p. 7
= economische samenwerking in de sectoren kolen en staal van Europese Staten
gemeenschappelijk beleid
Kolen- en staalsector laten beheren door een onafhankelijk orgaan, de
Hoge Autoriteit (bevoegd om bindende maatregelen te nemen)
Europese integratie
EGKS: EGKS-Verdrag ondertekend door 6 Europese staten (18 april 1951) p. 7
Verdrag voor 50j
Richtte een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal in
Traité-loi => gedetailleerde Verdragsbepalingen
Verdragen van Rome (1957):
1) EEG: EEG-Verdrag (25 maart 1957) p. 10
Instelling van een gemeenschappelijke markt
Realisatie van de 4 economische vrijheden: het vrije verkeer van
goederen, personen, diensten en kapitaal
Mededinging wordt gevrijwaard
Gemeenschappelijk beleid in de sectoren landbouw en vervoer
2) Euratom: EGA-Verdrag of Euratom-Verdrag (25 maart 1957) p. 10
Voorwaarden voor een snelle ontwikkeling van de industrie op het
gebied van de kernenergie
Gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke markt
Verdrag van Lissabon (13 december 2007) = laatste Wijzigingsverdrag p.12-13
Inwerkingtreding: 1 december 2009
Europese Gemeenschap is vervangen door de Europese Unie
Gemeenschapsrecht Unierecht
De EU als supranationale organisatie: p. 13-16
- De Gemeenschap/Unie beschikt over organen die qua samenstelling en
werkwijze onafhankelijk van de lidstaten optreden
- De Gemeenschap/Unie kan bij meerderheid besluiten nemen die toch alle
lidstaten binden
1
, - De organen van de Gemeenschap/Unie geven uitvoering aan deze
besluiten of zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de correcte
uitvoering ervan door de lidstaten
- De oprichtingsverdragen en de besluiten van de Gemeenschap/Unie
kunnen rechten en plichten in het leven roepen voor particulieren die
direct afdwingbaar zijn voor de rechtscolleges van de lidstaten, zelfs tegen
het strijdige nationale recht in
H2: Intergouvernementele samenwerking tussen de EG-lidstaten
Intergouvernementele samenwerking tussen de EG-lidstaten = afspraken tussen
vertegenwoordigers van de uitvoerende macht of regering van de betrokken
staten p. 21
Besluiten van intergouvernementele organisaties krijgen pas
rechtskracht binnen de nationale rechtsorde wanneer zij daarin
specifiek worden opgenomen en doorgaans verlenen zij geen rechten
aan particulieren
Intergouvernementele samenwerkingsakkoorden p. 23-24
Schengen-Overeenkomst (19 juni 19990) p. 24-25
Geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke
grenzen
Vrij personenverkeer zonder controle aan de binnengrenzen
Versterkte de controle aan de buitengrenzen van de Schengen-staten
Informatie-uitwisseling en samenwerking tussen politiële en
gerechtelijke overheden + het Schengen-Informatie-Systeem laat
overheden toe om persoonsgegevens bijgehouden door overheden in
andere staten te consulteren via een centrale computer in Straatsburg
H3: Het bijeenbrengen van de integratiesporen in een Europese Unie
Europese Akte van de Europese Raad (juni 1985) p. 27
Verdrag van Maastricht van de Europese Raad (9-10 december 1991) p. 28
Overeenstemming over een verdragstekst over de economische en
monetaire unie en een verdragstekst over de Politieke Unie, die werden
samengevoegd in 1 Verdrag betreffende de Europese Unie
Verdrag van Amsterdam van de Europese Raad (2 oktober 19997) p. 33-34
Verdrag van Nice van de Europese Raad (10 december 2000) p. 34-35
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (10 december 2000 in Nice)
p. 35-36
2
,Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa = de ‘EU-Grondwet’ (18
juni 2004) p. 37-38
H4: Het Verdrag van Lissabon en de huidige Verdragen
Verdrag van Lissabon = hervormingsverdrag (13 december 2007) p. 39-44
Trad in werking op 1 december 2009
Heeft de Europese Gemeenschap laten opgaan in de Europese Unie, die
nu als enige internationale rechtspersoon de vroegere communautaire
en niet-communautaire bevoegdheden uitoefent
Heeft de bestaande Verdragen gewijzigd
De meeste door de EU-Grondwet voorgestelde wijzigingen werden
gewoon overgenomen
Constitutionele vernieuwingen: heeft de doelstellingen en
grondbeginselen van de Europese Unie geactualiseerd, heeft een
verduidelijking aangebracht in de verdeling van de bevoegdheden
tussen de Unie en de lidstaten en in de wijze waarop de instellingen de
bevoegdheden van de Unie kunnen uitoefenen, heeft de structuren
versterkt op grond waarvan de Unie haar extern beleid voert,…
H5: Wijziging van de Verdragen
Een herziening van de Verdragen maakt het mogelijk om wijzigende of
aanvullende bepalingen aan te nemen met dezelfde rechtskracht als de
oorspronkelijke Verdragsbepalingen p. 51
‘ gewone herzieningsprocedure’: p. 51-53
- Eerste fase = communautaire fase de instellingen van de Unie spreken
zich uit over een mogelijke Verdragsherziening
- Tweede fase = ‘conventionele fase’ bijeenroepen van een Conventie
(samengesteld uit vertegenwoordigers van de nationale regeringen, de
nationale parlementen, het Europees Parlement en de Commissie), die
aanbevelingen voor een herziening voorstelt waarover een IGC
overeenstemming moet zien te bereiken
- Derde fase = intergouvernementele fase herziening wordt vastgelegd
door een conferentie van vertegenwoordigers van de regeringen der
lidstaten (= ‘intergouvernementele conferentie’/IGC)
Vereenvoudigde herzieningsprocedures p. 53-54
H6: Toetreding tot de Europese Unie
Toetreding van lidstaten: door het lidmaatschap van de Unie treedt een staat toe
tot alle Verdragen waarop de Unie gebaseerd is p. 60
Toetredingsvoorwaarden: p. 60-62
1) Essentiële voorwaarden: art. 49 VEU
3
, Toetreding staat open voor ‘elke Europese Staat die de in artikel 2
bedoelde waarden eerbiedigt en zich ertoe verbindt deze uit te
dragen’
Kopenhagen-criteria van de Europese Raad p. 61
2) Overige vereisten:
Aanvaarding van het acquis communautaire/Unie-acquis (= de
‘feitelijke en potentiële rechten en verplichtingen van het
communautaire systeem en zijn institutionele aspecten’)
De kandidaat-lidstaten treden toe tot de bepalingen van het
Schengen-acquis die in het Unierecht zijn opgenomen en de daarop
voortbouwende of daaraan gerelateerde besluiten (zie p. 24-25)
De kandidaat-lidstaat neemt tijdig de nodige maatregelen om aan
de toetredingsvoorwaarden te voldoen
Toetredingsprocedure: p. 62-63
1) Het verzoek om lid van de Unie te worden, gericht tot de Raad
! de Raad besluit met eenparigheid van stemmen na raadpleging van de
Commissie en na goedkeuring van het Europees Parlement, dat zich
uitspreekt bij meerderheid van zijn leden
2) Onderhandelingen de lidstaten en de kandidaat-lidstaat komen op
intergouvernementele wijze de voorwaarden voor toetreding en de daaruit
voortvloeiende aanpassingen van de Verdragen overeen
3) Toetredingsverdrag de voorwaarden voor de toetreding en de daaruit
voortvloeiende aanpassingen van de Verdragen worden neergelegd in een
bij het toetredingsverdrag gevoegde akte (‘toetredingsakte’), aangevuld
met protocollen, verklaringen en een slotakte
Uittreding van lidstaten – de Brexit p. 67
Terugtrekking uit de Unie: art. 50 VEU elke lidstaat kan vrijwillig de Europese
Unie verlaten
Regels:
Als een lidstaat in overeenstemming met de eigen grondwettelijke
vereisten beslist heeft zich terug te trekken, moet het de Europese
Raad kennisgeven van zijn voornemen
De uittredende lidstaat moet een akkoord sluiten met de Unie over
de voorwaarden voor zijn terugtrekking
! indien een lidstaat zich uit de Unie heeft teruggetrokken en daarna opnieuw
wenst toe te treden, moet de procedure van art. 49 VEU worden gevolgd
De rechtstreekse werking van het Unierecht p. 571-572
Rechtstreekse werking = particulieren kunnen uit normen van het Unierecht
rechtstreeks rechten putten die zij voor de rechter kunnen inroepen
Voorwaarden:
De rechtstreekse werking van een norm van Unierecht hangt af van
de mate waarin deze norm hiervoor inhoudelijk in aanmerking komt,
4
