AARDRIJKSKUNDE HOOFDSTUK 3
§1 De mental map is het kaartbeeld van een gebied. Het geografische beeld is hoe een gebied
eruitziet en hoe de mensen daar leven. Brazilië heeft een aantal geografische kenmerken:
Absolute ligging: Brazilië is, op het zuidelijkste deel na, gelegen tussen de keerkringen.
Relatieve ligging: Brazilië heeft tien buurlanden.
Fysische kenmerken: in het noordoosten van het land komt een steppeklimaat voor.
Sociale kenmerken: de gemiddelde leeftijd in Brazilië is 32 jaar.
Relaties met anderen: de belangrijkste handelspartners zijn China, de Verenigde Staten en
Argentinië.
Stereotypen is een algemene karakterisering van een gebied of een
groep mensen. In de praktijk komt het er vaak op neer dat je alle
mensen over één kam scheert of een gebied typeert aan de hand van
één kenmerk. Naast het feit dat beelden onvolledig kunnen zijn, heeft
ieder persoon ook zijn eigen perceptie. Dat wil zeggen dat iedereen op
basis van eigen ervaringen en kennis zijn invulling aan de werkelijkheid
geeft. Voor een arme, ongeschoolde jongen is een toerist een
mogelijke bron van inkomen. Behoor je echter tot de Braziliaanse elite,
dan is die toerist misschien wel een irritante druktemaker. Ieders
achtergrond zorgt voor een eigen interpretatie van de dingen die je ziet.
De Portugezen koloniseerden Brazilië vanaf 1500. Toen woonden er alleen inheemse
indianenstammen. Men zag Brazilië als een spannend, exotisch land waar veel producten
vandaan gehaald konden worden. Het land wordt nu niet langer meer ‘gebruikt’ als
exploitatiekolonie, maar is voor veel landen een voorwaardige handelspartner of concurrent
geworden. Het is de status van ontwikkelingsland ontgroeid en behoort tot de grootste
economieën van de wereld. Toch is het land nog lang niet zover als de westerse centrumlanden.
Dat komt door de vele sloppenwijken in de steden. Een vijfde van de bevolking leeft in armoede.
Rijk en arm leven heel dichtbij elkaar.
§2 De Braziliaanse bevolking is jong. Ondanks een daling van het geboortecijfer is de
natuurlijke bevolkingsgroei nog steeds hoog. Zo’n vijftig jaar geleden kreeg een Braziliaanse
vrouw gemiddeld zes kinderen. Nu ligt dit cijfer onder de twee en vergrijzing ligt op de loer.
Oorzaken hiervoor zijn:
De stijgende welvaart.
Volgens het demografisch transitiemodel daalt dan het geboortecijfer onder andere door
beter onderwijs, meer hoogopgeleide vrouwen en een betere gezondheidszorg.
Maatschappelijke veranderingen.
Moderne massamedia showen kleine gezinsgroottes en de katholieke kerk, tégen
geboortebeperking, verliest invloed.
Het overheidsbeleid van gezinsplanning.
Naast voorlichting subsidieert de overheid bijvoorbeeld de anticonceptiepil: voor mensen uit
de lagere klassen is hij vrijwel gratis.
Van sociale bevolkingsgroei door migratie moet Brazilië het niet hebben. Het migratiesaldo is al
jaren licht negatief. De levensverwachting ligt rond de 73 jaar. Dat is in andere Zuid- Amerikaanse
landen hoger.
Net als veel westerse landen kent Brazilië een hoge verstedelingsgraad: zo’n 86 procent van de
bevolking woont in de stad. Vanaf 1950 lag het verstedelingstempo in Brazilië hoog en werd er
massaal naar de stad verhuisd; daar was werk in de industrie. De focus lag op het zuidoostelijk
kustgebied, vooral Rio de Janeiro en São Paulo groeiden snel en zijn inmiddels echte
megasteden. Het nadeel hiervan was dat de infrastructuur en de voorzieningen niet berekend
waren op de enorme migratiegolf en woningen of kavels waren voor veel migranten niet te
betalen.
, Sloppenwijken of favela’s zoals ze in Brazilië genoemd worden, werden steeds groter en er
kwamen er steeds meer van. Geweld en criminaliteit kwam steeds meer voor. Braziliaanse steden
scoren wereldwijd nog altijd hoog in de misdaadstatistieken. Maar als je geld hebt hoeft dat geen
probleem te zijn. De rijke inwoners vinden elkaar in gated communities. Ze wonen in bewaakte
en ommuurde woonwijken. Dit is een hele duidelijke vorm van
ruimtelijke segregatie.
De onderlinge verbondenheid tussen steden wisselt per regio.
Snelwegen zijn soms krakkemikkig, spoorverbindingen zijn er vaak
niet en vliegen is nog relatief duur. De ‘gouden driehoek’, die bestaat
uit Belo Horizonte, São Paulo en Rio de Janeiro, staat door een goed
stedelijk netwerk wel prima met elkaar in verbinding. Ruim een
derde van de bevolking is hier woonachtig en de bevolkingsdruk is
er dan ook hoog. Overigens neemt de populatie van binnenlandse
steden toe en trekken zij steeds meer migranten aan.
In 2010 leefde 6 procent van de bevolking in extreme armoede en moest rondkomen van minder
dan $1,25 per dag. Tegelijk werd bijna de helft van het bbp
verdiend door slechts een tiende van de bevolking. Ondanks een
stijging van de welvaart laat de Lorenzcurve zien dat de sociale
ongelijkheid in Brazilië een punt van zorg blijft. Behalve in de
stad bestaan er ook op het platteland grote inkomensverschillen.
Daar is het een kleine groep grootgrondbezitters die de dienst
uitmaakt en bijna de helft van alle landbouwgrond bezit. De grote
groep ‘landlozen’ heeft zich vaak te voegen naar de wensen van
de rurale elite. In zijn algemeenheid bestaat er in Brazilië een
verband tussen etniciteit en rijkdom. Iemands ras, beter: tint, is
een goede indicator voor de hoogte van het inkomen en de
ontwikkelingskansen. Hier geldt: hoe donkerder een tint, hoe
minder kansrijk. Door de slavenhandel in de geschiedenis van
Brazilië is de donkere tint gemengd met de Brazilianen en is er een multiculturele samenleving
ontstaan. Mensen met een mix van Europese en inheemse voorouders worden mestiezen
genoemd.
§3 Sinds het begin van de 21e eeuw behoort Brazilië tot de tien grootste economieën wereldwijd
en was er jaar na jaar sprake van economische groei. De toenemende vraag naar grondstoffen,
vooral door de grootste handelspartner China, was hiervoor een belangrijke oorzaak. De vraag is
of het Brazilië gaat lukken om deze groei vast te houden. Agrarische producten en grondstoffen
vormen het grootste deel van het exportpakket. Het land streeft naar meer industrialisering: de
productie van hoogwaardige industrieproducten en de verwerking van grondstoffen tot
eindproducten. Sommige sectoren zitten als op een hoog technologisch niveau, de KLM bestelt er
al enkele nieuwe vliegtuigen. Het importpakket bevat veel consumptiegoederen en meestal is de
handelsbalans positief. Er wordt dus verdiend aan de buitenlandse handel, die qua omvang
jaarlijks groeit. Verdere tertairisering en groeiende buitenlandse investeringen helpen hierbij.
Brazilië heeft een bbp/ hoofd van zo’n 6.000 dollar. Dat is hoog voor een ontwikkelingsland, maar
binnen Zuid- Amerika scoren landen als Chili en Argentinië hoger. Buiten alle officiële cijfers valt
de informele sector. Daarvan is de omvang niet exact te bepalen maar er is geen twijfel over
mogelijk dat deze sector groot is. Onder de informele sector passen straathandelaars,
zelfbenoemde stadsgidsen en schoenpoetsers. Dit is veel, vaak ongeschoolde, mensen de enige
kans op inkomsten. Intussen is de Braziliaanse economie, sinds de economische crisis vanaf
ongeveer 2010, in een dip terechtgekomen. De groei stopt, de middenklasse krimpt en meer
mensen komen op een lager bestaansniveau terecht.
§1 De mental map is het kaartbeeld van een gebied. Het geografische beeld is hoe een gebied
eruitziet en hoe de mensen daar leven. Brazilië heeft een aantal geografische kenmerken:
Absolute ligging: Brazilië is, op het zuidelijkste deel na, gelegen tussen de keerkringen.
Relatieve ligging: Brazilië heeft tien buurlanden.
Fysische kenmerken: in het noordoosten van het land komt een steppeklimaat voor.
Sociale kenmerken: de gemiddelde leeftijd in Brazilië is 32 jaar.
Relaties met anderen: de belangrijkste handelspartners zijn China, de Verenigde Staten en
Argentinië.
Stereotypen is een algemene karakterisering van een gebied of een
groep mensen. In de praktijk komt het er vaak op neer dat je alle
mensen over één kam scheert of een gebied typeert aan de hand van
één kenmerk. Naast het feit dat beelden onvolledig kunnen zijn, heeft
ieder persoon ook zijn eigen perceptie. Dat wil zeggen dat iedereen op
basis van eigen ervaringen en kennis zijn invulling aan de werkelijkheid
geeft. Voor een arme, ongeschoolde jongen is een toerist een
mogelijke bron van inkomen. Behoor je echter tot de Braziliaanse elite,
dan is die toerist misschien wel een irritante druktemaker. Ieders
achtergrond zorgt voor een eigen interpretatie van de dingen die je ziet.
De Portugezen koloniseerden Brazilië vanaf 1500. Toen woonden er alleen inheemse
indianenstammen. Men zag Brazilië als een spannend, exotisch land waar veel producten
vandaan gehaald konden worden. Het land wordt nu niet langer meer ‘gebruikt’ als
exploitatiekolonie, maar is voor veel landen een voorwaardige handelspartner of concurrent
geworden. Het is de status van ontwikkelingsland ontgroeid en behoort tot de grootste
economieën van de wereld. Toch is het land nog lang niet zover als de westerse centrumlanden.
Dat komt door de vele sloppenwijken in de steden. Een vijfde van de bevolking leeft in armoede.
Rijk en arm leven heel dichtbij elkaar.
§2 De Braziliaanse bevolking is jong. Ondanks een daling van het geboortecijfer is de
natuurlijke bevolkingsgroei nog steeds hoog. Zo’n vijftig jaar geleden kreeg een Braziliaanse
vrouw gemiddeld zes kinderen. Nu ligt dit cijfer onder de twee en vergrijzing ligt op de loer.
Oorzaken hiervoor zijn:
De stijgende welvaart.
Volgens het demografisch transitiemodel daalt dan het geboortecijfer onder andere door
beter onderwijs, meer hoogopgeleide vrouwen en een betere gezondheidszorg.
Maatschappelijke veranderingen.
Moderne massamedia showen kleine gezinsgroottes en de katholieke kerk, tégen
geboortebeperking, verliest invloed.
Het overheidsbeleid van gezinsplanning.
Naast voorlichting subsidieert de overheid bijvoorbeeld de anticonceptiepil: voor mensen uit
de lagere klassen is hij vrijwel gratis.
Van sociale bevolkingsgroei door migratie moet Brazilië het niet hebben. Het migratiesaldo is al
jaren licht negatief. De levensverwachting ligt rond de 73 jaar. Dat is in andere Zuid- Amerikaanse
landen hoger.
Net als veel westerse landen kent Brazilië een hoge verstedelingsgraad: zo’n 86 procent van de
bevolking woont in de stad. Vanaf 1950 lag het verstedelingstempo in Brazilië hoog en werd er
massaal naar de stad verhuisd; daar was werk in de industrie. De focus lag op het zuidoostelijk
kustgebied, vooral Rio de Janeiro en São Paulo groeiden snel en zijn inmiddels echte
megasteden. Het nadeel hiervan was dat de infrastructuur en de voorzieningen niet berekend
waren op de enorme migratiegolf en woningen of kavels waren voor veel migranten niet te
betalen.
, Sloppenwijken of favela’s zoals ze in Brazilië genoemd worden, werden steeds groter en er
kwamen er steeds meer van. Geweld en criminaliteit kwam steeds meer voor. Braziliaanse steden
scoren wereldwijd nog altijd hoog in de misdaadstatistieken. Maar als je geld hebt hoeft dat geen
probleem te zijn. De rijke inwoners vinden elkaar in gated communities. Ze wonen in bewaakte
en ommuurde woonwijken. Dit is een hele duidelijke vorm van
ruimtelijke segregatie.
De onderlinge verbondenheid tussen steden wisselt per regio.
Snelwegen zijn soms krakkemikkig, spoorverbindingen zijn er vaak
niet en vliegen is nog relatief duur. De ‘gouden driehoek’, die bestaat
uit Belo Horizonte, São Paulo en Rio de Janeiro, staat door een goed
stedelijk netwerk wel prima met elkaar in verbinding. Ruim een
derde van de bevolking is hier woonachtig en de bevolkingsdruk is
er dan ook hoog. Overigens neemt de populatie van binnenlandse
steden toe en trekken zij steeds meer migranten aan.
In 2010 leefde 6 procent van de bevolking in extreme armoede en moest rondkomen van minder
dan $1,25 per dag. Tegelijk werd bijna de helft van het bbp
verdiend door slechts een tiende van de bevolking. Ondanks een
stijging van de welvaart laat de Lorenzcurve zien dat de sociale
ongelijkheid in Brazilië een punt van zorg blijft. Behalve in de
stad bestaan er ook op het platteland grote inkomensverschillen.
Daar is het een kleine groep grootgrondbezitters die de dienst
uitmaakt en bijna de helft van alle landbouwgrond bezit. De grote
groep ‘landlozen’ heeft zich vaak te voegen naar de wensen van
de rurale elite. In zijn algemeenheid bestaat er in Brazilië een
verband tussen etniciteit en rijkdom. Iemands ras, beter: tint, is
een goede indicator voor de hoogte van het inkomen en de
ontwikkelingskansen. Hier geldt: hoe donkerder een tint, hoe
minder kansrijk. Door de slavenhandel in de geschiedenis van
Brazilië is de donkere tint gemengd met de Brazilianen en is er een multiculturele samenleving
ontstaan. Mensen met een mix van Europese en inheemse voorouders worden mestiezen
genoemd.
§3 Sinds het begin van de 21e eeuw behoort Brazilië tot de tien grootste economieën wereldwijd
en was er jaar na jaar sprake van economische groei. De toenemende vraag naar grondstoffen,
vooral door de grootste handelspartner China, was hiervoor een belangrijke oorzaak. De vraag is
of het Brazilië gaat lukken om deze groei vast te houden. Agrarische producten en grondstoffen
vormen het grootste deel van het exportpakket. Het land streeft naar meer industrialisering: de
productie van hoogwaardige industrieproducten en de verwerking van grondstoffen tot
eindproducten. Sommige sectoren zitten als op een hoog technologisch niveau, de KLM bestelt er
al enkele nieuwe vliegtuigen. Het importpakket bevat veel consumptiegoederen en meestal is de
handelsbalans positief. Er wordt dus verdiend aan de buitenlandse handel, die qua omvang
jaarlijks groeit. Verdere tertairisering en groeiende buitenlandse investeringen helpen hierbij.
Brazilië heeft een bbp/ hoofd van zo’n 6.000 dollar. Dat is hoog voor een ontwikkelingsland, maar
binnen Zuid- Amerika scoren landen als Chili en Argentinië hoger. Buiten alle officiële cijfers valt
de informele sector. Daarvan is de omvang niet exact te bepalen maar er is geen twijfel over
mogelijk dat deze sector groot is. Onder de informele sector passen straathandelaars,
zelfbenoemde stadsgidsen en schoenpoetsers. Dit is veel, vaak ongeschoolde, mensen de enige
kans op inkomsten. Intussen is de Braziliaanse economie, sinds de economische crisis vanaf
ongeveer 2010, in een dip terechtgekomen. De groei stopt, de middenklasse krimpt en meer
mensen komen op een lager bestaansniveau terecht.
