KRACHTIG LEREN CONTINUÜM IN DE BASISSCHOOL
KADER
LES 1: OVERGANG NAAR DE LAGERE SCHOOL
KADER: OVERGANGSMOMENTEN
• Overgang naar de lagere school
• Overgang naar de kleuterschool (uitgebreid bij BOKO)
• Overgang naar de secundaire school (uitgebreid bij BOLO)
• Vragen ?
- Wat zijn voorwaarden om naar KS/LS/SO te mogen gaan?
- Wat is de eigenheid van een peuterklas, eerste leerjaar en eerste graad SO?
- Wat betekenen de overgangen voor de verschillende actoren?
- Hoe kan er gewerkt worden naar een warme en zachte overgang?
- Wat is schoolrijpheid en kindrijpheid?
- Kunnen kleuters blijven zitten?
- Wat zijn actuele topics rond de overgangsmomenten?
ABC-model om te werken aan een zachte en warme overgang te gaan
- Autonomie
- Betrokkenheid
- Competentie
DOELSTELLINGEN
De studenten
• beargumenteren professioneel hun opinie over de stelling: “een schoolrijp kind of een kindrijpe
school?”
• schetsen de evolutie in het denken over schoolrijpheid.
• lichten de verschillende aspecten van schoolrijpheid toe.
• lichten de onderzoeksmethodes van schoolrijpheid toe.
• bespreken de voor- en nadelen van schoolrijpheidstesten.
• verwoorden, op basis van de kenmerken van een krachtige leeromgeving, het verschil tussen een
lagere schoolklas en een kleuterklas.
• kunnen activiteiten uitwerken om de brug tussen lager en kleuter te verkleinen.
• lichten het belang van kleuterparticipatie toe.
• formuleren een gefundeerde mening rond zittenblijven.
BRUGGEN BOUWEN TUSSEN KLEUTER EN LAGER
1. werken aan een zachte overgang
2. ontluikende schoolse vaardigheden ontwikkelen in het kleuteronderwijs – brede ontwikkeling
1
, o ontluikende schoolse vaardigheden ontwikkelen – kennis en attitudes verwerven
▪ oefen mondelinge taalvaardigheid
▪ schrijfdans
▪ letterkast
▪ openklasmoment
▪ meten in zand en watertafel
▪ …
3. krachtige werkvormen van het kleuteronderwijs doortrekken naar lager onderwijs
4. samenwerkend, klasdoorbrekend leren
WERKEN AAN EEN ZACHTE OVERGANG
UITSPRAKEN VAN KINDEREN BIJ DE STAP NAAR HET EERSTE LEERJAAR
• Ik wil niet naar het eerste leerjaar want daar mag ik niet meer spelen en moet ik alleen maar werken.
Ik ben ook bang van de strenge leerkracht en dat ik het niet ga kunnen...
• Ik wil zeker naar het eerste leerjaar en ik wil snel leren lezen want dan kan ik boeken lezen van Roald
Dahl en want dat zijn leuke films...
• Ik blijf nog bij mijn meester in de derde kleuterklas want ik wil nog spelen en ik ben bang dat ik niet
meer mag spelen in het eerste leerjaar. Daar is ook een strenge juf en die wordt altijd boos en roept als
je een klein foutje maakt...
• Ja, om te leren, om slim te zijn. Ja, dan kan ik leren lezen; maar pas op, want je moet daar stil zijn!
• Nee, daar moet je schrijven en daar moet je rekenen. Nee, je moet daar werken.
Wat moet er volgens jou aan het eerste leerjaar veranderen?
• Dat de meester minder streng is.
• De juf kan een speelkamer maken.
• Dat we mogen spelen.
• Meer grapjes maken in de klas.
• Dat we niet moeten rekenen en werken, maar wel spelen.
• De beeldvorming van de kinderen aanpakken (boos, streng..)
Thema’s die in het oog springen bij het lezen van de uitspraken?
- Bang zijn
- Onbekend is onbemind
- Slim zijn
- Stilzitten en werken
- Boze en strenge leerkracht
kleuter Eerste leerjaar
2
, Klasinrichting Grotere klassen, hoeken, meer Rijen, bord, platen aan de muur
thematisch
Beweging Meer inzetten op motoriek Minder bewegingsruimte, Veel
opbouwen, veel ruimte stilzitten
Veel bewegingsruimte
Klasorganisatie Meer kring en hoekenwerk, Rijen of eilandjes
grotere klassen
Dagindeling Routine die zich dagelijks Minder zichtbaar en wordt
herhaald, wordt zeer visueel wekelijks herhaald, vaste lesuren
aangegeven met pictogrammen gekoppeld aan het vak
Initiatief Meer initiatief om te doen waar Minder dan in de kleuterklas,
ze zin in hebben, veranderen van meer een vaste structuur. Vinger
hoekjes, inspraak in het thema opsteken, wachten tot je de beurt
van de week, vaak praten over krijgt, het onderwerp wordt
onderwerpen die ze zelf kiezen bepaald door de leerkracht
Vrijuit praten met verschillende
partners, vaak over onderwerpen
naar eigen keuze
Interactie Zingen, poppenkast, korte Meer instilte opnemen
gesprekjes, veel mondeling Veel aandacht naar technisch
leren lezen
Werkvormen Kring, hoekenwerk, gemengd met Meer en meer zelfstandig werk en
veel aandacht voor samenspelend doceren
leren Gemengd et sterker focus op
Spelend leren, vrij exploreren individueel werk
Gestuurder leren volgens het
lessenrooster
Leermiddelen Met concreet en vrij materiaal Handboeken, schematisch en
abstract
Manier van leren Op spelende wijze, gezamenlijk in Meer instrucitie en oefeningen
hoeken maken
gemeenschapsgericht Meer prestatiegericht
leergebieden Meer overschreidend werken Afgebakend
Klimaat Gemeenschapsgericht prestatiegerichter
FILMPJE: DE OVERSTAP
- Hebben gezonde zenuwen, ze zijn er al mee bezig
- Al eens op bezoek gaan in het eerste leerjaar
- De kinderen zijn rijp → willen leren en zelf oplossingen bedenken
- Denken wel dat er minder speelgoed gaat zijn en meer banken
- Veel verwachtingen geuit naar de kinderen → stress die ouders bezorgen aan hun kinderen
- Het moeilijkst voor de ouders: een grote stap
- Er wordt veel verwacht en kennis gegeven in het eerste leerjaar
- Laat de kinderen genoeg kind zijn → niet te veel oefenen thuis
DAGINDELING
3
, KLASINRICHTING
DE GROTE SPRONG
• Overgang kleuter - lager nog zeer groot
• De aanpassingen hoeven niet enkel in kleuter te gebeuren maar ook in 1ste lj
• Een kleuter leert op een andere manier: vooral incidenteel door te spelen, te bewegen, te ontdekken
en ervaren.
• Vanaf 1ste lj: vooral intentioneel leren.
• Na de kleuterklas teveel aandacht voor cognitieve
• Streven naar meer integratie tss kleuter- en lagere school
HOE ZORG JE VOOR EEN ZACHTE OVERGANG
Inzetten op de zachtheid
- Doel: de angst voor het onbekende wegnemen
- Activiteiten
▪ Op bezoek in 1e LJ + les meevolgen
4
KADER
LES 1: OVERGANG NAAR DE LAGERE SCHOOL
KADER: OVERGANGSMOMENTEN
• Overgang naar de lagere school
• Overgang naar de kleuterschool (uitgebreid bij BOKO)
• Overgang naar de secundaire school (uitgebreid bij BOLO)
• Vragen ?
- Wat zijn voorwaarden om naar KS/LS/SO te mogen gaan?
- Wat is de eigenheid van een peuterklas, eerste leerjaar en eerste graad SO?
- Wat betekenen de overgangen voor de verschillende actoren?
- Hoe kan er gewerkt worden naar een warme en zachte overgang?
- Wat is schoolrijpheid en kindrijpheid?
- Kunnen kleuters blijven zitten?
- Wat zijn actuele topics rond de overgangsmomenten?
ABC-model om te werken aan een zachte en warme overgang te gaan
- Autonomie
- Betrokkenheid
- Competentie
DOELSTELLINGEN
De studenten
• beargumenteren professioneel hun opinie over de stelling: “een schoolrijp kind of een kindrijpe
school?”
• schetsen de evolutie in het denken over schoolrijpheid.
• lichten de verschillende aspecten van schoolrijpheid toe.
• lichten de onderzoeksmethodes van schoolrijpheid toe.
• bespreken de voor- en nadelen van schoolrijpheidstesten.
• verwoorden, op basis van de kenmerken van een krachtige leeromgeving, het verschil tussen een
lagere schoolklas en een kleuterklas.
• kunnen activiteiten uitwerken om de brug tussen lager en kleuter te verkleinen.
• lichten het belang van kleuterparticipatie toe.
• formuleren een gefundeerde mening rond zittenblijven.
BRUGGEN BOUWEN TUSSEN KLEUTER EN LAGER
1. werken aan een zachte overgang
2. ontluikende schoolse vaardigheden ontwikkelen in het kleuteronderwijs – brede ontwikkeling
1
, o ontluikende schoolse vaardigheden ontwikkelen – kennis en attitudes verwerven
▪ oefen mondelinge taalvaardigheid
▪ schrijfdans
▪ letterkast
▪ openklasmoment
▪ meten in zand en watertafel
▪ …
3. krachtige werkvormen van het kleuteronderwijs doortrekken naar lager onderwijs
4. samenwerkend, klasdoorbrekend leren
WERKEN AAN EEN ZACHTE OVERGANG
UITSPRAKEN VAN KINDEREN BIJ DE STAP NAAR HET EERSTE LEERJAAR
• Ik wil niet naar het eerste leerjaar want daar mag ik niet meer spelen en moet ik alleen maar werken.
Ik ben ook bang van de strenge leerkracht en dat ik het niet ga kunnen...
• Ik wil zeker naar het eerste leerjaar en ik wil snel leren lezen want dan kan ik boeken lezen van Roald
Dahl en want dat zijn leuke films...
• Ik blijf nog bij mijn meester in de derde kleuterklas want ik wil nog spelen en ik ben bang dat ik niet
meer mag spelen in het eerste leerjaar. Daar is ook een strenge juf en die wordt altijd boos en roept als
je een klein foutje maakt...
• Ja, om te leren, om slim te zijn. Ja, dan kan ik leren lezen; maar pas op, want je moet daar stil zijn!
• Nee, daar moet je schrijven en daar moet je rekenen. Nee, je moet daar werken.
Wat moet er volgens jou aan het eerste leerjaar veranderen?
• Dat de meester minder streng is.
• De juf kan een speelkamer maken.
• Dat we mogen spelen.
• Meer grapjes maken in de klas.
• Dat we niet moeten rekenen en werken, maar wel spelen.
• De beeldvorming van de kinderen aanpakken (boos, streng..)
Thema’s die in het oog springen bij het lezen van de uitspraken?
- Bang zijn
- Onbekend is onbemind
- Slim zijn
- Stilzitten en werken
- Boze en strenge leerkracht
kleuter Eerste leerjaar
2
, Klasinrichting Grotere klassen, hoeken, meer Rijen, bord, platen aan de muur
thematisch
Beweging Meer inzetten op motoriek Minder bewegingsruimte, Veel
opbouwen, veel ruimte stilzitten
Veel bewegingsruimte
Klasorganisatie Meer kring en hoekenwerk, Rijen of eilandjes
grotere klassen
Dagindeling Routine die zich dagelijks Minder zichtbaar en wordt
herhaald, wordt zeer visueel wekelijks herhaald, vaste lesuren
aangegeven met pictogrammen gekoppeld aan het vak
Initiatief Meer initiatief om te doen waar Minder dan in de kleuterklas,
ze zin in hebben, veranderen van meer een vaste structuur. Vinger
hoekjes, inspraak in het thema opsteken, wachten tot je de beurt
van de week, vaak praten over krijgt, het onderwerp wordt
onderwerpen die ze zelf kiezen bepaald door de leerkracht
Vrijuit praten met verschillende
partners, vaak over onderwerpen
naar eigen keuze
Interactie Zingen, poppenkast, korte Meer instilte opnemen
gesprekjes, veel mondeling Veel aandacht naar technisch
leren lezen
Werkvormen Kring, hoekenwerk, gemengd met Meer en meer zelfstandig werk en
veel aandacht voor samenspelend doceren
leren Gemengd et sterker focus op
Spelend leren, vrij exploreren individueel werk
Gestuurder leren volgens het
lessenrooster
Leermiddelen Met concreet en vrij materiaal Handboeken, schematisch en
abstract
Manier van leren Op spelende wijze, gezamenlijk in Meer instrucitie en oefeningen
hoeken maken
gemeenschapsgericht Meer prestatiegericht
leergebieden Meer overschreidend werken Afgebakend
Klimaat Gemeenschapsgericht prestatiegerichter
FILMPJE: DE OVERSTAP
- Hebben gezonde zenuwen, ze zijn er al mee bezig
- Al eens op bezoek gaan in het eerste leerjaar
- De kinderen zijn rijp → willen leren en zelf oplossingen bedenken
- Denken wel dat er minder speelgoed gaat zijn en meer banken
- Veel verwachtingen geuit naar de kinderen → stress die ouders bezorgen aan hun kinderen
- Het moeilijkst voor de ouders: een grote stap
- Er wordt veel verwacht en kennis gegeven in het eerste leerjaar
- Laat de kinderen genoeg kind zijn → niet te veel oefenen thuis
DAGINDELING
3
, KLASINRICHTING
DE GROTE SPRONG
• Overgang kleuter - lager nog zeer groot
• De aanpassingen hoeven niet enkel in kleuter te gebeuren maar ook in 1ste lj
• Een kleuter leert op een andere manier: vooral incidenteel door te spelen, te bewegen, te ontdekken
en ervaren.
• Vanaf 1ste lj: vooral intentioneel leren.
• Na de kleuterklas teveel aandacht voor cognitieve
• Streven naar meer integratie tss kleuter- en lagere school
HOE ZORG JE VOOR EEN ZACHTE OVERGANG
Inzetten op de zachtheid
- Doel: de angst voor het onbekende wegnemen
- Activiteiten
▪ Op bezoek in 1e LJ + les meevolgen
4
