Medische wetenschappen – Pathologie:
hormonale stelsel
productie hormonen
stofwisselingsprocessen worden geregeld via signaalstoffen in het bloed: hormonen
• exocriene klieren
o zetten geproduceerde stoffen via afvoergang vrij
o bijvoorbeeld pancreas: produceren pancreassappen: vertering sap
• endocriene klieren
o produceren hormonen & geven rechtstreeks af in bloed
o bijvoorbeeld pancreas: eilandjes langerhans – productie insuline
overzicht endocriene klieren + productie
negatieve terugkoppeling – feedback:
• hormonen gaan andere endocriene klier stimuleren OF gaan inwerken op doelorgaan
• samen met zenuwstelsel staan ze in voor: constant houden inwendig milieu
→ om homeostase te behouden: principe negatieve terugkoppeling – feedback
principe negatieve feedback
• orgaan A produceert hormoon X - hormoon X → zet orgaan B aan tot productie
hormoon Y = werkzame stof
• hormoon Y heeft zelf inhiberende werking op orgaan A → vermindert zo eigen
productie
1
, de hypothalamo – hypofysaire as
vele regulatiemechanismen in lichaam lopen via dit principe:
• in hypothalamus worden hormonen geproduceerd die hypofyse aanzetten tot
productie anderen hormonen
o deze hormonen zorgen weer dat andere endocriene klieren aanzetten tot
productie van hun specifiek hormoon = werkzame stof
o werkzame stof = werkt in op doelorgaan
+ heeft inhiberende invloed op hypofyse + hypothalamus & remt zo eigen
productie
uitleg foto:
hypothalamus produceert corticotropine releasing
hormoon (CRH). CRH zet hypofyse aan tot
productie adrenocorticotroop hormoon (ACTH).
ACTH gaat bijnieren aanzetten tot productie
cortisol + geslachtshormonen + aldosteron.
Productie aldosteron wordt echter in zeer geringe
mate gestimuleerd door ACTH; staat voornamelijk
onder invloed van RAAS. Geslachtshormonen
worden in zeer geringe mate geproduceerd.
Cortisol remt eigen productie door hypofyse te
inhiberen in aanmaak van ACTH. Hoe meer
Cortisol, hoe minder ACTH vrijgezet wordt &
aanmaak nieuw Cortisol zal verminderen.
centrale zenuwstelsel:
• CZS heeft hierin een functie al is die nog onduidelijk
• in normale omstandigheden bemoeit centrale zenuwstelsel zich niet met
hormonenregulatie, maar enkel in bijzondere omstandigheden
bijvoorbeeld: vrouwen die leiden aan anorexia nervosa gaan op bepaald moment geen
menstruatie meer hebben → hier heb je invloed van CZS op het hormonale
proces
de hypothalamus- hypofyse – bijnier as: de bijnieren
bijnieren: kleine organen op nieren liggen – verder niets met nieren te maken
• zonder kunnen we niet
• hier worden verschillende hormonen geproduceerd (o.a. cortisol)
• bij wegname → medicatie om dit te vervangen
bijnier kan opgedeeld worden in:
• cortex = bijnierschors
• medulla = bijniermerg
2
, medulla - bijniermerg:
• functie: staat in voor productie adrenaline + noradrenaline
• vrijzetting via stimulatie autonome ZS
dus niet: via hypofyse & hypothalamus
cortex - bijnierschors:
• cortex produceert 3 hormonen
buitenste laag = • produceert mineralocorticoïden =invloed op mineraalhuishouding
zona glomerulosa • 95% bestaand uit aldosteron
dus: maakt aldosteron aan
functie: reguleert indirect bloeddruk
hoe? door nieren aan te zetten tot vasthouden water d.m.v.
balans tussen NA+ & K+
middelste laag = • produceert glucocorticoïden = invloed glucosehuishouding
zona fasciculata • 95% bestaand cortisol
dus: maakt cortisol aan
binnenste laag = • produceert androgenen + oestrogenen
zona reticularis • dus: maakt geslachtshormonen aan
maar: minder dan gonaden → weinig invloed op uiting prim & sec.
geslachtskenmerken
de synthese van bijnierschorshormonen
= start vanuit cholesterol
enzymen gaan ervoor zorgen dat cholesterol wordt omgezet naar verschillende hormonen:
het enzyme 21-hydroxylase:
• nodig om aldosterone & cortisol aan te maken
o bij tekort: verminderde vorming A + C
o ACTH geproduceerd door hypofyse + zelf aangestuurd door CRH in HT, zet
omzetting in gang & stimuleert productie vooral cortisol & minder aldosteron &
geslachtshormonen
o productie aldosteron staat voornamelijk onder invloed van RAAS
cortisol = stresshormoon
o belangrijke functie bij stress – situaties : fight/ flight
= meer productie cortisol
tijdens fight – flight is er:
• spierkracht & denkwerk nodig
o aanvoer suiker nodig voor opwekken energie naar spieren & hersenen
cortisol zorgt voor stofwisselingsprocessen:
• stimulatie van gluconeogenese en glucoseverbruik
• stimulatie van afbraak van eiwitten → levert aminozuren nodig in gluconeogenese
extra toediening van cortisol (cortisone):
• vermindert het ziektegevoel
• remt ontstekingsverschijnselen
• werkt immunosuppressief bij hoge dosering
3
hormonale stelsel
productie hormonen
stofwisselingsprocessen worden geregeld via signaalstoffen in het bloed: hormonen
• exocriene klieren
o zetten geproduceerde stoffen via afvoergang vrij
o bijvoorbeeld pancreas: produceren pancreassappen: vertering sap
• endocriene klieren
o produceren hormonen & geven rechtstreeks af in bloed
o bijvoorbeeld pancreas: eilandjes langerhans – productie insuline
overzicht endocriene klieren + productie
negatieve terugkoppeling – feedback:
• hormonen gaan andere endocriene klier stimuleren OF gaan inwerken op doelorgaan
• samen met zenuwstelsel staan ze in voor: constant houden inwendig milieu
→ om homeostase te behouden: principe negatieve terugkoppeling – feedback
principe negatieve feedback
• orgaan A produceert hormoon X - hormoon X → zet orgaan B aan tot productie
hormoon Y = werkzame stof
• hormoon Y heeft zelf inhiberende werking op orgaan A → vermindert zo eigen
productie
1
, de hypothalamo – hypofysaire as
vele regulatiemechanismen in lichaam lopen via dit principe:
• in hypothalamus worden hormonen geproduceerd die hypofyse aanzetten tot
productie anderen hormonen
o deze hormonen zorgen weer dat andere endocriene klieren aanzetten tot
productie van hun specifiek hormoon = werkzame stof
o werkzame stof = werkt in op doelorgaan
+ heeft inhiberende invloed op hypofyse + hypothalamus & remt zo eigen
productie
uitleg foto:
hypothalamus produceert corticotropine releasing
hormoon (CRH). CRH zet hypofyse aan tot
productie adrenocorticotroop hormoon (ACTH).
ACTH gaat bijnieren aanzetten tot productie
cortisol + geslachtshormonen + aldosteron.
Productie aldosteron wordt echter in zeer geringe
mate gestimuleerd door ACTH; staat voornamelijk
onder invloed van RAAS. Geslachtshormonen
worden in zeer geringe mate geproduceerd.
Cortisol remt eigen productie door hypofyse te
inhiberen in aanmaak van ACTH. Hoe meer
Cortisol, hoe minder ACTH vrijgezet wordt &
aanmaak nieuw Cortisol zal verminderen.
centrale zenuwstelsel:
• CZS heeft hierin een functie al is die nog onduidelijk
• in normale omstandigheden bemoeit centrale zenuwstelsel zich niet met
hormonenregulatie, maar enkel in bijzondere omstandigheden
bijvoorbeeld: vrouwen die leiden aan anorexia nervosa gaan op bepaald moment geen
menstruatie meer hebben → hier heb je invloed van CZS op het hormonale
proces
de hypothalamus- hypofyse – bijnier as: de bijnieren
bijnieren: kleine organen op nieren liggen – verder niets met nieren te maken
• zonder kunnen we niet
• hier worden verschillende hormonen geproduceerd (o.a. cortisol)
• bij wegname → medicatie om dit te vervangen
bijnier kan opgedeeld worden in:
• cortex = bijnierschors
• medulla = bijniermerg
2
, medulla - bijniermerg:
• functie: staat in voor productie adrenaline + noradrenaline
• vrijzetting via stimulatie autonome ZS
dus niet: via hypofyse & hypothalamus
cortex - bijnierschors:
• cortex produceert 3 hormonen
buitenste laag = • produceert mineralocorticoïden =invloed op mineraalhuishouding
zona glomerulosa • 95% bestaand uit aldosteron
dus: maakt aldosteron aan
functie: reguleert indirect bloeddruk
hoe? door nieren aan te zetten tot vasthouden water d.m.v.
balans tussen NA+ & K+
middelste laag = • produceert glucocorticoïden = invloed glucosehuishouding
zona fasciculata • 95% bestaand cortisol
dus: maakt cortisol aan
binnenste laag = • produceert androgenen + oestrogenen
zona reticularis • dus: maakt geslachtshormonen aan
maar: minder dan gonaden → weinig invloed op uiting prim & sec.
geslachtskenmerken
de synthese van bijnierschorshormonen
= start vanuit cholesterol
enzymen gaan ervoor zorgen dat cholesterol wordt omgezet naar verschillende hormonen:
het enzyme 21-hydroxylase:
• nodig om aldosterone & cortisol aan te maken
o bij tekort: verminderde vorming A + C
o ACTH geproduceerd door hypofyse + zelf aangestuurd door CRH in HT, zet
omzetting in gang & stimuleert productie vooral cortisol & minder aldosteron &
geslachtshormonen
o productie aldosteron staat voornamelijk onder invloed van RAAS
cortisol = stresshormoon
o belangrijke functie bij stress – situaties : fight/ flight
= meer productie cortisol
tijdens fight – flight is er:
• spierkracht & denkwerk nodig
o aanvoer suiker nodig voor opwekken energie naar spieren & hersenen
cortisol zorgt voor stofwisselingsprocessen:
• stimulatie van gluconeogenese en glucoseverbruik
• stimulatie van afbraak van eiwitten → levert aminozuren nodig in gluconeogenese
extra toediening van cortisol (cortisone):
• vermindert het ziektegevoel
• remt ontstekingsverschijnselen
• werkt immunosuppressief bij hoge dosering
3
