Neurowetenschappen
NEUROANATOMIE
H1 Cerebrale topografie
1.1 Oppervlakte anatomie
Basisbegrippen
Het zenuwstelsel wordt verdeeld in:
▪ Centraal zenuwstelsel = de hersenen & het ruggenmerg
▪ Perifeer zenuwstelsel = de 12 paren van craniale zenuwen, de andere zenuwen v/h lichaam én hun
cellichamen
De hersenen worden op embryologische basis verdeeld in:
▪ Telencephalon
▪ Diencephalon
o = hersengebied tussen de grote hersenen en de hersenstam dat
bestaat uit thalamus, hypothalamus, epithalamus en subthalamus
▪ Mesencephalon
▪ Pons & cerebellum
▪ Medulla oblongata
Componenten van het zenuwstelsel
▪ Cerebrum
▪ Cerebellum
▪ Hersenstam
o Mesencephalon = bovenste hersenstam
o Pons = middelste hersenstam
o Medulla oblongata = onderste deel v/d hersenstam
▪ Medulla spinalis
▪ Perifeer zenuwstelsel
Anatomische oriëntatie
Anatomische vlakken
De 3 meest gebruikte anatomische vlakken:
1. Horizontaal (paars vlak) → bekijken we het meeste op beeldvorming
2. Sagittaal (groen vlak)
a. Kan in het midden liggen (= mid-sagittaal) of para-sagittaal
3. Coronaal (blauw vlak)
1
,Overzicht
Oppervlakte anatomie: cerebrum (grote hersenen)
Algemeen
▪ Het cerebrum bestaat uit 2 hemisferen en we onderscheiden 5 kwabben of lobben
▪ Het hersenoppervlak is niet glad maar bestaat uit groeve & windingen → zou anders niet in onze schedel
passen
o Sulci (kleine) & fissuren (grote) = groeven
▪ Centrale sulcus (Rolandische fissuur)
• Vormt een grens tussen verschillende kwabben
• Vormt een grens t.o.v. waarvan we motorische en sensorische hersenschors
situeren
▪ Laterale sulcus (Sylvische fissuur)
• Plaats waar temporale kwab en de frontale kwab elkaar raken
▪ Parietoccipitale sulcus & calcarine sulcus
• Belangrijk om de begrenzing van verschillende hersenkwabben te situeren
▪ Longitudinale fissuur
• Kan duidelijker gezien worden in een coronale richting
• Vormt middenvlak van beide hemisferen
o Gyri = windingen
▪ Corpus callosum = hersenbalk
o Verbindt beide hemisferen t.h.v. de middenlijn
! MERK OP: sulci zijn anatomische grenzen die ons helpen de grens van elke lob te definiëren
2
,Insula
▪ Door de embryologische expansie en enorme groei van cerebrum tijdens de embryonale ontwikkeling zullen
niet alleen de sulci en gyri gebruikt worden om aan oppervlaktevergroting te doen, maar ook zal de
temporale kwab meer naar voor komen (door C-vormige expansie)
▪ Bij het openplooien v/d operculum (afgrenzing van laterale & pariëtale kwab) kan men in de diepte ook
hersenschors terug vinden = insula/eiland
o Insula = binnenwaartse plooi van hersenschors v/d hersenhemisferen t.h.v. de bodem v/d laterale
fissuur
o Operculum = grenzen van insula
▪ Cerebrale cortex van frontale, pariëtale en temporale kwabben
Functionele anatomie
▪ Prefrontale cortex → belangrijke functie bij impulscontrole, bepaalde cognitieve processen & intelligentie
▪ Premotorische cortex → speelt een rol bij hoofd en oog bewegingen
o Bij een beroerte die premotorische cortex beschadigd, zal het hoofd en oog gaan afwijken naar de
kant met het letsel
▪ Motorische en sensorische cortex → lokalisatie mogelijk via fissuur
o Motorische cortex ervoor <> sensorische cortex erachter
▪ Visuele functies liggen occipitaal
▪ In dominante (voor de meeste = linker) hemisfeer kunnen we taal en spraak functies vinden
▪ In het mediale vlak kan ook de olifactoire cortex teruggevonden worden → geurperceptie
Frontale kwab
! De frontale kwab ligt voor de centrale sulcus
We onderscheiden verschillende onderdelen:
Precentrale (motorische) gyrus
o Somatotopische organisatie: aansturing v/d verschillende regio’s v/h lichaam heeft een specifieke
plaats
o Mediaal: onderste ledematen
o Lateraal: arm → hand → aangezicht → keel
o Lichaamsdelen met fijne, complexe motoriek (handen, gelaat) hebben een grotere corticale
representatie
Anterieur deel paracentrale kwab
o Voortzetting v/d precentrale gyrus op het mediale oppervlak
Superieure, middelste & inferieure frontale gyrus
Cingulate gyrus
3
, o Onderdeel v/h limbisch systeem
o Ligt bovenop corpus callosum
Orbitale gyrus
Functies v/d frontale kwab
▪ Planning & uitvoering van taken
▪ Motorische controle
▪ Persoonlijkheid & gedragsregulatie
▪ Taalfuncties
▪ Aandacht & concentratie
Phineas Gage’s Accident
▪ Trauma aan de frontale kwab
▪ Problemen met impulsbeheersing en besluitvorming
▪ Ongepast gedrag in sociale situaties
▪ Moeite met plannen van toekomstige activiteiten
▪ Problemen op het gebied van sociaal gedrag en organisatie in het dagelijks leven
! Eerste keer een link tussen een hersengebied en de functie
Pariëtale kwab
De pariëtale kwab ligt achter de centrale sulcus en loopt tot de parietooccipitale sulcus
We onderscheiden enkele zaken:
Anterieur: postcentrale (sensibele) gyrus
o Somatosensorische cortex op dezelfde manier opgebouwd als de motorische: gelijkaardige
representatie v/d verschillende delen v/h lichaam
▪ Verwerkt alle tast-, pijn-, temperatuur- en proprioceptieve info uit het lichaam
Posterieur:
o Superieur
o Intrapariëtale sulcus
o Inferieur
▪ Supramarginale gyrus
▪ Angulaire gyrus
o Mediale gedeelte:
▪ Posterieur gedeelte paracentrale lobule
▪ Precuneus
Functies
▪ Sensorische verwerking
▪ Ruimtelijke perceptie
▪ Lichaamsbewustzijn
▪ Somatosensorische cortex
▪ Lezen & rekenen
Hemispatieel neglect
▪ Beschadiging niet dominante (rechter of linker) pariëtale kwab
▪ Patiënt is zich niet bewust van objecten of gebeurtenissen aan de linker- of rechterkant van hun lichaam,
geen blindheid, gewoon geen besef
o Vb.: tijdens het eten alleen het voedsel aan de rechterkant van hun bord opeten
o Vb.: tekening natekenen → tekenen enkel de ene kant v/d tekening perfect over
4
NEUROANATOMIE
H1 Cerebrale topografie
1.1 Oppervlakte anatomie
Basisbegrippen
Het zenuwstelsel wordt verdeeld in:
▪ Centraal zenuwstelsel = de hersenen & het ruggenmerg
▪ Perifeer zenuwstelsel = de 12 paren van craniale zenuwen, de andere zenuwen v/h lichaam én hun
cellichamen
De hersenen worden op embryologische basis verdeeld in:
▪ Telencephalon
▪ Diencephalon
o = hersengebied tussen de grote hersenen en de hersenstam dat
bestaat uit thalamus, hypothalamus, epithalamus en subthalamus
▪ Mesencephalon
▪ Pons & cerebellum
▪ Medulla oblongata
Componenten van het zenuwstelsel
▪ Cerebrum
▪ Cerebellum
▪ Hersenstam
o Mesencephalon = bovenste hersenstam
o Pons = middelste hersenstam
o Medulla oblongata = onderste deel v/d hersenstam
▪ Medulla spinalis
▪ Perifeer zenuwstelsel
Anatomische oriëntatie
Anatomische vlakken
De 3 meest gebruikte anatomische vlakken:
1. Horizontaal (paars vlak) → bekijken we het meeste op beeldvorming
2. Sagittaal (groen vlak)
a. Kan in het midden liggen (= mid-sagittaal) of para-sagittaal
3. Coronaal (blauw vlak)
1
,Overzicht
Oppervlakte anatomie: cerebrum (grote hersenen)
Algemeen
▪ Het cerebrum bestaat uit 2 hemisferen en we onderscheiden 5 kwabben of lobben
▪ Het hersenoppervlak is niet glad maar bestaat uit groeve & windingen → zou anders niet in onze schedel
passen
o Sulci (kleine) & fissuren (grote) = groeven
▪ Centrale sulcus (Rolandische fissuur)
• Vormt een grens tussen verschillende kwabben
• Vormt een grens t.o.v. waarvan we motorische en sensorische hersenschors
situeren
▪ Laterale sulcus (Sylvische fissuur)
• Plaats waar temporale kwab en de frontale kwab elkaar raken
▪ Parietoccipitale sulcus & calcarine sulcus
• Belangrijk om de begrenzing van verschillende hersenkwabben te situeren
▪ Longitudinale fissuur
• Kan duidelijker gezien worden in een coronale richting
• Vormt middenvlak van beide hemisferen
o Gyri = windingen
▪ Corpus callosum = hersenbalk
o Verbindt beide hemisferen t.h.v. de middenlijn
! MERK OP: sulci zijn anatomische grenzen die ons helpen de grens van elke lob te definiëren
2
,Insula
▪ Door de embryologische expansie en enorme groei van cerebrum tijdens de embryonale ontwikkeling zullen
niet alleen de sulci en gyri gebruikt worden om aan oppervlaktevergroting te doen, maar ook zal de
temporale kwab meer naar voor komen (door C-vormige expansie)
▪ Bij het openplooien v/d operculum (afgrenzing van laterale & pariëtale kwab) kan men in de diepte ook
hersenschors terug vinden = insula/eiland
o Insula = binnenwaartse plooi van hersenschors v/d hersenhemisferen t.h.v. de bodem v/d laterale
fissuur
o Operculum = grenzen van insula
▪ Cerebrale cortex van frontale, pariëtale en temporale kwabben
Functionele anatomie
▪ Prefrontale cortex → belangrijke functie bij impulscontrole, bepaalde cognitieve processen & intelligentie
▪ Premotorische cortex → speelt een rol bij hoofd en oog bewegingen
o Bij een beroerte die premotorische cortex beschadigd, zal het hoofd en oog gaan afwijken naar de
kant met het letsel
▪ Motorische en sensorische cortex → lokalisatie mogelijk via fissuur
o Motorische cortex ervoor <> sensorische cortex erachter
▪ Visuele functies liggen occipitaal
▪ In dominante (voor de meeste = linker) hemisfeer kunnen we taal en spraak functies vinden
▪ In het mediale vlak kan ook de olifactoire cortex teruggevonden worden → geurperceptie
Frontale kwab
! De frontale kwab ligt voor de centrale sulcus
We onderscheiden verschillende onderdelen:
Precentrale (motorische) gyrus
o Somatotopische organisatie: aansturing v/d verschillende regio’s v/h lichaam heeft een specifieke
plaats
o Mediaal: onderste ledematen
o Lateraal: arm → hand → aangezicht → keel
o Lichaamsdelen met fijne, complexe motoriek (handen, gelaat) hebben een grotere corticale
representatie
Anterieur deel paracentrale kwab
o Voortzetting v/d precentrale gyrus op het mediale oppervlak
Superieure, middelste & inferieure frontale gyrus
Cingulate gyrus
3
, o Onderdeel v/h limbisch systeem
o Ligt bovenop corpus callosum
Orbitale gyrus
Functies v/d frontale kwab
▪ Planning & uitvoering van taken
▪ Motorische controle
▪ Persoonlijkheid & gedragsregulatie
▪ Taalfuncties
▪ Aandacht & concentratie
Phineas Gage’s Accident
▪ Trauma aan de frontale kwab
▪ Problemen met impulsbeheersing en besluitvorming
▪ Ongepast gedrag in sociale situaties
▪ Moeite met plannen van toekomstige activiteiten
▪ Problemen op het gebied van sociaal gedrag en organisatie in het dagelijks leven
! Eerste keer een link tussen een hersengebied en de functie
Pariëtale kwab
De pariëtale kwab ligt achter de centrale sulcus en loopt tot de parietooccipitale sulcus
We onderscheiden enkele zaken:
Anterieur: postcentrale (sensibele) gyrus
o Somatosensorische cortex op dezelfde manier opgebouwd als de motorische: gelijkaardige
representatie v/d verschillende delen v/h lichaam
▪ Verwerkt alle tast-, pijn-, temperatuur- en proprioceptieve info uit het lichaam
Posterieur:
o Superieur
o Intrapariëtale sulcus
o Inferieur
▪ Supramarginale gyrus
▪ Angulaire gyrus
o Mediale gedeelte:
▪ Posterieur gedeelte paracentrale lobule
▪ Precuneus
Functies
▪ Sensorische verwerking
▪ Ruimtelijke perceptie
▪ Lichaamsbewustzijn
▪ Somatosensorische cortex
▪ Lezen & rekenen
Hemispatieel neglect
▪ Beschadiging niet dominante (rechter of linker) pariëtale kwab
▪ Patiënt is zich niet bewust van objecten of gebeurtenissen aan de linker- of rechterkant van hun lichaam,
geen blindheid, gewoon geen besef
o Vb.: tijdens het eten alleen het voedsel aan de rechterkant van hun bord opeten
o Vb.: tekening natekenen → tekenen enkel de ene kant v/d tekening perfect over
4
