Handboek voor Leraren
Inhoud
Hoofdstuk 1 Hoe leren leerlingen?.............................................................................................3
1.1 Wat is leren?......................................................................................................................3
, 1.2 De werking van het geheugen...........................................................................................3
1.3 De leerling en het leerproces.............................................................................................4
1.4 Wat zegt de leertheorie?....................................................................................................4
1.5 Een krachtige leeromgeving..............................................................................................7
Hoofdstuk 2 Hoe bereid ik mijn lessen voor?........................................................................8
2.1 Lesvoorbereidingsformats.................................................................................................8
2.2 Adolescenten in je klas......................................................................................................8
2.3 De beginsituatie.................................................................................................................9
2.4 Tekorten...........................................................................................................................10
2.5 Leerdoelen.......................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 Hoe zet ik leerlingen aan het werk?................................................................11
3.1 Wat maakt werkvormen effectief?...................................................................................11
3.2 Instructie geven...............................................................................................................11
3.3 Vragen stellen..................................................................................................................11
3.4 Een verhaal vertellen.......................................................................................................13
3.5 Samenwerkingsvormen...................................................................................................13
3.6 Begeleiden bij grotere projecten.....................................................................................13
3.7 Hoe kies ik een werkvorm?.............................................................................................14
3.8 Werkvormen-abc.............................................................................................................14
Hoofdstuk 4 Orde houden door communicatie en klassenmanagement...................................15
4.1 De communicatie op orde: de Roos van Leary...............................................................15
4.2 Conflicthantering: Thomas en Kilmann..........................................................................15
4.3 Continu signaal (Kounin)................................................................................................16
4.4 Alertheid..........................................................................................................................16
4.5 Overlappen......................................................................................................................16
4.6 De klas erbij houden.......................................................................................................17
4.7 Leerlingverantwoordelijkheid.........................................................................................17
Hoofdstuk 5 Toetsen en beoordelen.....................................................................................18
5.2 Leerdoelen vertalen naar toetsen.....................................................................................18
5.3 Toetsuitslagen..................................................................................................................19
5.4 Soorten toetsen en hun functies......................................................................................19
5.5 Toetsen in lijn met je lessen............................................................................................20
5.6 Toetsvormen op de niveaus van Miller...........................................................................20
5.7 Cijfers geven...................................................................................................................21
Hoofdstuk 6 Groepsprocessen..............................................................................................22
, 6.1 Een prettige groep...........................................................................................................22
6.2 Individuele behoeften van leerlingen binnen een groep.................................................22
6.3 Het groepsproces sturen..................................................................................................23
6.4 In kaart brengen van de onderlinge verhoudingen..........................................................24
6.5 Pesten..............................................................................................................................24
Hoofdstuk 7 Omgaan met zorgleerlingen............................................................................26
7.1 Wat zijn zorgleerlingen?..................................................................................................26
7.2 Leerlingen met specifieke pedagogische en didactische behoeften................................27
7.3 De zorgstructuur op school.............................................................................................28
7.4 Handelingsplannen..........................................................................................................28
7.5 Differentiatie: omgaan met verschillen...........................................................................29
7.6 Het leerlingdossier..........................................................................................................29
Hoofdstuk 8 Gesprekken op school.....................................................................................30
8.1 De vier niveaus van een gesprek.....................................................................................30
8.2 Gespreksinterventies.......................................................................................................30
8.3 Verschillende gesprekspartners.......................................................................................30
8.4 Moeilijke gespreksvormen..............................................................................................30
8.5 Leerlingen met verlieservaringen....................................................................................31
Hoofdstuk 9 Het voortgezet onderwijs en het mbo in beeld................................................32
9.1 Scholen voor voortgezet onderwijs en mbo....................................................................32
9.2 De schoolorganisatie.......................................................................................................32
9.3 Invulling geven aan keuzes van de school......................................................................33
9.4 Verschillende onderwijsconcepten..................................................................................33
9.5 Profielscholen..................................................................................................................33
9.6 Schoolculturen................................................................................................................34
9.7 Zorgstructuur...................................................................................................................34
9.8 Koppeling onderwijsvisie, organisatieconcept en begeleidingsstructuur.......................34
Hoofdstuk 10 Interculturele klassen, ouders en buurten...........................................................36
10.1 Hoe doen allochtone leerlingen het tegenwoordig?......................................................36
10.2 De interculturele klas....................................................................................................36
10.3 Gezinnen uit andere culturen........................................................................................37
10.4 De relatie tussen leerling, ouders en leraar...................................................................38
10.5 De buurt.........................................................................................................................38
10.6 Schooluitval..................................................................................................................38
Hoofdstuk 11 Een goede leraar worden....................................................................................40
3
Inhoud
Hoofdstuk 1 Hoe leren leerlingen?.............................................................................................3
1.1 Wat is leren?......................................................................................................................3
, 1.2 De werking van het geheugen...........................................................................................3
1.3 De leerling en het leerproces.............................................................................................4
1.4 Wat zegt de leertheorie?....................................................................................................4
1.5 Een krachtige leeromgeving..............................................................................................7
Hoofdstuk 2 Hoe bereid ik mijn lessen voor?........................................................................8
2.1 Lesvoorbereidingsformats.................................................................................................8
2.2 Adolescenten in je klas......................................................................................................8
2.3 De beginsituatie.................................................................................................................9
2.4 Tekorten...........................................................................................................................10
2.5 Leerdoelen.......................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 Hoe zet ik leerlingen aan het werk?................................................................11
3.1 Wat maakt werkvormen effectief?...................................................................................11
3.2 Instructie geven...............................................................................................................11
3.3 Vragen stellen..................................................................................................................11
3.4 Een verhaal vertellen.......................................................................................................13
3.5 Samenwerkingsvormen...................................................................................................13
3.6 Begeleiden bij grotere projecten.....................................................................................13
3.7 Hoe kies ik een werkvorm?.............................................................................................14
3.8 Werkvormen-abc.............................................................................................................14
Hoofdstuk 4 Orde houden door communicatie en klassenmanagement...................................15
4.1 De communicatie op orde: de Roos van Leary...............................................................15
4.2 Conflicthantering: Thomas en Kilmann..........................................................................15
4.3 Continu signaal (Kounin)................................................................................................16
4.4 Alertheid..........................................................................................................................16
4.5 Overlappen......................................................................................................................16
4.6 De klas erbij houden.......................................................................................................17
4.7 Leerlingverantwoordelijkheid.........................................................................................17
Hoofdstuk 5 Toetsen en beoordelen.....................................................................................18
5.2 Leerdoelen vertalen naar toetsen.....................................................................................18
5.3 Toetsuitslagen..................................................................................................................19
5.4 Soorten toetsen en hun functies......................................................................................19
5.5 Toetsen in lijn met je lessen............................................................................................20
5.6 Toetsvormen op de niveaus van Miller...........................................................................20
5.7 Cijfers geven...................................................................................................................21
Hoofdstuk 6 Groepsprocessen..............................................................................................22
, 6.1 Een prettige groep...........................................................................................................22
6.2 Individuele behoeften van leerlingen binnen een groep.................................................22
6.3 Het groepsproces sturen..................................................................................................23
6.4 In kaart brengen van de onderlinge verhoudingen..........................................................24
6.5 Pesten..............................................................................................................................24
Hoofdstuk 7 Omgaan met zorgleerlingen............................................................................26
7.1 Wat zijn zorgleerlingen?..................................................................................................26
7.2 Leerlingen met specifieke pedagogische en didactische behoeften................................27
7.3 De zorgstructuur op school.............................................................................................28
7.4 Handelingsplannen..........................................................................................................28
7.5 Differentiatie: omgaan met verschillen...........................................................................29
7.6 Het leerlingdossier..........................................................................................................29
Hoofdstuk 8 Gesprekken op school.....................................................................................30
8.1 De vier niveaus van een gesprek.....................................................................................30
8.2 Gespreksinterventies.......................................................................................................30
8.3 Verschillende gesprekspartners.......................................................................................30
8.4 Moeilijke gespreksvormen..............................................................................................30
8.5 Leerlingen met verlieservaringen....................................................................................31
Hoofdstuk 9 Het voortgezet onderwijs en het mbo in beeld................................................32
9.1 Scholen voor voortgezet onderwijs en mbo....................................................................32
9.2 De schoolorganisatie.......................................................................................................32
9.3 Invulling geven aan keuzes van de school......................................................................33
9.4 Verschillende onderwijsconcepten..................................................................................33
9.5 Profielscholen..................................................................................................................33
9.6 Schoolculturen................................................................................................................34
9.7 Zorgstructuur...................................................................................................................34
9.8 Koppeling onderwijsvisie, organisatieconcept en begeleidingsstructuur.......................34
Hoofdstuk 10 Interculturele klassen, ouders en buurten...........................................................36
10.1 Hoe doen allochtone leerlingen het tegenwoordig?......................................................36
10.2 De interculturele klas....................................................................................................36
10.3 Gezinnen uit andere culturen........................................................................................37
10.4 De relatie tussen leerling, ouders en leraar...................................................................38
10.5 De buurt.........................................................................................................................38
10.6 Schooluitval..................................................................................................................38
Hoofdstuk 11 Een goede leraar worden....................................................................................40
3
