2020-2021
SOCIALE FILOSOFIE
SOCIAAL WERK SCHIJF 1
, SOCIALE FILOSOFIE
INHOUDSOPGAVE
1 THEMA: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE? ............................................................................................................. 3
1.1 WAT IS FILOSOFIE? .............................................................................................................................................. 3
1.2 WAT IS SOCIALE FILOSOFIE? ............................................................................................................................... 4
1.3 WAAROM FILOSOFIE VOOR SOW? ..................................................................................................................... 5
2 THEMA: DE (ON)AFHANKELIJKHEID VAN HET INDIVIDU ................................................................................... 7
2.1 HET SUBJECT BIJ DESCARTES............................................................................................................................... 7
2.2 DESCARTES TWIJFELEXPERIMENT ....................................................................................................................... 8
2.3 INDIVIDUALISE / ANTROPOCEEN ........................................................................................................................ 8
2.3.1 POSITIEVE GEVOLGEN VAN INDIVIDUALISME ....................................................................................... 9
2.3.2 NEGATIEVE GEVOLGEN OF KRITIEK OP INDIVIDUALISME ................................................................... 11
2.4 DE AFHANKELIJKHEID (CONTINGENTIES) .......................................................................................................... 12
2.4.1 CONTINGENTIE VAN JEZELF ................................................................................................................. 12
2.4.2 CONTINGENTIE VAN ANDEREN: HET SOCIALE ZELF ............................................................................. 13
2.4.3 ARENDTS EXTREEM: JEZELF IN DE ANDER ........................................................................................... 14
2.4.4 SCHEMA VAN SOCIALE ERKENNING .................................................................................................... 15
2.5 DE AFHANKELIJKHEID VAN DE WERELD ............................................................................................................ 17
2.6 AFRONDING VAN THEMA ................................................................................................................................. 18
3 THEMA: VRIJHEID ........................................................................................................................................... 19
3.1 ZIJN WE VRIJ?.................................................................................................................................................... 19
3.2 CONCLUSIE: WAT BETEKENT DIE VRIJHEID? ..................................................................................................... 21
3.3 INTERNE VRIJHEID............................................................................................................................................. 21
3.4 KRITIEK OP KLASSIEKE BEELD VAN INTERNE VRIJHEID ..................................................................................... 23
3.5 WAAR LIGT DE INTERNE VRIJHEID .................................................................................................................... 23
3.6 EXTERNE VRIJHEID ............................................................................................................................................ 24
3.7 NEGATIEVE VRIJHEID ........................................................................................................................................ 24
3.8 POSITIEVE VRIJHEID .......................................................................................................................................... 25
3.9 DISCUSSIE NEGATIEVE EN POSITIEVE VRIJHEID ................................................................................................ 26
3.10REPUBLIKEINSE VRIJHEID .................................................................................................................................. 29
3.10.1 WANNEER ONTSTAAT VRIJHEID? ........................................................................................................ 29
3.10.2 REPUBLIKEINSE VERSUS NEGATIEVE VRIJHEID .................................................................................... 29
4 THEMA: RECHTVAARDIGHEID ........................................................................................................................ 31
4.1 CASES VAN (ON)RECHTVAARDIGHEID .............................................................................................................. 31
4.2 BELANG VAN RECHTVAARDIGHEID ................................................................................................................... 33
4.3 WAT IS RECHTVAARDIGHEID ............................................................................................................................ 33
1
, SOCIALE FILOSOFIE
4.4 VORMEN VAN RECHTVAARDIGHEID ................................................................................................................. 34
4.4.1 CONSERVATIEVE PROGRESSIEVE RECHTVAARDIGHEID .................................................................. 34
4.4.2 PROCEDURELE SUBSTANTIËLE RECHTVAARDIGHEID...................................................................... 34
4.4.3 VERGELIJKENDE NIET-VERGELIJKENDE RECHTVAARDIGHEID ......................................................... 35
4.5 SOCIALE RECHTVAARDIGHEID EN WIENS VERANTWOORDELIJKHEID? ............................................................ 35
4.5.1 SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ............................................................................................................. 35
4.5.2 WIENS VERANTWOORDELIJKHEID? ..................................................................................................... 36
2
, SOCIALE FILOSOFIE
1 THEMA: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE?
1.1 WAT IS FILOSOFIE?
- Filosofie is:
o Verwondering
o Fundamentele vragen stellen (cf: Socrates Sofisten)
▪ Socrates: stelde veel vragen, kennis die al aanwezig is naar buiten laten komen
▪ Sofisten: wilden niet per se tot waarheid komen, leerlingen opleiden om hun
gelijk te halen
o Antwoorden op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe kritiek
Op basis van argumenten kritisch reflecteren
- Filosofie is niet:
o Mening
o Geloof
o Gevoel
o Smaak
- Filosofie is niet noodzakelijk volgen van ons gevoel rechtvaardigheid
o Wat is erger: soms een schuldige ongestraft moeten laten gaan of soms een schuldige
straffen?
o Het ergste vinden we dat we iemand onschuldig zouden straffen
o Hiervoor zijn er veel rechtsprocedures om elke onschuldige te verdedigen
▪ Recht op een tolk
▪ Recht op verdediging
▪ …
o Het kan gebeuren dat schuldigen omwille van procedurefouten vrij worden gelaten
▪ Roept vaak veel vragen op, dit kan niet volgens samenleving
▪ Terwijl tegelijk vanuit rechtvaardigheidsargumentatie gelden de regels voor
iedereen en moeten die voor iedereen gelden want de beschermingsregels
tijdens de rechtsgang zijn niet gevolgd
3
SOCIALE FILOSOFIE
SOCIAAL WERK SCHIJF 1
, SOCIALE FILOSOFIE
INHOUDSOPGAVE
1 THEMA: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE? ............................................................................................................. 3
1.1 WAT IS FILOSOFIE? .............................................................................................................................................. 3
1.2 WAT IS SOCIALE FILOSOFIE? ............................................................................................................................... 4
1.3 WAAROM FILOSOFIE VOOR SOW? ..................................................................................................................... 5
2 THEMA: DE (ON)AFHANKELIJKHEID VAN HET INDIVIDU ................................................................................... 7
2.1 HET SUBJECT BIJ DESCARTES............................................................................................................................... 7
2.2 DESCARTES TWIJFELEXPERIMENT ....................................................................................................................... 8
2.3 INDIVIDUALISE / ANTROPOCEEN ........................................................................................................................ 8
2.3.1 POSITIEVE GEVOLGEN VAN INDIVIDUALISME ....................................................................................... 9
2.3.2 NEGATIEVE GEVOLGEN OF KRITIEK OP INDIVIDUALISME ................................................................... 11
2.4 DE AFHANKELIJKHEID (CONTINGENTIES) .......................................................................................................... 12
2.4.1 CONTINGENTIE VAN JEZELF ................................................................................................................. 12
2.4.2 CONTINGENTIE VAN ANDEREN: HET SOCIALE ZELF ............................................................................. 13
2.4.3 ARENDTS EXTREEM: JEZELF IN DE ANDER ........................................................................................... 14
2.4.4 SCHEMA VAN SOCIALE ERKENNING .................................................................................................... 15
2.5 DE AFHANKELIJKHEID VAN DE WERELD ............................................................................................................ 17
2.6 AFRONDING VAN THEMA ................................................................................................................................. 18
3 THEMA: VRIJHEID ........................................................................................................................................... 19
3.1 ZIJN WE VRIJ?.................................................................................................................................................... 19
3.2 CONCLUSIE: WAT BETEKENT DIE VRIJHEID? ..................................................................................................... 21
3.3 INTERNE VRIJHEID............................................................................................................................................. 21
3.4 KRITIEK OP KLASSIEKE BEELD VAN INTERNE VRIJHEID ..................................................................................... 23
3.5 WAAR LIGT DE INTERNE VRIJHEID .................................................................................................................... 23
3.6 EXTERNE VRIJHEID ............................................................................................................................................ 24
3.7 NEGATIEVE VRIJHEID ........................................................................................................................................ 24
3.8 POSITIEVE VRIJHEID .......................................................................................................................................... 25
3.9 DISCUSSIE NEGATIEVE EN POSITIEVE VRIJHEID ................................................................................................ 26
3.10REPUBLIKEINSE VRIJHEID .................................................................................................................................. 29
3.10.1 WANNEER ONTSTAAT VRIJHEID? ........................................................................................................ 29
3.10.2 REPUBLIKEINSE VERSUS NEGATIEVE VRIJHEID .................................................................................... 29
4 THEMA: RECHTVAARDIGHEID ........................................................................................................................ 31
4.1 CASES VAN (ON)RECHTVAARDIGHEID .............................................................................................................. 31
4.2 BELANG VAN RECHTVAARDIGHEID ................................................................................................................... 33
4.3 WAT IS RECHTVAARDIGHEID ............................................................................................................................ 33
1
, SOCIALE FILOSOFIE
4.4 VORMEN VAN RECHTVAARDIGHEID ................................................................................................................. 34
4.4.1 CONSERVATIEVE PROGRESSIEVE RECHTVAARDIGHEID .................................................................. 34
4.4.2 PROCEDURELE SUBSTANTIËLE RECHTVAARDIGHEID...................................................................... 34
4.4.3 VERGELIJKENDE NIET-VERGELIJKENDE RECHTVAARDIGHEID ......................................................... 35
4.5 SOCIALE RECHTVAARDIGHEID EN WIENS VERANTWOORDELIJKHEID? ............................................................ 35
4.5.1 SOCIALE RECHTVAARDIGHEID ............................................................................................................. 35
4.5.2 WIENS VERANTWOORDELIJKHEID? ..................................................................................................... 36
2
, SOCIALE FILOSOFIE
1 THEMA: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE?
1.1 WAT IS FILOSOFIE?
- Filosofie is:
o Verwondering
o Fundamentele vragen stellen (cf: Socrates Sofisten)
▪ Socrates: stelde veel vragen, kennis die al aanwezig is naar buiten laten komen
▪ Sofisten: wilden niet per se tot waarheid komen, leerlingen opleiden om hun
gelijk te halen
o Antwoorden op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe kritiek
Op basis van argumenten kritisch reflecteren
- Filosofie is niet:
o Mening
o Geloof
o Gevoel
o Smaak
- Filosofie is niet noodzakelijk volgen van ons gevoel rechtvaardigheid
o Wat is erger: soms een schuldige ongestraft moeten laten gaan of soms een schuldige
straffen?
o Het ergste vinden we dat we iemand onschuldig zouden straffen
o Hiervoor zijn er veel rechtsprocedures om elke onschuldige te verdedigen
▪ Recht op een tolk
▪ Recht op verdediging
▪ …
o Het kan gebeuren dat schuldigen omwille van procedurefouten vrij worden gelaten
▪ Roept vaak veel vragen op, dit kan niet volgens samenleving
▪ Terwijl tegelijk vanuit rechtvaardigheidsargumentatie gelden de regels voor
iedereen en moeten die voor iedereen gelden want de beschermingsregels
tijdens de rechtsgang zijn niet gevolgd
3
