Fonetiek en psycholinguïstiek
Examen = meerkeuzevragen, geen giscorrectie, wel misschien verhoogde cesuur
Inleiding
Fonetiek
Uitwendige motorische of zintuigelijke deel van de communicatie
Psycholinguïstiek
Innerlijke, mentale deel van de communicatie
Hoofdstuk 1: communicatie
Communicatievormen/ modaliteiten
Je kan niet niet communiceren: Watzlawick
1. Verbaal non-verbaal
Verbaal: Met woorden
Non-verbaal: zonder woorden, we gebruiken iets anders dan bestaande
woorden in een bestaande taal
2. Mondeling schriftelijk
Mondeling: gaat letterlijk via de mond
Schriftelijk: alle andere vormen, niet alleen geschreven maar ook gebaren en
gelaatsuitdrukkingen (bv. Zwaaien)
3. Eenzijdig tweezijdig
Eenzijdig: directe reactie is niet mogelijk (een krant)
Tweezijdig: wisselwerking mogelijk
Examenvraag: combineer een aantal communicatievormen en bedenk er zelf een
situatie bij
1.1Communicatiemodellen
1
, Fonetiek en psycholinguïstiek
Communicatiemodellen
Schematische en vereenvoudigde weergaven van de processen die
plaatsvinden in de hersenen
1.1.1 Model van Shannon and weaver
Communicatie
Bestaat altijd uit
1. Zender
Verstuurd de boodschap
o Codeert de boodschap
o Coderen = zender zendt OPZETTELIJK een boodschap uit en zet daarbij
zijn communicatieve intentie in symbolen om (Gedachten omzetten in
een code zodat de ontvanger je begrijpt)
Communicatieve intentie = gevoel, wens, bevel, idee
o Dit kan gebeuren via spraak, schrijven, gebaren
o Zender kan ook onopzettelijk bepaalde signalen uitzender waardoor
misverstanden kunnen ontstaan (bv. mimiek, lichaamshouding)
2. Ontvanger
Ontvangt de boodschap
o Decodeert de boodschap
o Decoderen = zet code om naar iets zonder woorden in de hersenen (een
betekenis in het hoofd)
o Dit gebeurt door te luisteren, lezen, kijken
3. Feedback en opnieuw coderen
o De zender volgt de boodschap via auditieve/ proprioceptieve feedback
o Proprioceptieve feedback = informatie die je spieren naar je hersenen
sturen over bewegingen en houdingen
o Als de ontvanger de boodschap niet begrijpt, kan de zender opnieuw
coderen door een andere of duidelijkere code te gebruiken
o Opnieuw coderen = een nieuwe code vormen zodat de ontvanger jou
wel begrijpt
4. Ruis
Factoren die het begrijpen van de boodschap bemoeilijken
2
, Fonetiek en psycholinguïstiek
o Niet altijd aanwezig, maar kan wel voorkomen
o Zijn factoren die het begrijpen van de boodschap bemoeilijken
o 2 soorten ruis
Interne ruis = factoren die bij de zender of ontvanger liggen, buiten
de boodschap
o Stress, vermoeidheid, emoties
Externe ruis = factoren die buiten de zender liggen, uit de omgeving
of het communicatiekanaal
o Lawaai, slechte verbinding
Syntactische ambiguïteit = een vorm van ruis waarbij de boodschap zelf
correct geformuleerd is, maar op meerdere manieren kan worden
geïnterpreteerd
Er worden verschillende communicatiemiddelen tegelijk gebruikt = totale
communicatie
Kanaal De manier waarop je je boodschap overbrengt
Encoderen/ coderen Van wat ik in mijn hoofd heb ga ik een boodschap
vormen
Ruis Fout interpreteren (ontvanger) / fout
overbrengen(zender) / codeerfout (geen van beide)
Codeerfout Je gebruikt de verkeerde klanken/ concept bv.
Bommen ipv bomen (fout van de zender), iets dat
ervoor zorgt dat het gesprek fout loopt
Decodeerfout Iets in de verte iets horen en niet opgelet hebben en
er zelf betekenis aan geven terwijl ze iets anders
zeiden => eigen interpretatie (fout van de ontvanger)
Externe ruis Factoren die buiten de zender liggen, uit de omgeving
of het communicatiekanaal
Interne ruis Factoren die bij de zender of ontvanger liggen, buiten
de boodschap
Syntactische een vorm van ruis waarbij de boodschap zelf
ambiguïteit correct geformuleerd is, maar op meerdere
manieren kan worden geïnterpreteerd
Dit is meestal onbedoeld, maar het kan ook
bedoeld zijn om een humoristisch effect te creëren
Mijn dochter is gelukkig getrouwd (kan 3
betekenissen hebben)
1. Ze is gelukkig
2. Ze is eindelijk van straat geraakt,
3. Op de dag dat het huwelijk plaatsvond was
mijn dochter super gelukkig
3
, Fonetiek en psycholinguïstiek
Totale communicatie Er worden verschillende communicatiemiddelen
tegelijk gebruikt
Het feit dat je meer gebruikt dan enkel je stem
gebruikt, maar ook gebaren, intonatie, woorden,
mimiek
Proprioceptieve informatie die je spieren naar je hersenen sturen over
feedback bewegingen en houdingen
Mc-Gurkeffect
Een psycho-akoestisch (audiovisueel) effect dat optreedt wanneer de
auditieve informatie in conflict komt met de visuele informatie
Dit leidt tot samengesmolten of gewijzigde waarneming van spraakklanken
o Onze hersenen vertrouwen namelijk niet alleen op gehoor, maar ze
combineren ook automatisch meerdere zintuigen
Hierdoor ontstaat een nieuwe gewijzigde waarneming van de spraakklank
Dit Illustreert dat communicatie altijd multimodaal is
We gebruiken alle zintuigen om communicatie betekenis te geven
(niet enkel luisteren en spreken)
Bv. je hoort een klank: “ga-ga-ga”
o Je ziet tegelijkertijd mondbewegingen die horen bij een andere klank
“ba-ba-ba”
o De hersenen proberen deze tegenstrijdige informatie te verzoenen “ba-
ba-ba”
Mc-Gurk-effect toont aan dat spraakwaarneming het resultaat is van de
integratie van auditieve en visuele informatie
4
Examen = meerkeuzevragen, geen giscorrectie, wel misschien verhoogde cesuur
Inleiding
Fonetiek
Uitwendige motorische of zintuigelijke deel van de communicatie
Psycholinguïstiek
Innerlijke, mentale deel van de communicatie
Hoofdstuk 1: communicatie
Communicatievormen/ modaliteiten
Je kan niet niet communiceren: Watzlawick
1. Verbaal non-verbaal
Verbaal: Met woorden
Non-verbaal: zonder woorden, we gebruiken iets anders dan bestaande
woorden in een bestaande taal
2. Mondeling schriftelijk
Mondeling: gaat letterlijk via de mond
Schriftelijk: alle andere vormen, niet alleen geschreven maar ook gebaren en
gelaatsuitdrukkingen (bv. Zwaaien)
3. Eenzijdig tweezijdig
Eenzijdig: directe reactie is niet mogelijk (een krant)
Tweezijdig: wisselwerking mogelijk
Examenvraag: combineer een aantal communicatievormen en bedenk er zelf een
situatie bij
1.1Communicatiemodellen
1
, Fonetiek en psycholinguïstiek
Communicatiemodellen
Schematische en vereenvoudigde weergaven van de processen die
plaatsvinden in de hersenen
1.1.1 Model van Shannon and weaver
Communicatie
Bestaat altijd uit
1. Zender
Verstuurd de boodschap
o Codeert de boodschap
o Coderen = zender zendt OPZETTELIJK een boodschap uit en zet daarbij
zijn communicatieve intentie in symbolen om (Gedachten omzetten in
een code zodat de ontvanger je begrijpt)
Communicatieve intentie = gevoel, wens, bevel, idee
o Dit kan gebeuren via spraak, schrijven, gebaren
o Zender kan ook onopzettelijk bepaalde signalen uitzender waardoor
misverstanden kunnen ontstaan (bv. mimiek, lichaamshouding)
2. Ontvanger
Ontvangt de boodschap
o Decodeert de boodschap
o Decoderen = zet code om naar iets zonder woorden in de hersenen (een
betekenis in het hoofd)
o Dit gebeurt door te luisteren, lezen, kijken
3. Feedback en opnieuw coderen
o De zender volgt de boodschap via auditieve/ proprioceptieve feedback
o Proprioceptieve feedback = informatie die je spieren naar je hersenen
sturen over bewegingen en houdingen
o Als de ontvanger de boodschap niet begrijpt, kan de zender opnieuw
coderen door een andere of duidelijkere code te gebruiken
o Opnieuw coderen = een nieuwe code vormen zodat de ontvanger jou
wel begrijpt
4. Ruis
Factoren die het begrijpen van de boodschap bemoeilijken
2
, Fonetiek en psycholinguïstiek
o Niet altijd aanwezig, maar kan wel voorkomen
o Zijn factoren die het begrijpen van de boodschap bemoeilijken
o 2 soorten ruis
Interne ruis = factoren die bij de zender of ontvanger liggen, buiten
de boodschap
o Stress, vermoeidheid, emoties
Externe ruis = factoren die buiten de zender liggen, uit de omgeving
of het communicatiekanaal
o Lawaai, slechte verbinding
Syntactische ambiguïteit = een vorm van ruis waarbij de boodschap zelf
correct geformuleerd is, maar op meerdere manieren kan worden
geïnterpreteerd
Er worden verschillende communicatiemiddelen tegelijk gebruikt = totale
communicatie
Kanaal De manier waarop je je boodschap overbrengt
Encoderen/ coderen Van wat ik in mijn hoofd heb ga ik een boodschap
vormen
Ruis Fout interpreteren (ontvanger) / fout
overbrengen(zender) / codeerfout (geen van beide)
Codeerfout Je gebruikt de verkeerde klanken/ concept bv.
Bommen ipv bomen (fout van de zender), iets dat
ervoor zorgt dat het gesprek fout loopt
Decodeerfout Iets in de verte iets horen en niet opgelet hebben en
er zelf betekenis aan geven terwijl ze iets anders
zeiden => eigen interpretatie (fout van de ontvanger)
Externe ruis Factoren die buiten de zender liggen, uit de omgeving
of het communicatiekanaal
Interne ruis Factoren die bij de zender of ontvanger liggen, buiten
de boodschap
Syntactische een vorm van ruis waarbij de boodschap zelf
ambiguïteit correct geformuleerd is, maar op meerdere
manieren kan worden geïnterpreteerd
Dit is meestal onbedoeld, maar het kan ook
bedoeld zijn om een humoristisch effect te creëren
Mijn dochter is gelukkig getrouwd (kan 3
betekenissen hebben)
1. Ze is gelukkig
2. Ze is eindelijk van straat geraakt,
3. Op de dag dat het huwelijk plaatsvond was
mijn dochter super gelukkig
3
, Fonetiek en psycholinguïstiek
Totale communicatie Er worden verschillende communicatiemiddelen
tegelijk gebruikt
Het feit dat je meer gebruikt dan enkel je stem
gebruikt, maar ook gebaren, intonatie, woorden,
mimiek
Proprioceptieve informatie die je spieren naar je hersenen sturen over
feedback bewegingen en houdingen
Mc-Gurkeffect
Een psycho-akoestisch (audiovisueel) effect dat optreedt wanneer de
auditieve informatie in conflict komt met de visuele informatie
Dit leidt tot samengesmolten of gewijzigde waarneming van spraakklanken
o Onze hersenen vertrouwen namelijk niet alleen op gehoor, maar ze
combineren ook automatisch meerdere zintuigen
Hierdoor ontstaat een nieuwe gewijzigde waarneming van de spraakklank
Dit Illustreert dat communicatie altijd multimodaal is
We gebruiken alle zintuigen om communicatie betekenis te geven
(niet enkel luisteren en spreken)
Bv. je hoort een klank: “ga-ga-ga”
o Je ziet tegelijkertijd mondbewegingen die horen bij een andere klank
“ba-ba-ba”
o De hersenen proberen deze tegenstrijdige informatie te verzoenen “ba-
ba-ba”
Mc-Gurk-effect toont aan dat spraakwaarneming het resultaat is van de
integratie van auditieve en visuele informatie
4
