Samenvatting historische context 2, Verlichting | Geschiedenis | VWO

​HC​​2​​-​ ​Verlichting​
​(1650​​-​​1900)​

​Leidende​​vragen​
​1.​ ​Welke​​ideeën​​ontstonden​​tijdens​​de​​Verlichting​​over​​een​​meer​​rechtvaardige​​samenleving​
​(1650​​-​​1789)?​
​2.​ ​Hoe​​werden​​verlichte​​ideeën​​tijdens​​de​​democratische​​revoluties​​in​​de​​Verenigde​​Staten​​en​
​Frankrijk​​in​​de​​praktijk​​gebracht​​(1776​​-​​1813)?​
​3.​ ​In​​welke​​mate​​bepaalden​​verlichtingsideeën​​de​​politieke​​cultuur​​in​​Europa​​(1813​​-​​1900)​

​ .1​​-​​Verlichte​​ideeën​​over​​een​​betere​​samenleving​
2
​In​​de​​17e​​eeuw​​ging​​de​​wetenschap​​met​​grote​​sprongen​​vooruit​
​3​​oorzaken​​vooruitgang​​wetenschap​
​1.​ ​Humanisten​​(=​​geestelijke​​beweging​​uit​​de​​15e​​en​​16e​​eeuw​​die​​zich​​kenmerkte​​door​​studie​
​van​​de​​klassieke​​oudheid​​en​​zelfstandig​​en​​kritisch​​denken)​​:​
​onder​​andere​​door​​invloeden​​van​​humanisten​​die​​werken​​van​​Griekse​​en​​Romeinse​​auteur​
​opsporen.​​Hernieuwde​​interesse​​in​​klassieke​​cultuur​​→​​droeg​​bij​​bij​​ontstaan​​renaissance.​
​bestudeerde​​literaire,​​geschiedkundige​​en​​filosofische​​teksten​​maar​​soms​​ook​
​natuurwetenschappelijke​​werken.​
​-​ ​Middeleeuwen:​​God​​en​​het​​hiernamaals​​stonden​​centraal​​(memento​​mori)​ ​><​
​Renaissance​​:​​het​​individu​​en​​het​​leven​​op​​aarde​​stonden​​centraal​​(carpe​​diem)​
​2.​ ​ontdekkingsreizen​​droegen​​bij​​aan​​de​​wetenschappelijke​​revolutie​
​-​ ​europese​​overzeese​​expansie​​leidde​​in​​de​​17e​​eeuw​​tot​​handel​​over​​de​​hele​​wereld​
​-​ ​europeanen​​in​​aanraking​​met​​andere​​volken​​→​​ander​​wereldbeeld​
​-​ ​nieuwe​​scheepstypes​​en​​betere​​instrumenten​
​3.​ ​Vooruitgang​​van​​de​​ambachtelijke​​techniek.​​Technische​​vooruitgang​​stimuleerde​​de​
​wetenschap​​en​​andersom.​
​Wetenschappelijke​​revolutie.​​Wetenschappers​​deden​​niet​​alleen​​onderzoek,​​maar​​dachten​​ook​​na​
​over​​hoe​​men​​onderzoek​​moest​​doen.​
​Rationalisme:​​René​​descartes​​=​​grondlegger.​​Twijfelde​​of​​de​​mensen​​met​​zintuiglijke​​waarnemingen​
​de​​wereld​​en​​natuur​​kon​​begrijpen.​​Vanuit​​zekere​​ideeën​​(het​​bestaan​​van​​jezelf​​en​​van​​god)​​kom​​je​
​via​​logisch​​redeneren​​tot​​kennis.​​Ratio​​(rede)​​stond​​voorop.​
​Empirisme​​(​experimenten​​zijn​​de​​voornaamste​​bronnen​​van​​kennis)​​:​​John​​Locke​​=​​grondlegger.​
​Vond​​waarnemingen​​wel​​nuttig.​​Door​​waarnemingen​​met​​elkaar​​te​​vergelijken​​en​​combineren​​kom​​je​
​tot​​kennis.​

I​ saac​​Newton:​​combineerde​​experimenten​​en​​logica.​​Elk​​onderzoek​​begint​​met​​waarnemingen​​die​​in​
​wiskundige​​termen​​worden​​beschreven.​
​Natuurwetten​​(natuurlijke​​kracht​​of​​verschijnsel​​in​​de​​natuur​​waaraan​​alle​​levende​​en​​niet​​levende​
​wezens​​zijn​​onderworpen)​​wekte​​argwaan​​van​​kerk.​​→​​Wetenschappers​​verklaarden​​dat​​God​​de​
​natuurwetten​​had​​ingesteld​​bij​​de​​schepping,​​maar​​dat​​het​​heelal​​sindsdien​​zelfstandig​​functioneert​
​Godsdienst​​werd​​uiteindelijk​​steeds​​meer​​gezien​​als​​iets​​persoonlijks​​→​​vorst​​minder​​invloed​​op​​de​
​religieuze​​keuzes​​van​​onderdanen.​

​ ationeel​​optimisme:​​Met​​verstand​​kon​​de​​mens​​alle​​maatschappelijke,​​economische​​en​​politieke​
R
​problemen​​oplossen,​
​-​ ​Hier​​paste​​een​​kritische​​houding​​tegenover​​bestaande​​gezagsverhoudingen​​en​​religiauze​
​praktijken​

, ​ erlichte​​denkers​​hechtte​​veel​​waarde​​aan​​de​​verspreiding​​van​​wetenschappelijke​​kennis​​en​​verlichte​
V
​ideeën​​over​​de​​inrichting​​van​​de​​samenleving.​
​-​ ​Opvoeding​​en​​goed​​onderwijs​​van​​groot​​belang,​
​-​ ​Beschaving​​en​​kennis​​maakte​​iemand​​tot​​een​​goed​​persoon​
​-​ ​Ook​​dachten​​ze​​na​​over​​Godsdienst,​​politiek​​en​​economie​

​ atuurlijke​​rechten​​:​​rechten​​die​​elk​​mens​​vanaf​​de​​geboorte​​bezat​
N
​Volgens​​Locke:​​recht​​op​​leven,​​vrijheid​​en​​eigendom​
​-​ ​Mensen​​mochten​​volgens​​hem​​om​​hun​​leven​​en​​eigendommen​​te​​beschermen​​een​​staat​​richten​
​-​ ​Hierin​​nam​​de​​meerderheid​​de​​beslissingen​
​-​ ​De​​politieke​​gemeenschap​​kan​​macht​​afstaan​​aan​​vorst,​​als​​vorst​​niet​​goed​​gereerd​​→​
​afzetten​
​-​ ​De​​afspraak​​om​​een​​politieke​​gemeenschap​​te​​vormen​​=​​sociaal​​contract​​=​​Burgers​​geven​
​macht​​aan​​staat​​in​​ruil​​voor​​bescherming.​
​-​ ​Volkssoevereiniteit​

​ ontesquieu:​​Voorstander​​van​​de​​monarchie,​​maar​​vorst​​moest​​in​​evenwicht​​worden​​gehouden​​door​
M
​andere​​instanties​​→​​Trias​​politica/machtenscheiding.​
​-​ ​Uitvoerende,​​rechterlijke​​en​​wetgevende​​macht.​

​ ousseau:​​Niet​​alleen​​Bourgeoisie​​(gegoede​​burgerij,​​welgestelde​​burgers)​​is​​het​​volk,​​maar​​iedereen​
R
​vormt​​samen​​het​​volk.​
​-​ ​ieder​​mens​​was​​vrij​​geboren​
​-​ ​het​​enige​​gezag​​was​​gebaseerd​​op​​een​​overeenkomst​​tussen​​mensen​
​-​ ​Rousseau​​was​​tegen​​slavernij​​en​​absoluut​​koningsschap.​
​-​ ​ook​​Volkssoevereiniteit​​→​​macht​​kon​​niet​​worden​​overgedragen→​​voorstander​​directe​
​democratie​​(=​​regeringsvorm​​waarbij​​het​​volk​​direct​​(zonder​​tussenkomst​​van​​een​
​vertegenwoordiging)​​de​​macht​​uitoefent)​

​Adam​​Smith:​
​-​ ​Schreef​​een​​boek​​over​​de​​factoren​​die​​de​​rijkdom​​van​​een​​staat​​bepalen​
​-​ ​Was​​tegenstander​​mercantilisme​​(=​​de​​hoeveelheid​​goederen​​in​​de​​wereld​​lag​​vast​​en​​ieder​
​volk​​moest​​een​​zo​​groot​​mogelijk​​deel​​bemachtigen​​→​​overheid​​greep​​in​​in​​de​​economie​​→​
​monopoly,​​invoerrechten)​
​-​ ​Pleitte​​voor​​zo​​min​​mogelijk​​bemoeienis​​van​​de​​overheid,​​vrijhandel​​en​​marktwerking​​(vraag​
​en​​aanbod)​

I​ n​​de​​18e​​eeuw​​veranderde​​de​​politieke​​cultuur​​(de​​manier​​waarop​​politiek​​wordt​​bedreven).​​Verlichte​
​ideeën​​werden​​verspreid​​→​​vorsten​​moesten​​bij​​het​​maken​​van​​hun​​beleid​​rekening​​gaan​​houden​​met​
​de​​mening​​van​​het​​volk.​
​-​ ​In​​de​​middeleeuwse​​vorsten​​absolute​​macht​​→​​beroepen​​op​​Droit​​divin​​(=​​het​​goddelijk​
​recht.​​De​​vorst​​heeft​​het​​recht​​om​​te​​regeren​​uit​​handen​​van​​God​​gekregen​​en​​is​​daarom​​alleen​
​aan​​Hem​​verantwoording​​schuldig)​
​-​ ​Vorsten​​waren​​bang​​dat​​ze​​door​​de​​verspreiding​​van​​verlichte​​ideeën​​macht​​zouden​
​verliezen.​
​-​ ​Sommige​​vorsten​​positief​​over​​verspreiding​​verlichte​​ideeën​