HC 1: inleiding
Psychologie Wetenschappelijke studie van het gedrag & de
mentale processen van het individu
Pseudowetenschappen Elke poging om fenomenen uit de natuurlijke
wereld te verklaren die niet gebaseerd is op
empirische observatie of op wetenschappelijke
methode
4 stappen vd wetenschappelijke 1. Hypothese ontwikkelen (toetsbaar +
methode falsificeerbaar)
2. Objectieve data verzamelen
3. Resultaten analyseren + hypothese
accepteren/ verwerpen
4. Resultaten publiceren
Frenologie (Franz Joseph Gall) - Hersenoderzoeker & arts
- Lokaliseren psychische functies ih brein
+ grondlegger frenologie
Structuralisme (Wilhelm Wundt) - Als eerste objectieve data verzameld
- Focus op de bewuste waarneming
- Introspectie
Functionalisme (William James) - Tegenreactie op structuralisme
- Focus op functie en doelen van gedrag
- Introspectie, externe observatie,
dierenproeven
Behaviorisme (John Watson) - Focus op observeerbaar gedrag
- Geest = “black box”
- KC (Ivan Pavlov)
- S-R
Gestaltpsychologie - Reactie op structuralisme &
behaviorisme
- Waarneming bestaan uit een geheel:
‘gestalt’
Neobehaviorisme/ cognitieve - Behaviorisme + het innerlijke
psychologie - S-O-R
Psychodynamische stroming - Gedrag verklaren adhv het onbewuste
(Sigmund Freud) - Bewuste, voorbewuste, onbewuste
- Vrije associatie
Humanisme (Rogers, Maslow - Mens is van nature goed
(behoeftepiramide)) - Doel = zelfontplooiing
Nature Alle eigenschappen van een individu die
bepaald zijn door aanleg
Nurture Alle eigenschappen van een individu die
bepaald zijn door ervaring
Biopsychosociaal model (Engel) Biologische, psychologische en sociale factoren
menselijk gedrag
Staan in wisselwerking
Psychologie woordenlijst
, HC 2: waarneming
Gewaarwording (sensatie) Opname van stimulatie uit de omgeving en het
omzetten van deze stimulatie in
elektrochemische neuronale signalen die naar
de hersenen gestuurd kunnen worden & daar
vertaald worden in beelden, klanken, geuren,..
Transductie
10 zintuigen
Proprioceptie Receptoren in spieren, pezen en gewrichten
die onze hersenen informeren over de positie
en de bewegingen van onze ledematen
Evenwichtsgevoel Receptoren in het binnenoor die ons in staat
stellen om in balans te blijven
Interoceptie Receptoren op verschillende plekken in ons
lichaam die onze hersenen informeren over de
conditie vh lichaam
Waarneming Het interpreteren & begrijpen van
gewaarwording via
- Selectie
- Organisatie
- Interpretatie
Selectie
Cocktailpartyfenomeen Focussen op 1 gesprek zonder in de war te
geraken door gesprekken op de achtergrond
Dichotisch luisteren Focussen op 1 oor terwijl er door een
koptelefoon aan de twee kanten iets anders
speelt
Vroege selectie (Broadbent) Sensorisch register onbeperkt, houdt zeer kort
info bij. Er wordt hieruit 1 signaal geselecteerd
voor verdere verwerking, de rest gaat verloren
(klopt niet helemaal)
Attenuatietheorie (Treisman) / Er is geen harde filter maar een verzachting /
filterverzachtingstheorie attenuatie, niet-belangrijke prikkels worden
niet volledig geblokkeerd, wel verzacht
Bottom – up Kenmerken van stimuli/prikkels/
waargenomene
Top – down Kenmerken van waarnemer/persoon
Organisatie
Perceptuele organisatie Tendens om input uit de gewaarwording te
organiseren in grotere gehelen
Perceptuele groepering (cfr Nabijheid
gestaltpsychologie) Gelijkenis
Continuïteit
Geslotenheid
Figuur – achtergrondscheiding Onderscheid te maken tussen een figuur en de
achtergrond
Psychologie woordenlijst
, Interpretatie Input uit de gewaarwording niet louter passief
registreren, maar actief sturen obv de kennis
die we hebben over de wereld waarin we ons
bevinden (top-down)
Context Afhankelijk vd context waarin je iets
waarneemt ga je een prikkel op een bepaalde
manier interpreteren
Perceptuele predispositie De ervaringen die aan de waarneming vooraf
gaan creëren verwachtingen over wat men zal
zien
Perceptuele constanties Vermogen om hetzelfde voorwerp in
verschillende omstandigheden te herkennen
(kleur, grootte, vorm, cultuur (ponzo illusie,
Muller-lyer illusie), emotie & motivatie)
Persoonswaarneming Waarnemen van een mensen of een groep
door een ander mens, personen beïnvloeden
elkaar
Bottom-up + top-down
4 kenmerken vd waarnemer - Motieven en emoties (richten de
aandacht – selectie, sturen interpretatie –
interpretatie)
- Cognitieve schema’s: opgebouwde
kennisstructuren over de werkelijkheid
(richten de aandacht – selectie,
beïnvloeden hoe je info beoordeeld –
interpretatie), stereotypes
- Eerder gekregen info (stuurt aandacht &
interpretatie)
- Demografische kenmerken
Kenmerken vd waargenomene
worden gekleurd door de
omstandigheden waarin ze
plaatsvinden:
Prymacy-effect Eerste info die je over een persoon krijgt, geeft
meestal een blijvende indruk
Recency-effect Laatste info die iemand afgeeft in waarneming
wordt beter herinnerd dan de tussenliggende
informatie
Halo-effect Bepaalde kenmerken hebben meer invloed
(centrale eigenschappen) op het totaalplaatje
dan andere
Context beïnvloedt de waarnemer:
Sociale druk Als de groep unaniem is over hun mening,
geeft meredeel vd participanten toe om ook de
realiteit op hun manier te zien
Spotlight effect Mensen zijn geneigd te geloven dat ze meer
worden opgemerkt dan ze in werkelijkheid zijn
Psychologie woordenlijst
Psychologie Wetenschappelijke studie van het gedrag & de
mentale processen van het individu
Pseudowetenschappen Elke poging om fenomenen uit de natuurlijke
wereld te verklaren die niet gebaseerd is op
empirische observatie of op wetenschappelijke
methode
4 stappen vd wetenschappelijke 1. Hypothese ontwikkelen (toetsbaar +
methode falsificeerbaar)
2. Objectieve data verzamelen
3. Resultaten analyseren + hypothese
accepteren/ verwerpen
4. Resultaten publiceren
Frenologie (Franz Joseph Gall) - Hersenoderzoeker & arts
- Lokaliseren psychische functies ih brein
+ grondlegger frenologie
Structuralisme (Wilhelm Wundt) - Als eerste objectieve data verzameld
- Focus op de bewuste waarneming
- Introspectie
Functionalisme (William James) - Tegenreactie op structuralisme
- Focus op functie en doelen van gedrag
- Introspectie, externe observatie,
dierenproeven
Behaviorisme (John Watson) - Focus op observeerbaar gedrag
- Geest = “black box”
- KC (Ivan Pavlov)
- S-R
Gestaltpsychologie - Reactie op structuralisme &
behaviorisme
- Waarneming bestaan uit een geheel:
‘gestalt’
Neobehaviorisme/ cognitieve - Behaviorisme + het innerlijke
psychologie - S-O-R
Psychodynamische stroming - Gedrag verklaren adhv het onbewuste
(Sigmund Freud) - Bewuste, voorbewuste, onbewuste
- Vrije associatie
Humanisme (Rogers, Maslow - Mens is van nature goed
(behoeftepiramide)) - Doel = zelfontplooiing
Nature Alle eigenschappen van een individu die
bepaald zijn door aanleg
Nurture Alle eigenschappen van een individu die
bepaald zijn door ervaring
Biopsychosociaal model (Engel) Biologische, psychologische en sociale factoren
menselijk gedrag
Staan in wisselwerking
Psychologie woordenlijst
, HC 2: waarneming
Gewaarwording (sensatie) Opname van stimulatie uit de omgeving en het
omzetten van deze stimulatie in
elektrochemische neuronale signalen die naar
de hersenen gestuurd kunnen worden & daar
vertaald worden in beelden, klanken, geuren,..
Transductie
10 zintuigen
Proprioceptie Receptoren in spieren, pezen en gewrichten
die onze hersenen informeren over de positie
en de bewegingen van onze ledematen
Evenwichtsgevoel Receptoren in het binnenoor die ons in staat
stellen om in balans te blijven
Interoceptie Receptoren op verschillende plekken in ons
lichaam die onze hersenen informeren over de
conditie vh lichaam
Waarneming Het interpreteren & begrijpen van
gewaarwording via
- Selectie
- Organisatie
- Interpretatie
Selectie
Cocktailpartyfenomeen Focussen op 1 gesprek zonder in de war te
geraken door gesprekken op de achtergrond
Dichotisch luisteren Focussen op 1 oor terwijl er door een
koptelefoon aan de twee kanten iets anders
speelt
Vroege selectie (Broadbent) Sensorisch register onbeperkt, houdt zeer kort
info bij. Er wordt hieruit 1 signaal geselecteerd
voor verdere verwerking, de rest gaat verloren
(klopt niet helemaal)
Attenuatietheorie (Treisman) / Er is geen harde filter maar een verzachting /
filterverzachtingstheorie attenuatie, niet-belangrijke prikkels worden
niet volledig geblokkeerd, wel verzacht
Bottom – up Kenmerken van stimuli/prikkels/
waargenomene
Top – down Kenmerken van waarnemer/persoon
Organisatie
Perceptuele organisatie Tendens om input uit de gewaarwording te
organiseren in grotere gehelen
Perceptuele groepering (cfr Nabijheid
gestaltpsychologie) Gelijkenis
Continuïteit
Geslotenheid
Figuur – achtergrondscheiding Onderscheid te maken tussen een figuur en de
achtergrond
Psychologie woordenlijst
, Interpretatie Input uit de gewaarwording niet louter passief
registreren, maar actief sturen obv de kennis
die we hebben over de wereld waarin we ons
bevinden (top-down)
Context Afhankelijk vd context waarin je iets
waarneemt ga je een prikkel op een bepaalde
manier interpreteren
Perceptuele predispositie De ervaringen die aan de waarneming vooraf
gaan creëren verwachtingen over wat men zal
zien
Perceptuele constanties Vermogen om hetzelfde voorwerp in
verschillende omstandigheden te herkennen
(kleur, grootte, vorm, cultuur (ponzo illusie,
Muller-lyer illusie), emotie & motivatie)
Persoonswaarneming Waarnemen van een mensen of een groep
door een ander mens, personen beïnvloeden
elkaar
Bottom-up + top-down
4 kenmerken vd waarnemer - Motieven en emoties (richten de
aandacht – selectie, sturen interpretatie –
interpretatie)
- Cognitieve schema’s: opgebouwde
kennisstructuren over de werkelijkheid
(richten de aandacht – selectie,
beïnvloeden hoe je info beoordeeld –
interpretatie), stereotypes
- Eerder gekregen info (stuurt aandacht &
interpretatie)
- Demografische kenmerken
Kenmerken vd waargenomene
worden gekleurd door de
omstandigheden waarin ze
plaatsvinden:
Prymacy-effect Eerste info die je over een persoon krijgt, geeft
meestal een blijvende indruk
Recency-effect Laatste info die iemand afgeeft in waarneming
wordt beter herinnerd dan de tussenliggende
informatie
Halo-effect Bepaalde kenmerken hebben meer invloed
(centrale eigenschappen) op het totaalplaatje
dan andere
Context beïnvloedt de waarnemer:
Sociale druk Als de groep unaniem is over hun mening,
geeft meredeel vd participanten toe om ook de
realiteit op hun manier te zien
Spotlight effect Mensen zijn geneigd te geloven dat ze meer
worden opgemerkt dan ze in werkelijkheid zijn
Psychologie woordenlijst
