H1: WAAROM SOCIAALWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
1.1 INLEIDING
Doel van methodologie
- Kennis maken met de interne keuken van sociaalwetenschappelijk onderzoek. Hoe wordt kennis gemaakt of
geproduceerd?
Wetenschap
- Betrouwbare kennis over de werkelijkheid + alomtegenwoordig in het dagelijkse leven
Methodologie (= verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert en
dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden)
Beheersing van technieken van wetenschappelijk onderzoek
Toepassen van statische analyses
Verzamelen van gegevens of observeren van menselijk gedrag
Wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert Hoe hanteer je theorieën?
Inbedding in bredere filosofische discussies?
Welke redeneringen houden steek?
Institutionele inbedding wetenschapsbeoefening verrichten van wetenschappelijk onderzoek gebeurt aan
gespecialiseerde, bureaucratische instelling bv. Universiteiten
- OPM: met geld van overheden of privébedrijven
Wijze van organisatie en financiering heeft gevolgen op de wetenschappelijke output
Doelstellingen:
1) Inleiding tot het zelf opzetten en kunnen uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek door middel van
basisprocedures
2) In staat zijn discussies binnen sociaalwetenschappelijk veld te volgen + studies evalueren op hun
wetenschappelijke merites.
3) Nodige vocabulaire aanreiken om over aspecten van sociaalwetenschappelijk onderzoek te kunnen praten
4) Kritische omgang met onderzoeksresultaten stimuleren (vooral belangrijk als onderzoek in populaire media
wordt voorgesteld)
1.2 ENKELE VOORBEELDEN
1.2.1 DE OPWARMING VAN DE AARDE: AN INCONVENIENT TRUTH VS. THE GREAT GLOBAL WARNING SWINDLE
(meer context: lees in boek)
Wetenschappelijke discussie over klimaatverandering is geen debat tussen 2 evenwaardige partijen
Overgrote meerderheid experten: mens = cruciaal in de verandering van het klimaat
Klimaatsceptici kunnen op steun rekenen van oliemaatschappijen en industrie
DUS moderne wetenschapsbeoefening is geen proces dat gedreven wordt door onpartijdig en rationele dialoog alléén,
maar ook door machtsverhoudingen, maatschappelijke en/of politieke inmengingen, ideologische assumpties en
agressieve retoriek
1
,1.2.2 DE ‘WAR AGAINST CRIME’ IN NEW YORK (meer context: lees in boek)
Om te spreken van causaliteit moet er aan 3 voorwaarden voldaan zijn:
1) Er moet een statisch verband zijn tussen gebeurtenis A en B
2) A moet voorafgaan aan B
3) Statisch verband A en B mag niet te wijten zijn aan 3 e gebeurtenis C die verband teweeg brengt
1.2.3 BOTSENDE BESCHAVINGEN (meer context: lees in boek)
Hypothese stuurt als het ware je perceptie van de werkelijkheid.
Kunnen we empirische werkelijkheid objectief waarnemen en in welke mate spelen theoretische
vooringenomenheden een rol in de sociale werkelijkheid? (zie hf 3)
1.2.4 DE WETENSCHAPER ALS BOKSER? (meer context: lees boek)
Observerende participatie
= toegang tot leefwereld van een anders moeilijk bestudeerbare populatie. De populatie wordt dan van
binnenuit beschreven.
Kwalitatief onderzoek
= verzameling van benaderingen die niet hoofdzakelijk gebruikmaakt van cijfermateriaal + bijhorende statische
analyses, maar die zich bedient van andere vormen van data verzamelen bv. PO, focusgroepen, diepte-interviews,
…
DOEL: doordringen tot drijfveer en motieven van menselijk handelen en dit handelen op die manier binnen
zijn concrete context proberen te begrijpen en duiden
1.3 DE WETENSCHAPPELIJKE AANPAK
1.3.1 WETENSCHAP: EEN SPECIFIEKE BENADERING
Wetenschappelijke inzichten
- Gebaseerd op het toepassen van regels en procedures die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van die
inzichten maximaliseren.
- Ook wetenschappers hebben normen en waarden die hen sturen/ beïnvloeden → goed bewaakt binnen
wetenschappelijke gemeenschap → Overtreders worden gestraft
Maar toepassen van regels en procedures
- Geen op voorhand vastliggend proces dat automatisch absolute waarheden creëert
- WANT bij ieder onderzoek moeten weloverwogen en beargumenteerde keuzes gemaakt worden
Methodologie en methoden zijn geen synoniemen (maar wel nauw verbonden):
- Methodologie
Het hele proces van wetenschapsbeoefening: van de institutionele inbedding van wetenschap voer de
epistemologische veranderstellingen tot de werkelijke onderzoekspraktijk.
- Methoden
Het geheel van specifieke technieken die je gebruikt in wetenschappelijk onderzoek om
onderzoekseenheden te selecteren, er gegevens over te verzamelen, die gegevens te analyseren en de
resultaten te rapporteren.
2
,Wetenschappelijke kennis is nooit 100% waterdicht
- Absolute kennis = een illusie
- MAAR niettemin levert wetenschappelijke kennis waardevolle informatie op
1.3.2 ALTERNATIEVE BRONNEN VAN KENNIS OVER DE WERKELIJKHEID?
Alternatieve bronnen waarop wij ons soms baseren om inzicht over de werkelijkheid te krijgen:
• Persoonlijke ervaringen
• Populaire media
• Ideologische overtuigingen/ waarden
PERSOONLIJKE ERVARINGEN
Neiging om te over-generaliseren of de waargenomen verbanden door te trekken naar anderen of naar andere
situaties
- Uitspraken over de werkelijkheid gaan dan veel verder dan wat o.b.v. je beperkte waarnemingen
gerechtvaardigd is
Vb.: 5 vrienden gamen → halen slechte punten gamers halen slechte punten. (fout)
SELECTIEVE OBSERVATIE
Je gaat speciaal letten op bepaalde mensen/situaties en van daaruit veralgemeningen maken.
Vb.: je vindt dat buschauffeurs grof zijn, dan ga je specifiek letten op elk geval waarin er eentje grof is → Op die
manier ga je voorbij aan veel bewijsmateriaal à décharge.
DE MEDIA
Probleem:
- Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek worden gecombineerd met informatie zonder wetenschappelijk
statuut (of valse informatie)
- Berichtgeving kan heel selectief zijn en slechts 1 aspect van het probleem benaderen, terwijl andere
onderbelicht blijven
DUS media-informatie moet kritisch worden benaderd
IDEOLOGISCHE OVERTUIGINGEN
Kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en sturen
Vb.: religie, onderzoek over het verband tussen ras en intelligentie
Wetenschappers wonen niet in een ideologisch vacuüm en hun ideologische vooringenomenheid kan
wetenschapsbeoefening doorkruisen
Vb.: welke onderwerpen worden als geschikt geacht voor wetenschappelijk onderzoek?
3
, 4
1.1 INLEIDING
Doel van methodologie
- Kennis maken met de interne keuken van sociaalwetenschappelijk onderzoek. Hoe wordt kennis gemaakt of
geproduceerd?
Wetenschap
- Betrouwbare kennis over de werkelijkheid + alomtegenwoordig in het dagelijkse leven
Methodologie (= verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert en
dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden)
Beheersing van technieken van wetenschappelijk onderzoek
Toepassen van statische analyses
Verzamelen van gegevens of observeren van menselijk gedrag
Wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert Hoe hanteer je theorieën?
Inbedding in bredere filosofische discussies?
Welke redeneringen houden steek?
Institutionele inbedding wetenschapsbeoefening verrichten van wetenschappelijk onderzoek gebeurt aan
gespecialiseerde, bureaucratische instelling bv. Universiteiten
- OPM: met geld van overheden of privébedrijven
Wijze van organisatie en financiering heeft gevolgen op de wetenschappelijke output
Doelstellingen:
1) Inleiding tot het zelf opzetten en kunnen uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek door middel van
basisprocedures
2) In staat zijn discussies binnen sociaalwetenschappelijk veld te volgen + studies evalueren op hun
wetenschappelijke merites.
3) Nodige vocabulaire aanreiken om over aspecten van sociaalwetenschappelijk onderzoek te kunnen praten
4) Kritische omgang met onderzoeksresultaten stimuleren (vooral belangrijk als onderzoek in populaire media
wordt voorgesteld)
1.2 ENKELE VOORBEELDEN
1.2.1 DE OPWARMING VAN DE AARDE: AN INCONVENIENT TRUTH VS. THE GREAT GLOBAL WARNING SWINDLE
(meer context: lees in boek)
Wetenschappelijke discussie over klimaatverandering is geen debat tussen 2 evenwaardige partijen
Overgrote meerderheid experten: mens = cruciaal in de verandering van het klimaat
Klimaatsceptici kunnen op steun rekenen van oliemaatschappijen en industrie
DUS moderne wetenschapsbeoefening is geen proces dat gedreven wordt door onpartijdig en rationele dialoog alléén,
maar ook door machtsverhoudingen, maatschappelijke en/of politieke inmengingen, ideologische assumpties en
agressieve retoriek
1
,1.2.2 DE ‘WAR AGAINST CRIME’ IN NEW YORK (meer context: lees in boek)
Om te spreken van causaliteit moet er aan 3 voorwaarden voldaan zijn:
1) Er moet een statisch verband zijn tussen gebeurtenis A en B
2) A moet voorafgaan aan B
3) Statisch verband A en B mag niet te wijten zijn aan 3 e gebeurtenis C die verband teweeg brengt
1.2.3 BOTSENDE BESCHAVINGEN (meer context: lees in boek)
Hypothese stuurt als het ware je perceptie van de werkelijkheid.
Kunnen we empirische werkelijkheid objectief waarnemen en in welke mate spelen theoretische
vooringenomenheden een rol in de sociale werkelijkheid? (zie hf 3)
1.2.4 DE WETENSCHAPER ALS BOKSER? (meer context: lees boek)
Observerende participatie
= toegang tot leefwereld van een anders moeilijk bestudeerbare populatie. De populatie wordt dan van
binnenuit beschreven.
Kwalitatief onderzoek
= verzameling van benaderingen die niet hoofdzakelijk gebruikmaakt van cijfermateriaal + bijhorende statische
analyses, maar die zich bedient van andere vormen van data verzamelen bv. PO, focusgroepen, diepte-interviews,
…
DOEL: doordringen tot drijfveer en motieven van menselijk handelen en dit handelen op die manier binnen
zijn concrete context proberen te begrijpen en duiden
1.3 DE WETENSCHAPPELIJKE AANPAK
1.3.1 WETENSCHAP: EEN SPECIFIEKE BENADERING
Wetenschappelijke inzichten
- Gebaseerd op het toepassen van regels en procedures die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van die
inzichten maximaliseren.
- Ook wetenschappers hebben normen en waarden die hen sturen/ beïnvloeden → goed bewaakt binnen
wetenschappelijke gemeenschap → Overtreders worden gestraft
Maar toepassen van regels en procedures
- Geen op voorhand vastliggend proces dat automatisch absolute waarheden creëert
- WANT bij ieder onderzoek moeten weloverwogen en beargumenteerde keuzes gemaakt worden
Methodologie en methoden zijn geen synoniemen (maar wel nauw verbonden):
- Methodologie
Het hele proces van wetenschapsbeoefening: van de institutionele inbedding van wetenschap voer de
epistemologische veranderstellingen tot de werkelijke onderzoekspraktijk.
- Methoden
Het geheel van specifieke technieken die je gebruikt in wetenschappelijk onderzoek om
onderzoekseenheden te selecteren, er gegevens over te verzamelen, die gegevens te analyseren en de
resultaten te rapporteren.
2
,Wetenschappelijke kennis is nooit 100% waterdicht
- Absolute kennis = een illusie
- MAAR niettemin levert wetenschappelijke kennis waardevolle informatie op
1.3.2 ALTERNATIEVE BRONNEN VAN KENNIS OVER DE WERKELIJKHEID?
Alternatieve bronnen waarop wij ons soms baseren om inzicht over de werkelijkheid te krijgen:
• Persoonlijke ervaringen
• Populaire media
• Ideologische overtuigingen/ waarden
PERSOONLIJKE ERVARINGEN
Neiging om te over-generaliseren of de waargenomen verbanden door te trekken naar anderen of naar andere
situaties
- Uitspraken over de werkelijkheid gaan dan veel verder dan wat o.b.v. je beperkte waarnemingen
gerechtvaardigd is
Vb.: 5 vrienden gamen → halen slechte punten gamers halen slechte punten. (fout)
SELECTIEVE OBSERVATIE
Je gaat speciaal letten op bepaalde mensen/situaties en van daaruit veralgemeningen maken.
Vb.: je vindt dat buschauffeurs grof zijn, dan ga je specifiek letten op elk geval waarin er eentje grof is → Op die
manier ga je voorbij aan veel bewijsmateriaal à décharge.
DE MEDIA
Probleem:
- Inzichten uit wetenschappelijk onderzoek worden gecombineerd met informatie zonder wetenschappelijk
statuut (of valse informatie)
- Berichtgeving kan heel selectief zijn en slechts 1 aspect van het probleem benaderen, terwijl andere
onderbelicht blijven
DUS media-informatie moet kritisch worden benaderd
IDEOLOGISCHE OVERTUIGINGEN
Kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en sturen
Vb.: religie, onderzoek over het verband tussen ras en intelligentie
Wetenschappers wonen niet in een ideologisch vacuüm en hun ideologische vooringenomenheid kan
wetenschapsbeoefening doorkruisen
Vb.: welke onderwerpen worden als geschikt geacht voor wetenschappelijk onderzoek?
3
, 4
