Deel V: het immuunsysteem
1. Basis van de immunologische reactie
- Organisme moet zich constant verdedigen tegen pathogenen in zijn
omgeving
- Doet dat via zijn
o Aangeboren immuunrespons
Het is er al, aanwezig voor de geboorte
Kunnen zelfs bij 1ste keer al reageren tegen brede groep
pathogenen
Het is niet specifiek snelle respons
o Verworven immuunrespons
Pas actief als we al eens een 1ste contact hebben gehad met
het pathogeen
Veel specifieker tragere respons tegen specifieke
pathogenen
1.1. Aangeboren immuniteit
1.1.1. Externe verdediging
Fysische en mechanische barrières:
- 1ste verdedigingslinie van het lichaam bestaat uit fysieke structuren die
voorkomen dat ziekteverwekkers binnendringen
o Intacte huid: werkt als mechanische barrière waar pathogenen niet
zomaar doorheen kunnen
o Mucosa en mucus: slijmvliezen en slijm die een beschermende
laag vormen
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
, o Speeksel: heeft mechanische werking om pathogenen te
vernietigen of weg te spoelen
Vijandige omgeving (chemische omgeving):
- Naast fysieke barrière creëert lichaam een omgeving waarin bacteriën en
andere indringers moeilijk kunnen overleven
o pH van de huid: huid heeft zuur milieu met pH-waarde tussen 3 en
5
o Lysosyme: enzym dat helpt bij afbreken van bacteriën
o Speekselenzymen: bevat enzymen die bacteriën direct aantasten
o Maagzuur: grote muur van onze defensie, extreem lage pH in maag
doodt meeste binnengedrongen pathogenen
Mucosa:
- Ciliae (trilharen) op epitheelcellen
- Die trilharen maken een gecoördineerde opwaartse beweging
- Die beweging zorgt dat het mucus en de daarin aanwezige pathogenen
weggevoerd worden
1.1.2. Interne verdediging
1.1.2.1. Granulocyten
- Neutrofielen zijn type granulocyten die fungeren als fagocyten, hun
primaire taak is om binnengedrongen pathogenen via fagocytose op te
ruimen
Proces fagocytose:
1) Herkenning en binding
a. Microben binden zich specifiek aan
oppervlaktereceptoren op membraan van de fagocyt
2) Insluiting
a. Membraan van de fagocyt sluit zich rond de microbe
b. Pathogeen wordt geïnternaliseerd en er vormt zich een
vacuole, een zogenaamd fagosoom
3) Vernietiging
a. Fagosoom met ingesloten microbe fusioneert met
lysosomen om fagolysosoom te vormen
b. Microbe wordt gedood en afgebroken door lysosomale
enzymen
c. Daarnaast vindt er vernietiging plaats door middel van
reactieve zuurstofcomponenten ROS en NO binnen de
vacuole
1.1.2.2. Antigen presenterende cellen
- Dit is een cruciale schakel tussen aangeboren en verworcen IS
Soorten antigen presenterende cellen:
- Macrofagen
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
, o Deze cellen kunnen door hele lichaam migreren via lymfeklieren of
het bloed
o Ze kunnen ook resideren in specifieke organen of weefsels
- Dendritische cellen
o Bevinden zich vooral in T-cel gebieden van lymfoïde organen
o Ze komen veelvuldig voor in darmwand, waar ze samen met
lymfocyten actief zijn
Werking en functie:
1) Dendritische cellen in bv darmwand zoeken constant in het darmlumen
naar antigenen om deze op te nemen
2) Zowel macrofagen als dendritische cellen kunnen fagocyteren
3) Het IS controleert via deze presentatie of een antigen in lichaam thuis
hoort of dat het een indringer is
4) Door antigen te presenteren aan het IS, vormen ze de trigger voor het
verworven IS
1.1.2.3. Natural killer cellen
- Gespecialiseerde immuuncellen die door hele lichaam migreren om
abnormale cellen op te sporen en te vernietigen
o Ze vallen cellen aan die besmet zijn met virus of cellen die
kankercellen aan het worden zijn
o Resultaat: ze veroorzaken apoptose bij de aangevallen cel
Herkenning eigen en vreemd:
- Maken gebruik van complex systeem van
receptoren om te bepalen of cel gezond is of
vernietigd moet worden
- Scenario 1: gezonde cel
o Een normale, gezonde cel heeft een
MHC-I complex op zijn oppervlak
o Als de inhiberende receptor van de NK-
cel bindt aan dit MHC-I complex, krijgt
de NK-cel signaal dat cel eigen en
gezond is
o Gevolg: NK-cel wordt niet geactiveerd
en laat cel los en cel overleeft
- Scenario 2: geïnfecteerde of abnormale
cel
o Sommige virussen blokkeren expressie van MHC-I
o Tegelijkertijd neemt expressie van activerende liganden op
geïnfecteerde cel toe
o Omdat inhiberende receptor nu geen contact maakt met MHC-
complex, en de activerende receptor geprikkeld wordt, herkent de
NK-cel dat er iets niet klopt
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
1. Basis van de immunologische reactie
- Organisme moet zich constant verdedigen tegen pathogenen in zijn
omgeving
- Doet dat via zijn
o Aangeboren immuunrespons
Het is er al, aanwezig voor de geboorte
Kunnen zelfs bij 1ste keer al reageren tegen brede groep
pathogenen
Het is niet specifiek snelle respons
o Verworven immuunrespons
Pas actief als we al eens een 1ste contact hebben gehad met
het pathogeen
Veel specifieker tragere respons tegen specifieke
pathogenen
1.1. Aangeboren immuniteit
1.1.1. Externe verdediging
Fysische en mechanische barrières:
- 1ste verdedigingslinie van het lichaam bestaat uit fysieke structuren die
voorkomen dat ziekteverwekkers binnendringen
o Intacte huid: werkt als mechanische barrière waar pathogenen niet
zomaar doorheen kunnen
o Mucosa en mucus: slijmvliezen en slijm die een beschermende
laag vormen
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
, o Speeksel: heeft mechanische werking om pathogenen te
vernietigen of weg te spoelen
Vijandige omgeving (chemische omgeving):
- Naast fysieke barrière creëert lichaam een omgeving waarin bacteriën en
andere indringers moeilijk kunnen overleven
o pH van de huid: huid heeft zuur milieu met pH-waarde tussen 3 en
5
o Lysosyme: enzym dat helpt bij afbreken van bacteriën
o Speekselenzymen: bevat enzymen die bacteriën direct aantasten
o Maagzuur: grote muur van onze defensie, extreem lage pH in maag
doodt meeste binnengedrongen pathogenen
Mucosa:
- Ciliae (trilharen) op epitheelcellen
- Die trilharen maken een gecoördineerde opwaartse beweging
- Die beweging zorgt dat het mucus en de daarin aanwezige pathogenen
weggevoerd worden
1.1.2. Interne verdediging
1.1.2.1. Granulocyten
- Neutrofielen zijn type granulocyten die fungeren als fagocyten, hun
primaire taak is om binnengedrongen pathogenen via fagocytose op te
ruimen
Proces fagocytose:
1) Herkenning en binding
a. Microben binden zich specifiek aan
oppervlaktereceptoren op membraan van de fagocyt
2) Insluiting
a. Membraan van de fagocyt sluit zich rond de microbe
b. Pathogeen wordt geïnternaliseerd en er vormt zich een
vacuole, een zogenaamd fagosoom
3) Vernietiging
a. Fagosoom met ingesloten microbe fusioneert met
lysosomen om fagolysosoom te vormen
b. Microbe wordt gedood en afgebroken door lysosomale
enzymen
c. Daarnaast vindt er vernietiging plaats door middel van
reactieve zuurstofcomponenten ROS en NO binnen de
vacuole
1.1.2.2. Antigen presenterende cellen
- Dit is een cruciale schakel tussen aangeboren en verworcen IS
Soorten antigen presenterende cellen:
- Macrofagen
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
, o Deze cellen kunnen door hele lichaam migreren via lymfeklieren of
het bloed
o Ze kunnen ook resideren in specifieke organen of weefsels
- Dendritische cellen
o Bevinden zich vooral in T-cel gebieden van lymfoïde organen
o Ze komen veelvuldig voor in darmwand, waar ze samen met
lymfocyten actief zijn
Werking en functie:
1) Dendritische cellen in bv darmwand zoeken constant in het darmlumen
naar antigenen om deze op te nemen
2) Zowel macrofagen als dendritische cellen kunnen fagocyteren
3) Het IS controleert via deze presentatie of een antigen in lichaam thuis
hoort of dat het een indringer is
4) Door antigen te presenteren aan het IS, vormen ze de trigger voor het
verworven IS
1.1.2.3. Natural killer cellen
- Gespecialiseerde immuuncellen die door hele lichaam migreren om
abnormale cellen op te sporen en te vernietigen
o Ze vallen cellen aan die besmet zijn met virus of cellen die
kankercellen aan het worden zijn
o Resultaat: ze veroorzaken apoptose bij de aangevallen cel
Herkenning eigen en vreemd:
- Maken gebruik van complex systeem van
receptoren om te bepalen of cel gezond is of
vernietigd moet worden
- Scenario 1: gezonde cel
o Een normale, gezonde cel heeft een
MHC-I complex op zijn oppervlak
o Als de inhiberende receptor van de NK-
cel bindt aan dit MHC-I complex, krijgt
de NK-cel signaal dat cel eigen en
gezond is
o Gevolg: NK-cel wordt niet geactiveerd
en laat cel los en cel overleeft
- Scenario 2: geïnfecteerde of abnormale
cel
o Sommige virussen blokkeren expressie van MHC-I
o Tegelijkertijd neemt expressie van activerende liganden op
geïnfecteerde cel toe
o Omdat inhiberende receptor nu geen contact maakt met MHC-
complex, en de activerende receptor geprikkeld wordt, herkent de
NK-cel dat er iets niet klopt
De Visscher Amber – KU Leuven – Farmaceutische Wetenschappen 2 de Bachelor
Semester 2
