Milieu sociologie verkorte samenvatting
Contents
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................................................2
Milieu sociologie: de achtergrond...............................................................................3
Wat is milieu sociologie?.............................................................................................6
Macro verklaringen voor ecologische crisis: het Dunlap-Buttel debat.....................11
Crisis, moderniteit en ecologische vooruitgang........................................................13
Ecologische Modernisatie.........................................................................................17
Een niet-Westerse blik op milieusociologie (capita selecta).....................................20
Hoofdstuk 2 : Duurzame consumptie...........................................................................24
wat is duurzame consumptie?.................................................................................24
Verklaringen voor duurzame consumptie.................................................................27
Culturele perspectieven............................................................................................33
Sociale praktijken.....................................................................................................34
Sociale beïnvloeding.................................................................................................35
Gastles 1 : duurzaam burgerschap..............................................................................38
Theorie:.....................................................................................................................38
Duurzaam burgerschap door de ogen van ..............................................................45
Case 2: de havenarbeider.....................................................................................47
Case 3: de CEO (De corporate elite)......................................................................49
Hoofdstuk 3: lokale transitie- initiatieven en sociale bewegingen...............................51
De milieubeweging als nieuwe sociale beweging.....................................................51
Lokale transitie-initiatieven......................................................................................55
‘Environmentalism of the poor’................................................................................60
Gastles 2: Huishoudelijk (water)gebruik:.....................................................................63
(kraan) water:...........................................................................................................63
Drie empirische cases...............................................................................................66
Prijsperceptie van kraanwater..................................................................................66
Watergebruik en besparing......................................................................................68
Determinanten van kraanwaterverbruik..................................................................69
1) Cognitieve en affectieve aspecten van waterverbruik:.....................................69
2) Externe invloeden:............................................................................................69
3) Socio demografische verschillen en wooncontext............................................69
4) Materiliteit en gewoontes..................................................................................69
Sociale praktijktheorie..............................................................................................70
Water management: from people to practice (Browne, 2015)..............................71
Waarde(n) van water:...............................................................................................71
1
, Paradigmaverschuiving: product vs. dienst..........................................................72
Hoofdstuk 4 : : Maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen..................73
ecologische modernisatie.........................................................................................73
MVO: What’s in a name?...........................................................................................75
Interne & externe drijvers.........................................................................................78
Externe drivers.....................................................................................................78
Interne drivers.......................................................................................................78
H5: Duurzame ontwikkeling en transities....................................................................82
De historische context van duurzame ontwikkeling.................................................82
Duurzame ontwikkeling in de 20ste eeuw...............................................................84
Socio-technische transities en het multi-level perspectief.......................................89
Duurzaamheid, transities & samenleving..............................................................89
Socio-technische transities....................................................................................91
Multi-Level Perspective (MLP) “The Dutch School”...............................................91
Nabeschouwing: het MLP pro en contra................................................................98
Transitie governance en governmentality................................................................99
Van government naar governance......................................................................101
Transitiestudies en beleid....................................................................................101
Transitie-management........................................................................................102
Libertair paternalisme of governmentality?........................................................105
Foucault & governmentality................................................................................106
Post-politieke consensus & climate backlash.........................................................106
Climate backlash.................................................................................................106
Hoofdstuk 6: Just transition’ en milieurechtvaardigheid............................................110
‘Just transition’........................................................................................................110
Milieurechtvaardigheid...........................................................................................115
Hoofdstuk 7: de tol van toekomstbeelden.................................................................120
Hoofdstuk 1: Inleiding
In dit vak hebben we aandacht voor duurzaamheidstransities: grote uitdagingen van
deze en de komende tijd:
Eindigheid fossiele brandstofvoorraden (piekolie, onstabiele energieprijzen)
Klimaatveranderingen
...
2
,Milieu sociologie: de achtergrond
Twee invloedrijke publicaties:
2 boeken die belangrijk zijn geweest ook voor de publieke opinie, debat, ...
Limits to Growth door Club van Rome (1972)
Huidige bevolkingsgroei, grondstoffenverbruik, productie/consumptie,
industrialisatie en vervuiling
Eindige planeet
Waarschuwde voor de limieten van groei
Silent Spring door Rachel Carson (1962)
• Het gebruik van DDT (een soort pesticide) -> schade aan fauna, flora, en ook
mensen
• Toonde milieu schade aan en gezondheisheidsrisicos
• Waarschuwde voor de milieu- en gezondheidsgevaren van gebruik van
pesticiden.
Daarnaast:
Op 22 april 1970: miljoenen mensen in de Verenigde Staten nemen deel aan
bijeenkomsten (earth day)
• Van teach-ins en opruimacties tot protesten en demonstraties
• Actie eisen rond diverse milieuproblemen
• Enkele maanden later: oprichting Environmental Protection Agency (EPA)
Brundtland-rapport (Our Common Future) (1987)
definieerde duurzame ontwikkeling , mijlpaal duurzame ontwikkeling
geschreven door commisie van de VN
• Sustainable development is development that meets the needs of the present
without compromising the ability of future generations to meet their own
needs” We moeten vandaag goed kunnen leven maar zonder de toekomst
kapot te maken voor de volgende generaties
Agalev: Anders Gaan Leven (1979) in die tijd groene partijen onstaan zoals agalev
(einde van de 20 ste eeuw)
• “Agalev heeft de Belgische politiek blijvend veranderd,
• Het bracht ecologische thema’s naar het hart van het beleid”
• (https://www.groen.be/agalev)
• “Het idee achter deze naam was om mensen aan te moedigen een
duurzamere, rechtvaardigere en bewustere levensstijl aan te nemen”
3
, Context einde 20 ste eeuw, steeds meer aandacht op verschillend niveaus om
aandacht te hebben voor milieu vertaald zich in vraagstukken daarover
The New Environmental Paradigm
Sociologische impasse (Catton & Dunlap, 1978): milieuproblemen zorgen
ervoor (of tonen aan) dat ‘traditionele’ sociologische theorieën er niet volledig
in slagen om samenleving te begrijpen
Cotton en dunlap zeiden dat de traditionele sociologie de samenleving niet
volledig begrijpt omdat ze milieu vergeten (=sociologische impasse)
Weinig aandacht voor milieu binnen sociologie
Waarom had sociologie weinig aandacht voor milieu?
• 19de eeuw en opkomst sociologie: modernisering en industrialisatie als motor
voor een veranderende samenleving sociologie ontstond tijdens
industialisatie
• Afbakening van disciplinaire grenzen (sociale door sociale verklaren-
durkheim)
• Interesse in andere fundamenten: psychologie (bv. Mead) en structureel
functionalisme (bv. Parsons)
• Sociologische wereldbeeld: antropocentrisme (mens staat centraal)
• …
Maar nuance: zie literatuur op BB (geen verplichte kennis)
Catton en dunlap zijn belangrijke personen
The new environmental paradigm = mensen zijn afhankelijk van ecosystemen en
natuurlijke grenzen
De samenleving is niet los van de natuur
4
Contents
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................................................2
Milieu sociologie: de achtergrond...............................................................................3
Wat is milieu sociologie?.............................................................................................6
Macro verklaringen voor ecologische crisis: het Dunlap-Buttel debat.....................11
Crisis, moderniteit en ecologische vooruitgang........................................................13
Ecologische Modernisatie.........................................................................................17
Een niet-Westerse blik op milieusociologie (capita selecta).....................................20
Hoofdstuk 2 : Duurzame consumptie...........................................................................24
wat is duurzame consumptie?.................................................................................24
Verklaringen voor duurzame consumptie.................................................................27
Culturele perspectieven............................................................................................33
Sociale praktijken.....................................................................................................34
Sociale beïnvloeding.................................................................................................35
Gastles 1 : duurzaam burgerschap..............................................................................38
Theorie:.....................................................................................................................38
Duurzaam burgerschap door de ogen van ..............................................................45
Case 2: de havenarbeider.....................................................................................47
Case 3: de CEO (De corporate elite)......................................................................49
Hoofdstuk 3: lokale transitie- initiatieven en sociale bewegingen...............................51
De milieubeweging als nieuwe sociale beweging.....................................................51
Lokale transitie-initiatieven......................................................................................55
‘Environmentalism of the poor’................................................................................60
Gastles 2: Huishoudelijk (water)gebruik:.....................................................................63
(kraan) water:...........................................................................................................63
Drie empirische cases...............................................................................................66
Prijsperceptie van kraanwater..................................................................................66
Watergebruik en besparing......................................................................................68
Determinanten van kraanwaterverbruik..................................................................69
1) Cognitieve en affectieve aspecten van waterverbruik:.....................................69
2) Externe invloeden:............................................................................................69
3) Socio demografische verschillen en wooncontext............................................69
4) Materiliteit en gewoontes..................................................................................69
Sociale praktijktheorie..............................................................................................70
Water management: from people to practice (Browne, 2015)..............................71
Waarde(n) van water:...............................................................................................71
1
, Paradigmaverschuiving: product vs. dienst..........................................................72
Hoofdstuk 4 : : Maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen..................73
ecologische modernisatie.........................................................................................73
MVO: What’s in a name?...........................................................................................75
Interne & externe drijvers.........................................................................................78
Externe drivers.....................................................................................................78
Interne drivers.......................................................................................................78
H5: Duurzame ontwikkeling en transities....................................................................82
De historische context van duurzame ontwikkeling.................................................82
Duurzame ontwikkeling in de 20ste eeuw...............................................................84
Socio-technische transities en het multi-level perspectief.......................................89
Duurzaamheid, transities & samenleving..............................................................89
Socio-technische transities....................................................................................91
Multi-Level Perspective (MLP) “The Dutch School”...............................................91
Nabeschouwing: het MLP pro en contra................................................................98
Transitie governance en governmentality................................................................99
Van government naar governance......................................................................101
Transitiestudies en beleid....................................................................................101
Transitie-management........................................................................................102
Libertair paternalisme of governmentality?........................................................105
Foucault & governmentality................................................................................106
Post-politieke consensus & climate backlash.........................................................106
Climate backlash.................................................................................................106
Hoofdstuk 6: Just transition’ en milieurechtvaardigheid............................................110
‘Just transition’........................................................................................................110
Milieurechtvaardigheid...........................................................................................115
Hoofdstuk 7: de tol van toekomstbeelden.................................................................120
Hoofdstuk 1: Inleiding
In dit vak hebben we aandacht voor duurzaamheidstransities: grote uitdagingen van
deze en de komende tijd:
Eindigheid fossiele brandstofvoorraden (piekolie, onstabiele energieprijzen)
Klimaatveranderingen
...
2
,Milieu sociologie: de achtergrond
Twee invloedrijke publicaties:
2 boeken die belangrijk zijn geweest ook voor de publieke opinie, debat, ...
Limits to Growth door Club van Rome (1972)
Huidige bevolkingsgroei, grondstoffenverbruik, productie/consumptie,
industrialisatie en vervuiling
Eindige planeet
Waarschuwde voor de limieten van groei
Silent Spring door Rachel Carson (1962)
• Het gebruik van DDT (een soort pesticide) -> schade aan fauna, flora, en ook
mensen
• Toonde milieu schade aan en gezondheisheidsrisicos
• Waarschuwde voor de milieu- en gezondheidsgevaren van gebruik van
pesticiden.
Daarnaast:
Op 22 april 1970: miljoenen mensen in de Verenigde Staten nemen deel aan
bijeenkomsten (earth day)
• Van teach-ins en opruimacties tot protesten en demonstraties
• Actie eisen rond diverse milieuproblemen
• Enkele maanden later: oprichting Environmental Protection Agency (EPA)
Brundtland-rapport (Our Common Future) (1987)
definieerde duurzame ontwikkeling , mijlpaal duurzame ontwikkeling
geschreven door commisie van de VN
• Sustainable development is development that meets the needs of the present
without compromising the ability of future generations to meet their own
needs” We moeten vandaag goed kunnen leven maar zonder de toekomst
kapot te maken voor de volgende generaties
Agalev: Anders Gaan Leven (1979) in die tijd groene partijen onstaan zoals agalev
(einde van de 20 ste eeuw)
• “Agalev heeft de Belgische politiek blijvend veranderd,
• Het bracht ecologische thema’s naar het hart van het beleid”
• (https://www.groen.be/agalev)
• “Het idee achter deze naam was om mensen aan te moedigen een
duurzamere, rechtvaardigere en bewustere levensstijl aan te nemen”
3
, Context einde 20 ste eeuw, steeds meer aandacht op verschillend niveaus om
aandacht te hebben voor milieu vertaald zich in vraagstukken daarover
The New Environmental Paradigm
Sociologische impasse (Catton & Dunlap, 1978): milieuproblemen zorgen
ervoor (of tonen aan) dat ‘traditionele’ sociologische theorieën er niet volledig
in slagen om samenleving te begrijpen
Cotton en dunlap zeiden dat de traditionele sociologie de samenleving niet
volledig begrijpt omdat ze milieu vergeten (=sociologische impasse)
Weinig aandacht voor milieu binnen sociologie
Waarom had sociologie weinig aandacht voor milieu?
• 19de eeuw en opkomst sociologie: modernisering en industrialisatie als motor
voor een veranderende samenleving sociologie ontstond tijdens
industialisatie
• Afbakening van disciplinaire grenzen (sociale door sociale verklaren-
durkheim)
• Interesse in andere fundamenten: psychologie (bv. Mead) en structureel
functionalisme (bv. Parsons)
• Sociologische wereldbeeld: antropocentrisme (mens staat centraal)
• …
Maar nuance: zie literatuur op BB (geen verplichte kennis)
Catton en dunlap zijn belangrijke personen
The new environmental paradigm = mensen zijn afhankelijk van ecosystemen en
natuurlijke grenzen
De samenleving is niet los van de natuur
4
