Biologische psychologie
H1 - Evolutie en gedragsgenetica
Overzicht
Evolutie Gedragsgenetica
Definiëring perspectief Erfelijkheidsfactoren
- Grondvoorwaarden natuurlijke - Heritabiliteit
selectie - Tweelingen
- Selectie - Adoptie
- Psychologische relevantie
Primaten Moleculaire genetica
- Menselijk genoom
- Genen
- Overeenkomsten tussen soorten
- Onderzoeksstrategieën
Homo sapiens sapiens Uitdagingen in interpretatie
- Kenmerken - Groepsgebonden
- Exceptioneel brein? - Gen-omgeving interacties
- Neotenie
- Pruning
- Wat levert het op?
Evolutionaire psychologie Epigenetica
Conclusies
1. Evolutie
1.1 Definiëring perspectief
Grondvoorwaarden natuurlijke selectie:
1. Overerving: er zijn overerfbare eigenschappen
2. Variatie: Er bestaat variabiliteit in deze eigenschappen (o.a. via mutatie)
3. Selectie: Sommige van deze eigenschappen hangen in een bepaalde
context samen met groter reproductief succes (aantal geslachtsrijpe
nakomelingen)
• Genen die samenhangen met deze eigenschappen zullen in frequentie
toenemen in de volgende generatie
• Ontstaan van genetische verschillen tussen vorige en volgende
generaties: evolutie
• Natuurlijke selectie is een proces dat leidt tot evolutie
Selectie
• “Survival of the fittest”
• Niet per se de sterkste/ slimste/ ...
• Fit van een individu met veranderlijke omgeving cruciaal
1
, o vb. peper-en-zout vlinder
• Vermogen om te overleven in een bepaalde omgeving → impact op reproductief succes
–> het aantal geslachtsrijpe nakomelingen dat je voortbrengt
Selectie
• Dragen bij tot fitness/reproductief succes van een individu:
o Overleven (mortaliteitsselectie)
o Aantal nakomelingen (vruchtbaarheidsselectie)
o Gelegenheid tot voortplanten (seksuele selectie)
Selectie
• Tot nu toe allemaal vormen van directe fitness (persoonlijk reproductief succes)
• Inclusieve fitness: directe fitness + indirecte fitness
• Verwantenselectie: ook genen geassocieerd met het reproductief succes van
verwanten zullen meer voorkomen in volgende generaties
o Selectie gebeurt niet op het niveau van individuen, maar van genen
o Kosten/baten: mate van verwantheid + kost voor het eigen reproductief succes
o “Ik zou met plezier het leven geven voor twee broers, twee kinderen of acht
kozijnen”
o vb. steriele honingbij (werkers)
o Belangrijke psychologische implicaties: herkennen van verwanten, psychologie
van het altruïsme, zorg, ...
Psychologische relevantie
• Indien belangrijke psychische kenmerken ook geworteld zijn in ons lichaam:
rechtstreekse erfelijke invloed op deze kenmerken
o vb. grootte brein in belangrijke mate genetisch bepaald, correleert met IQ
• Erfelijke invloed kan ook lopen via “banale” fysieke eigenschappen
o vb. link extraversie met lichaamslengte en/of attractiviteit (Lukaszewski & Roney,
2015)
• Leer van de overerfbaarheid van gedrag = gedragsgenetica
o Sterke negatieve connotaties via o.a. eugenetica en andere racistische theorieën
2
,1.2 Primaten
• Zoogdieren
• Generalisten: kunnen (bijna) allemaal op 2 voeten lopen
• Groot brein
• Aangepast aan leven in bomen
o Grijphanden (/-voeten)
o Schoudergewricht → slingeren
o Frontaal ingeplante ogen (dieptezicht)
o Typisch relatief goed zicht, relatief slechte geur
3
, Bewijs vb.
• Gedeeld “kapot gen”: alle haplorhini delen een genetische mutatie op exact dezelfde
plek in hun genetische code die maakt dat ze zelf geen vitamine C kunnen aanmaken
• Gefuseerd chromosoom 2: alle grote mensapen hebben 24 paar chromosomen, behalve
de mens - slechts 23. Chromosoom 2 ziet eruit als twee van onze ancestrale
chromosomen tegen elkaar geplakt
• Mate van genetische verwantschap
1.3 Homo sapiens sapiens
Schattingen van gedeeld DNA:
• +/- 98,8% gedeeld met chimpansee
o (= ongeveer 35 miljoen verschillende baseparen in elke cel)
• +/- 99,7% gedeeld met neanderthaler
• +/- 99,9% gedeeld met willekeurige andere mens
Homo sapiens sapiens
• Ontstaan teruggevoerd op +/- 100,000 jaar
geleden, Oost-Afrika
• Geruime tijd overlap met andere soorten (vb.
neanderthaler +/- 40,000 jaar geleden
uitgestorven)
• +/- 1-4% van ons DNA geschat van
Neanderthaler-oorsprong
• Migratie in verschillende fasen
Kenmerken:
• Tweevoeter
o Overzicht tijdens trekken
o Transport van werktuigen en buit
o Versmald geboortekanaal
• Groot/ exceptioneel brein
4
H1 - Evolutie en gedragsgenetica
Overzicht
Evolutie Gedragsgenetica
Definiëring perspectief Erfelijkheidsfactoren
- Grondvoorwaarden natuurlijke - Heritabiliteit
selectie - Tweelingen
- Selectie - Adoptie
- Psychologische relevantie
Primaten Moleculaire genetica
- Menselijk genoom
- Genen
- Overeenkomsten tussen soorten
- Onderzoeksstrategieën
Homo sapiens sapiens Uitdagingen in interpretatie
- Kenmerken - Groepsgebonden
- Exceptioneel brein? - Gen-omgeving interacties
- Neotenie
- Pruning
- Wat levert het op?
Evolutionaire psychologie Epigenetica
Conclusies
1. Evolutie
1.1 Definiëring perspectief
Grondvoorwaarden natuurlijke selectie:
1. Overerving: er zijn overerfbare eigenschappen
2. Variatie: Er bestaat variabiliteit in deze eigenschappen (o.a. via mutatie)
3. Selectie: Sommige van deze eigenschappen hangen in een bepaalde
context samen met groter reproductief succes (aantal geslachtsrijpe
nakomelingen)
• Genen die samenhangen met deze eigenschappen zullen in frequentie
toenemen in de volgende generatie
• Ontstaan van genetische verschillen tussen vorige en volgende
generaties: evolutie
• Natuurlijke selectie is een proces dat leidt tot evolutie
Selectie
• “Survival of the fittest”
• Niet per se de sterkste/ slimste/ ...
• Fit van een individu met veranderlijke omgeving cruciaal
1
, o vb. peper-en-zout vlinder
• Vermogen om te overleven in een bepaalde omgeving → impact op reproductief succes
–> het aantal geslachtsrijpe nakomelingen dat je voortbrengt
Selectie
• Dragen bij tot fitness/reproductief succes van een individu:
o Overleven (mortaliteitsselectie)
o Aantal nakomelingen (vruchtbaarheidsselectie)
o Gelegenheid tot voortplanten (seksuele selectie)
Selectie
• Tot nu toe allemaal vormen van directe fitness (persoonlijk reproductief succes)
• Inclusieve fitness: directe fitness + indirecte fitness
• Verwantenselectie: ook genen geassocieerd met het reproductief succes van
verwanten zullen meer voorkomen in volgende generaties
o Selectie gebeurt niet op het niveau van individuen, maar van genen
o Kosten/baten: mate van verwantheid + kost voor het eigen reproductief succes
o “Ik zou met plezier het leven geven voor twee broers, twee kinderen of acht
kozijnen”
o vb. steriele honingbij (werkers)
o Belangrijke psychologische implicaties: herkennen van verwanten, psychologie
van het altruïsme, zorg, ...
Psychologische relevantie
• Indien belangrijke psychische kenmerken ook geworteld zijn in ons lichaam:
rechtstreekse erfelijke invloed op deze kenmerken
o vb. grootte brein in belangrijke mate genetisch bepaald, correleert met IQ
• Erfelijke invloed kan ook lopen via “banale” fysieke eigenschappen
o vb. link extraversie met lichaamslengte en/of attractiviteit (Lukaszewski & Roney,
2015)
• Leer van de overerfbaarheid van gedrag = gedragsgenetica
o Sterke negatieve connotaties via o.a. eugenetica en andere racistische theorieën
2
,1.2 Primaten
• Zoogdieren
• Generalisten: kunnen (bijna) allemaal op 2 voeten lopen
• Groot brein
• Aangepast aan leven in bomen
o Grijphanden (/-voeten)
o Schoudergewricht → slingeren
o Frontaal ingeplante ogen (dieptezicht)
o Typisch relatief goed zicht, relatief slechte geur
3
, Bewijs vb.
• Gedeeld “kapot gen”: alle haplorhini delen een genetische mutatie op exact dezelfde
plek in hun genetische code die maakt dat ze zelf geen vitamine C kunnen aanmaken
• Gefuseerd chromosoom 2: alle grote mensapen hebben 24 paar chromosomen, behalve
de mens - slechts 23. Chromosoom 2 ziet eruit als twee van onze ancestrale
chromosomen tegen elkaar geplakt
• Mate van genetische verwantschap
1.3 Homo sapiens sapiens
Schattingen van gedeeld DNA:
• +/- 98,8% gedeeld met chimpansee
o (= ongeveer 35 miljoen verschillende baseparen in elke cel)
• +/- 99,7% gedeeld met neanderthaler
• +/- 99,9% gedeeld met willekeurige andere mens
Homo sapiens sapiens
• Ontstaan teruggevoerd op +/- 100,000 jaar
geleden, Oost-Afrika
• Geruime tijd overlap met andere soorten (vb.
neanderthaler +/- 40,000 jaar geleden
uitgestorven)
• +/- 1-4% van ons DNA geschat van
Neanderthaler-oorsprong
• Migratie in verschillende fasen
Kenmerken:
• Tweevoeter
o Overzicht tijdens trekken
o Transport van werktuigen en buit
o Versmald geboortekanaal
• Groot/ exceptioneel brein
4
