20/20 | Samenvatting Epidemiologie | KU Leuven | 2025/26

SAMENVATTING EPIDEMIOLOGIE
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Introductie en basisbegrippen....................................................2
Historische context, definities en het nut vd epidemiologie............................................3
Inleiding.......................................................................................................................... 3
Wat is epidemiologie?..................................................................................................... 4
Historische context.......................................................................................................... 4
Kader: “framework vd epidemiologie”.............................................................................5
Moderne epidemiologie en de rol van de arts en/of de epidemiologie.............................7
Voorbeelden van preventie............................................................................................. 9

Hoofdstuk 1B: Herhaling frequentiematen.....................................................10
Frequentiematen........................................................................................................... 10
Frequentie of voorkomen van een ziekte......................................................................11
Vergelijken van frequenties van ziektes........................................................................13

Hoofdstuk 2: Van causaliteit tot beleid..........................................................16
Hill’s criteria.................................................................................................................. 18

Hoofdstuk 3: Studiemethodes en limitaties...................................................21
Studiemethodes............................................................................................................ 21
Ecologische studies.................................................................................................... 22
Cross-sectionele studie............................................................................................... 22
Cohort studies............................................................................................................ 23
Case-controle studie................................................................................................... 28
RCT............................................................................................................................. 32
Doelstellingen  link naar policy making.........................................................................32
Bias............................................................................................................................... 33
Confounding en effect modificatie.................................................................................35

Hoofdstuk 3B: Van epidemiologische studieresultaten tot volksgezondheid en
gezondheidsbeleid.......................................................................................38
Hot topics: van preventie  gezondheidsbeleid...............................................................38
PARC............................................................................................................................. 42

Hoofdstuk 4: Workshop – Kritisch beoordelen van epidemiologische artikels
rond de etiologie van een ziekte...................................................................44



1

,Hoofdstuk 5: Public health............................................................................45
Nationale en internationale databanken........................................................................45
Gezondheidszorg en ongelijkheid..................................................................................46
Preventieve zorg en bevolkingsonderzoek....................................................................47
Performantie van een screeningstest............................................................................49
Evaluatie van de performantie van bevolkinsonderzoek...............................................51
Bevolkingsonderzoek in Vlaanderen..............................................................................54




HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE EN BASISBEGRIPPEN




2

,Verspreiding van een ziekte in kaart brengen en subgroepen identificeren die meer
gevoelig zijn aan de gevolgen van een bepaalde blootstelling  zo komen we tot
volksgezondheidsvoordelen/public health

Epidemiologie: concept map




HISTORISCHE CONTEXT, DEFINITIES EN HET NUT VD EPIDEMIOLOGIE

 Wat is epidemiologie?
 Waarom?
 Historische context
 Kader: ‘methodologische kapstok’
o Populatie
o Determinanten
o Ziekte/gezondheid
 Epidemiologie voor arts en volksgezondheid
o Etiologie vd ziekte
o Preventie (bv screening, vaccinatie…)

INLEIDING

Wat doe je als je ziek bent + de ziekte beter wil begrijpen (oorzaak)?  epidemiologie 
preventie, etiologie vd ziekte, risicofactoren, populatie…

Er is een balans: ziek/gezond? Sterkte/levenskwaliteit? Kanker/geen kanker?
Onveilig/veilig?

We gaan proberen oorzakelijke verbanden te zoeken in de epidemiologie

 Bv bij infectieziekten zoals de griep
 Ook bij chronische aandoeningen bv longkanker, obesitas…
o Niet het samenzijn, maar het samenleven op zich maakt ons ziek 
nfecties, ongezonde levenswijzen, sociaal gedrag, …

Meestal start de oorzaak met een “onwetendheid’  wetenschappelijk onderzoek is
noodzakelijk om de etiologie van een ziekte te achterhalen. Epidemiologie en beleid
liggen dicht bij elkaar  mensen gaan informeren.

3

, WAT IS EPIDEMIOLOGIE?

Epi-demio-logie  Grieks

 Epi = op, bij
 Demos = mensen, het volk
 Logos = studie

Wat en waarom epidemiologie?

 Het gaat verder dan alleen infectieziekten:
o ‘Meer dan een griepepidemie’  bv meer mortaliteit in de winter (wanneer
de griepepidemie is)  als we het weten kunnen we preventie doen
 Als we de bevolking zich laten vaccineren  minder sterfte
 Als we de subgroep kennen kunnen we ons specifiek hierop
focussen
 Uit cijfers kunnen we leren maar  pitfalls  we moeten kritisch blijven!
o Opletten voor confounders!

2 belangrijke doelstellingen:

1. Waarom? Hoe? Etiologie vd ziekte (oorzaak)
2. Hoe? Preventie (bv vaccinatie)

HISTORISCHE CONTEXT

Hippocrates  hij zocht ook de logica achter de ziekte, waarbij een “invloed van buiten”
de mens ziek maakt (keek naar het individu  epidemiologie kijtk hier niet naar)

Experimentele vs observationele studies:

 Experimentele studie:
o Eerste ‘klinsiche studie’: Edward Jenner
 Hij zag een verband tussen koepokken op uiers (veroorzaakt door
vaccinia) en pokken (variola) bij de mens
 Hij wist dat wie pokken had gekregen geen pokken meer kan krijgen
 Ontwikkelde een pokken-vaccin obv koepokken  werd inoculatie
met vaccinia genoemd  later vaccin
 Observationeel: moeilijk om een conclusie rond causliteit of oorzaak/gevolg te
maken

Oorsprong vd leer vd epidemiologie  de cholera epidemie

 1830: verschillende cholera epidemieen  in Londen (UK)
o Algemeen aaanvaard dat de ziekte zich via lucht verpreidt van mens naar
mens
o Maar William Farr (1848) zag dat cholera meer voorkwam in bepaalde
regio’s dan
 Associatie: afh van hoeveel voet je boven het zeeniveau woont 
het kwam door de lucht/hoogte (geografische ligging)
o Maar John Snow dacht eerder aan water of voeding als mogelijke oorzaak
(symptomen GI probleem)  stelde een hypothese op




4