Samenvatting Inleiding Sociale Grondrechten | Arteveldehogeschool | 2025/26

INLEIDING SOCIALE GRONDRECHTEN
INLEIDING
1831 kwam de grondrecht.
 Sommige dingen dei er in 1831 instonden, staan er nu nog steeds in. Maar is een dynamisch
iets, er komen
 was zeer liberaal (= staat voor vrijheid)
 Staat in hoe België georganiseerd is.
o Hoe federale staat is verdeeld.


ARTIKEL 23 GW:
Sinds 1994 verankerd in Belgische Grondwet (Gw.)


“Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Daartoe waarborgen de wet, het decreet of
de artikel 134 bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de economische,
sociale en culturele rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen. Die rechten
bevatten inzonderheid: (…)
 Het is aan de overheid die hiervoor moet zorgen.
o Decreet  op Vlaams Niveau
o Wet op Federaal Niveau

Wanneer krijg je een leefloon?

 Plichten= je moet werkbereid zijn, je moet inspanning doen op de werkmarkt.
 Bilijkheidsreden
o vb; als je moet zorgen voor je partner omdat hij ernstig ziek is, of uw kinderen,…
o vb; studenten die studeren en leefloon krijgen.
 Inkomensonderzoek
o Je mag niet te veel hebben
 Je moet Belg zijn of vreemdeling (mits te voordoen aan omstandigheiden)
 Residuair stelsel als je de regels niet kent, kan ocmw voorschotten geven
o vb; je hebt lang gewerkt en wordt dan ontslagen, je moet dan een
werkeloosheidsuitkering aanvragen maar wist dit niet

EXTRA: met een leefloon mag je het land niet voor lang verlaten


… Die rechten bevatten Inzonderheid:
 Recht op arbeid
o Wat als mensen door ziekte niet kunnen werken?
 Niet werken werkeloosheidsuitkering
 Even ziek ziekte-uitkering
= sociale
 Als je lang ziek bent invaliditeitsuitkering zekerheid *
 Te oud om te werken pensioen
o stel altijd thuis, voor de kindjes, nooit ‘echt’ gewerkt of te weinig
gewerkt?
 Nooit gewerkt leefloon
 Nooit gewerkt en oud IGO (inkomen garantie voor = sociale
ouderen) bijstand *

 Omwille van handicap niet werken

,SOCIALE INSTRUMENTEN DIE DE OVERHEID HEEFT OM GEREALISEERD OM MENSEN
RECHTEN TE GEVEN OP DE GRONDRECHTEN


A) JURIDISCHE BIJSTAND
o Pro deo advocaat  juridische 2e lijns bijstand (= officiële naam)


B) CULTURELE EN MAATSCHAPPELIJKE ONTPLOOIING

Vb; Uitpas

 Wat burgers met de uitpas knn doen is niet gelijk
 Mensen die het financieel niet breed hebben  krijgen een 80% korting.
 MAAAR, vroeger heette dit de kansenpas. Dit was een beetje vernederend iedereen wist dat je
het moeilijk had.
o Daarom nu heeft iedereen zo een kaart dus het onderscheid tussen mensen die een
tegemoetkoming hebben, en mensen die het wel breed hebben




C) GEZONDHEID
Probleem  niet iedereen maakt hiervan gebruik
Ziekenfondsen
 Vb; Helan, CM
o Hier betaal je lidgeld
 HZIV Hulpkas voor ziekte en Invalidatieverzekering
o Dit is gratis en iedereen heeft recht om zich aan te sluiten.

Voordelen om je aan te sluiten bij een ziekenfonds:
 Medische prestaties worden een stuk terugbetaald
 Ook medicatie is goedkoper


Vb; oordoppen
o Bij sommige ziekenfondsen wordt een deel van, op maat gemaakte oordoppen terugbetaald
Vb; sportkampen
o Soms worden deze kampen voor een deel terugbetaald

 Sociale voordelen laten we vaak schieten omdat we er niet vanaf weten.

,D) ONDERWIJS
Studietoelagen (hoger onderwijs)

Verminderd inschrijvingsgeld


E) WONEN
 Sociale huurwoningen
 Huurpremie  4 jaar op wachtlijst van sociale huurwoning, dan hebben ze recht op een premie
om te compenseren


ZIJN SOCIALE GRONDRECHTEN AFDWINGBAAR?
Kan je naar de rechter stappen en eisen dat je iets krijgt?

 Sociale grondrechten niet rechtstreeks afdwingbaar
o Tenzij geconcretiseerd
 Vb; als je leefloon aanvraagt, en er komt geen antwoord/weigeren  moet
gemotiveerd worden. Niet akkoord aanvragen bij arbeidsrechtbank (!!).
 Motivering/beslissing lezen als sociaal werker. Kijken of het juridisch
correct is. (juridisch correct is niet hetzelfde als iets die
rechtvaardig is)
 Voor sociale grondrechten geldt standstillverplichting (!!! examen)
o Geen nieuwe regelgeving die bestaande beschermingsniveau aanzienlijk
vermindert zonder reden van algemeen belang.
 Vb; corona en avondklok
 Vb; vroeger moest je voor een pro deo advocaat 50 euro betalen, maar ze zijn
naar bovenop gestapt (grondwettelijk hof) voor standstillverplichting.

Vraag: mag een Vlaamse overheid nieuwe maatregelen invoeren die eigenlijk de toegang tot onze
grondrechten aanzienlijk beperken? / WIE TOETST DIT AF?

 Vooraf: Raad van State (voor KB’s, MB’s, besluiten van Vlaamse regering…)
o Als de wet nog niet is ingevoerd
o Als een soort advies naar de overheid.
 Achteraf: Waakhond van de rechtstaat: Grondwettelijk Hof of Raad van State
o De wet is al ingevoerd
o Kostprijs: 20.000 maar overheid wint 70% van de gevallen)
 Zie casus (p. 12-14):
 forfaitaire bijdrage – juridische tweedelijnsbijstand (Gerechtelijk wetboek)
 Persoonsvolgend budget voor personen met een handicap (PVB) –
(actualiseringsbesluit Vlaamse Regering)
 Grondwettelijk hof bewaakt de principes van de Belgische grondwet  de regering kan geen
absurde beslissingen nemen (Vb. School wordt afgeschaft) = toetsen achteraf
Voorbeeld
Als je een leefloon aanvraagt moet er geantwoord worden op deze aanvraag, dit moet
ook gemotiveerd worden waarom je al dan niet geweigerd wordt
Bij weigering motivering beslissing lezen om na te gaan of deze juridisch/ correct is
genomen
Juridisch correct ≠ rechtvaardig


ILLUSTRATIE STANDSTILLPRINCIPE: VAKBONDEN NAAR GRONDWETTELIJK HOF

, SOCIALE GRONDRECHTEN = TWEEDE GENERATIE MENSENRECHTEN

2e generatie  verwijst naar een tijdsperiode waar die rechten veel hardere opbreng hebben gemaakt
(???)
 Vele sociale grondrechten zijn van latere datum


Vraag: wat wordt bedoeld met de 1° generatie mensenrechten?
 Vrij oud, te maken met tijdsperiode.


EERSTE GENERATIE VS. 2 E GENERATIE




Onthoudingsplicht het is niet aan de overheid om te bepalen wat je wel of niet moet denken

EERSTE GENERATIE
Belangrijk burgerlijk recht?

 Vrije meningsuiting
 Vrijheid van onderwijs
 Vrijheid van godsdienst/religie
 Recht op privacy
 Recht op een gezinsleven
 Recht op leven
o Uitzonderingen: zelfverdediging, euthanasie, oorlog, als iemand anders bedreigt wordt

Belangrijke politieke rechten ?

 Vrijheid van vergaderen