URGENTIE
SHOCK
= falen circulatie onev tussen zuurstofvoorziening + vebruik in weefsels orgaandysfunctie
Bloeddruk kan normaal zijn door compensatiemech => BD = HD x TPW
Toenemen hartslag, perifere weerstand, slagvolume uitbalanceren BD
Meestal wel lage BD
Hypovolemische shock = te kort aan vol
Oorzaken:
bloedingen (inwendig/uitwendig)
capillair lek => zware infecties beinvloeden permeabiliteit vaten = vocht lekt
gastro-intestinaal verlies: diarree, braken => vooral risico op dehydratatie bij kinderen
brandwonden vanaf graad 2 => veel vochtverlies door huid
cardiogene shock = pompfunctie van hart faalt;
Oorzaken:
Hartinfarct: trombus in coronair myocard zonder zuurstof necrose pompfunctie in gevaar
Hartritmestoornissen: bradycardie + tachycardie = neg impact op HD
Algemeen hartfalen
Hartklepafwijkingen
Obstructieve shock = hartwerking belemmert door obstructie
Oorzaken:
Longembool: longprop bij hart verhindert werking
Pericardtamponade: vocht in pericard verhindert werking
Spanningspneumothorax = klaplong: opstapeling lucht in borstholte => verhinderde werking van hart
Distributieve shock: extreme VD, perifere weerstand stijgt, BD daalt = problemen in vate
Oorzaken:
Sepsis = infectie => VD + perifere weerstand stijgt vasoplegie = geen contractie van bloedvaten mogelijk
Neurogene shock: vooral bij trauma thv hoge ruggenmerg = sympatische bezenuwing beschadigd OS
werking uitgeschakeld in bloedvaten VD
Anafylaxie = ernstige allergie weerslag op BD
ERNSTIGE TRAUMA
EPIDEMIOLOGIE
Belangrijkste doodsoorzaak tot 40j
Trauma = verwaarloosde aandoening van maatschappij
1/5 pt van ernstige trauma sterft
Verkeersongevallen: vooral jonge personen, vaak blijvende ggevolgen
Preventie!
Fietsongevallen: 1/3 = hoofd/heresenschade (helm!)
Met helm: 60-70% meer bescherming tegen aangezichtsschade, hersenschade, hoofdletsel
Mythes: nooit bewezen/onderzocht
VOORUITGANG IN TRAUMAZORG
Start vooruitgang vanaf Napoleon: triage, ambulance, veldhospitaal,…
MASH units = mobiele hospitalen: ter plaatse komen van zorg
Urgente laparatomie: bloeding in buik snel verhelpen bij onstabiele pt
Trauma team
Traumacentra: spec inzet op traumaptn
Meeste vooruitgang tijdens grote conflicten
OVERLIJDENS NA TRAUMA
Aantal overlijdens ivf tijd sinds trauma
Meestal overlijden in minuten na trauma => niet redbare ptn: hartletsels,
aortascheur, hoge ruggenmerschade, decapitatie, …
30% overlijden in uren na trauma => redbaar met acute zorg: thorax, abdomen,
bekken, hersenen = golden hour na trauma
Golden hour na trauma: binnen uur in ziekenhuis + onderzoeken hoge
verbetering van overlijden
Meestal door exsanguinatie > CZS trauma > orgaanfalen > andere
20% overliijden in dagen/weken na trauma => meestal overlijden na sepsis of multiple orgaan falen (MOF) in ICU
SCHAKELS
Alle schakels belangrijk
1) vroege zorg ter plaatse door omstaanders, ambulanciers, …
2) vroege BSL + onderzoeken vitale functies
3) vroege therapie/heelkunde
, 4) vroege rehab
DISPATCHING
112 dispatcher: dringende geneeskundige hulp bepalen + uitstoren
ambulance: vooral ambulanciers
vaak eerst op plaatse
PIT: hoog opgeleide verpleegkundigen => mogen medicatie toedienen, geavanceerdere handelen
Mug: arts + verpleegkundigen + ambulancier
Vervoert enkel hulpverleners
Bij bellen naar 112: zo veel mogelijk info geven
CASUS 1
Deceleratie ongeval = voertuig heel snel tot stilstand => mogeljke letsels inschatten
PREHOSPITALE AANPAK
BEOORDELING SCENE:
Ev oproepen extra hulpdiensten => hier: brandweer voor bevrijding + stabilisatie
ruggenmerg
Eigen veiligheid, geen risico's
Ontstaan mech van ongeval: deceleratie/acceleratie, directe imapct, …
Aanwijzigingen voor ernstig gewonden: gordel, doden in voertuig, ejectie, …
Hier deceleratie: aorta kan scheuren thv lig arteriosum, beenderige delen plots tot
stilstand, hersencontusie mogelijk door acceleratie/deceleratie van hersenen
(vooraan en achteraan)
Aantal slachtoffers
EERSTE BEOORDELING:
ABCDE beoordeling = ademweg – beademing – circulatie(radialis + carotis pols) – bewustzijn (disability) –
omgevingsimpact (environment control)
Afkoeling voorkomen: hypothermie = neg impact op bloedstolling
Uitlokkende ziektetoestanden: hypoglycemie, epilepsie, prim hartstilstand, bradyaritme (hypoperfusie hersenen)
suicide (geen remsporen) …
Bewusteloos + bloedende hoofdwonde wss hersenletsel
A: obstructieve ademhaling, braaksel/bloed in mond => roggelende ademhaling
Oorzaak: coma, braaksel, vreemd voorwerp, maxillofaciale fracturen met invloed op luchtweg
Onderzoeken adhv jaw thrust (NIET head tilt)
B: snelle, opp ademhaling = alarmteken
Gestoorde ademhaling tachypnoe, opp ademhaling (thoraxletsel, onderliggende thoraxletsel), gebruik sec
ademspieren (IC spieren, sternocleidomast), unilat thoraxbew (pneumothorax mogelijk aan kant die niet bew),
gedaalde O2 sat
Oorzaken: meerdere ribfracturen (flail chest, pneumothorax (+ samendrukking hart = effect op hartfunctie =>
obstructieve shock), open thoraxwonde, longcontusie (bij zware impact op thorax), massieve hemothorax
(letsel van bloedvat in borstholte = opstapeling in borstholte), C-D problemen
Spanningspneumothorax: ademnood, gestuwde halsvenen door verhoogde intrathoracale druk, hypertympane
percussie (holle klanken want geen longweefsel), unilat geen ademgeruis, hypotensie door verminderde
preload
Behandeling: gat in borstkast maken thv 5de ICR = thoracos tomie met naald of insnede
C: zwakke carotispols (= min 70mmHg systolisch), tachycardy > 100/min
Bij radialispols = min 90mmHg systolisch
Lage bloeddruk shock => hier wss: inwendige bloeddingen = hypovolemisch/cardiogeen
Oorzaak: bloedingen = oorzaak shock, inwendige bloedingen in thorax (laceratie long, bloedvaten) –
abdominaal (lever, milt) – bekken (instabiele bekkenfractuur), uitwendige bloedingen (druk nodig, ev knevel)
Oorzaken van hypotensie: hypovol shock – cardiogene shock – obstructieve shock, hartstilstand (slechte
prognose)
Inschatting bloedverlies:
tachycard = bijna altijd bloedingen (cave bij atleten, beta-blokkers
bloeddruk zakt enkel bij heel ernstige bloedingen
SHOCK
= falen circulatie onev tussen zuurstofvoorziening + vebruik in weefsels orgaandysfunctie
Bloeddruk kan normaal zijn door compensatiemech => BD = HD x TPW
Toenemen hartslag, perifere weerstand, slagvolume uitbalanceren BD
Meestal wel lage BD
Hypovolemische shock = te kort aan vol
Oorzaken:
bloedingen (inwendig/uitwendig)
capillair lek => zware infecties beinvloeden permeabiliteit vaten = vocht lekt
gastro-intestinaal verlies: diarree, braken => vooral risico op dehydratatie bij kinderen
brandwonden vanaf graad 2 => veel vochtverlies door huid
cardiogene shock = pompfunctie van hart faalt;
Oorzaken:
Hartinfarct: trombus in coronair myocard zonder zuurstof necrose pompfunctie in gevaar
Hartritmestoornissen: bradycardie + tachycardie = neg impact op HD
Algemeen hartfalen
Hartklepafwijkingen
Obstructieve shock = hartwerking belemmert door obstructie
Oorzaken:
Longembool: longprop bij hart verhindert werking
Pericardtamponade: vocht in pericard verhindert werking
Spanningspneumothorax = klaplong: opstapeling lucht in borstholte => verhinderde werking van hart
Distributieve shock: extreme VD, perifere weerstand stijgt, BD daalt = problemen in vate
Oorzaken:
Sepsis = infectie => VD + perifere weerstand stijgt vasoplegie = geen contractie van bloedvaten mogelijk
Neurogene shock: vooral bij trauma thv hoge ruggenmerg = sympatische bezenuwing beschadigd OS
werking uitgeschakeld in bloedvaten VD
Anafylaxie = ernstige allergie weerslag op BD
ERNSTIGE TRAUMA
EPIDEMIOLOGIE
Belangrijkste doodsoorzaak tot 40j
Trauma = verwaarloosde aandoening van maatschappij
1/5 pt van ernstige trauma sterft
Verkeersongevallen: vooral jonge personen, vaak blijvende ggevolgen
Preventie!
Fietsongevallen: 1/3 = hoofd/heresenschade (helm!)
Met helm: 60-70% meer bescherming tegen aangezichtsschade, hersenschade, hoofdletsel
Mythes: nooit bewezen/onderzocht
VOORUITGANG IN TRAUMAZORG
Start vooruitgang vanaf Napoleon: triage, ambulance, veldhospitaal,…
MASH units = mobiele hospitalen: ter plaatse komen van zorg
Urgente laparatomie: bloeding in buik snel verhelpen bij onstabiele pt
Trauma team
Traumacentra: spec inzet op traumaptn
Meeste vooruitgang tijdens grote conflicten
OVERLIJDENS NA TRAUMA
Aantal overlijdens ivf tijd sinds trauma
Meestal overlijden in minuten na trauma => niet redbare ptn: hartletsels,
aortascheur, hoge ruggenmerschade, decapitatie, …
30% overlijden in uren na trauma => redbaar met acute zorg: thorax, abdomen,
bekken, hersenen = golden hour na trauma
Golden hour na trauma: binnen uur in ziekenhuis + onderzoeken hoge
verbetering van overlijden
Meestal door exsanguinatie > CZS trauma > orgaanfalen > andere
20% overliijden in dagen/weken na trauma => meestal overlijden na sepsis of multiple orgaan falen (MOF) in ICU
SCHAKELS
Alle schakels belangrijk
1) vroege zorg ter plaatse door omstaanders, ambulanciers, …
2) vroege BSL + onderzoeken vitale functies
3) vroege therapie/heelkunde
, 4) vroege rehab
DISPATCHING
112 dispatcher: dringende geneeskundige hulp bepalen + uitstoren
ambulance: vooral ambulanciers
vaak eerst op plaatse
PIT: hoog opgeleide verpleegkundigen => mogen medicatie toedienen, geavanceerdere handelen
Mug: arts + verpleegkundigen + ambulancier
Vervoert enkel hulpverleners
Bij bellen naar 112: zo veel mogelijk info geven
CASUS 1
Deceleratie ongeval = voertuig heel snel tot stilstand => mogeljke letsels inschatten
PREHOSPITALE AANPAK
BEOORDELING SCENE:
Ev oproepen extra hulpdiensten => hier: brandweer voor bevrijding + stabilisatie
ruggenmerg
Eigen veiligheid, geen risico's
Ontstaan mech van ongeval: deceleratie/acceleratie, directe imapct, …
Aanwijzigingen voor ernstig gewonden: gordel, doden in voertuig, ejectie, …
Hier deceleratie: aorta kan scheuren thv lig arteriosum, beenderige delen plots tot
stilstand, hersencontusie mogelijk door acceleratie/deceleratie van hersenen
(vooraan en achteraan)
Aantal slachtoffers
EERSTE BEOORDELING:
ABCDE beoordeling = ademweg – beademing – circulatie(radialis + carotis pols) – bewustzijn (disability) –
omgevingsimpact (environment control)
Afkoeling voorkomen: hypothermie = neg impact op bloedstolling
Uitlokkende ziektetoestanden: hypoglycemie, epilepsie, prim hartstilstand, bradyaritme (hypoperfusie hersenen)
suicide (geen remsporen) …
Bewusteloos + bloedende hoofdwonde wss hersenletsel
A: obstructieve ademhaling, braaksel/bloed in mond => roggelende ademhaling
Oorzaak: coma, braaksel, vreemd voorwerp, maxillofaciale fracturen met invloed op luchtweg
Onderzoeken adhv jaw thrust (NIET head tilt)
B: snelle, opp ademhaling = alarmteken
Gestoorde ademhaling tachypnoe, opp ademhaling (thoraxletsel, onderliggende thoraxletsel), gebruik sec
ademspieren (IC spieren, sternocleidomast), unilat thoraxbew (pneumothorax mogelijk aan kant die niet bew),
gedaalde O2 sat
Oorzaken: meerdere ribfracturen (flail chest, pneumothorax (+ samendrukking hart = effect op hartfunctie =>
obstructieve shock), open thoraxwonde, longcontusie (bij zware impact op thorax), massieve hemothorax
(letsel van bloedvat in borstholte = opstapeling in borstholte), C-D problemen
Spanningspneumothorax: ademnood, gestuwde halsvenen door verhoogde intrathoracale druk, hypertympane
percussie (holle klanken want geen longweefsel), unilat geen ademgeruis, hypotensie door verminderde
preload
Behandeling: gat in borstkast maken thv 5de ICR = thoracos tomie met naald of insnede
C: zwakke carotispols (= min 70mmHg systolisch), tachycardy > 100/min
Bij radialispols = min 90mmHg systolisch
Lage bloeddruk shock => hier wss: inwendige bloeddingen = hypovolemisch/cardiogeen
Oorzaak: bloedingen = oorzaak shock, inwendige bloedingen in thorax (laceratie long, bloedvaten) –
abdominaal (lever, milt) – bekken (instabiele bekkenfractuur), uitwendige bloedingen (druk nodig, ev knevel)
Oorzaken van hypotensie: hypovol shock – cardiogene shock – obstructieve shock, hartstilstand (slechte
prognose)
Inschatting bloedverlies:
tachycard = bijna altijd bloedingen (cave bij atleten, beta-blokkers
bloeddruk zakt enkel bij heel ernstige bloedingen
