Samenvatting Werken met groepen
Docent: Ilse Joniaux
ALGEMENE INFORMATIE:
Inhoud
A. Deze module gaat over het inzetten van specifieke orthopedagogische werkvormen als
middel in de begeleiding van doelgroepen
B. Thema's die besproken gaan worden:
o Werken met groepen
o Activiteitenbegeleiding
o Aanleren van gedrag
Soorten activiteiten:
C. Ontspanningsactiviteiten
o Bv. snoezelen (snuffelen & doezelen)
D. Arbeidsmatige activiteiten
o Bv. Inpakken, soep maken
E. Zelfzorgactiviteiten (zorgen voor lijf en nest)
o Bv. omgaan met stress, poetsen, yogaoefeningen, douchen, werken aan het zelfbeeld
F. Vormingsactiviteiten:
o Bv. Grenzen aangeven, gevoelens uiten, financiën bij jongeren, seksualiteit, sociale
media, koken, zelfredzaamheid
➞ Hoofdstuk 5 tot en met 8 NIET kennen voor het examen, enkel kunnen toepassen bij jouw
stage-opdracht!
Doelstellingen:
G. De student heeft inzicht in de groepsdynamica en wekt vanuit deze inzichten op
methodische wijze activiteiten op maat en begeleid deze
H. Groepsdynamica = je wilt de groep verder laten ontwikkelen tot een groep die goed samen
werkt
I. De student leert cliënten gedrag en vaardigheden aan in functie van hun zelfregie.
Praktijk examenopdracht:
J. Deel 1: aanpassing activiteiten algemeen
K. Deel 2: uitwerking concrete activiteit en activiteitenfiche
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Vitamines voor groei. Ontwikkeling voeden vanuit de Zelf-determinatietheorie (ZDT)...4
1. Inleiding.........................................................................................................................................4
2. De zelfdeterminatietheorie: drie psychologische basisbehoeften (het ABC)...................................4
3. Belang van de basisbehoeften voor opvoeding...............................................................................6
4. Waarde van de ZDT binnen het orthopedagogisch werkveld..........................................................6
Hoofdstuk 2: Een visie op activiteiten in een ortho(ped)agogische setting.............................................7
1. Zin en betekenis van activiteiten.....................................................................................................7
2. Activiteiten als middel om doelen te bereiken................................................................................7
3. Activiteiten als belangrijk onderdeel van het begeleidingsproces...................................................8
4. Soorten activiteiten.........................................................................................................................8
5. De activiteitenbegeleider................................................................................................................9
6. Competenties, nodig bij het begeleiden van activiteiten.................................................................9
Hoofdstuk 3: De activiteitenanalyse en aanpassing van activiteiten aan de deelnemers.......................10
1. De structuur van de activiteit........................................................................................................10
2. Benodigdheden.............................................................................................................................10
3. Veiligheid......................................................................................................................................11
4. De appèlwaarde van de activiteit..................................................................................................11
4.1. Een indeling van appèls en appèlwaarden.............................................................................11
5. De moeilijkheidsgraad van een activiteit......................................................................................12
6. Individueel of in groep..................................................................................................................12
7. Eén activiteit of een activiteitenreeks...........................................................................................12
7.1 Activiteiten rond een thema...................................................................................................13
7.2 Een reeks verschillende activiteiten met dezelfde doelstelling...............................................13
7.3 Een reeks dezelfde activiteiten met dezelfde doelstelling.......................................................13
Hoofdstuk 4: het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van activiteiten aan de hand van een
stappenplan...........................................................................................................................................14
1. Het agologisch basisschema.........................................................................................................14
Hoofdstuk 9: Methodisch handelen in de leefgroep..............................................................................17
1. Wat wordt bedoeld met methodisch handelen?.............................................................................17
2. Waarom methodisch handelen?.........................................................................................................17
3. Leefgroepwerking en methodisch handelen......................................................................................17
4. Groepsdoelen....................................................................................................................................18
5. Groepscohesie...................................................................................................................................18
5.1 De voordelen van groepscohesie.................................................................................................19
5.2 De nadelen van een te hoge groepscohesie.................................................................................19
2
, 5.3 Methodische aspecten.................................................................................................................19
6. Structuur van groepen.......................................................................................................................20
Hoofdstuk 10: Regelhantering als beroepsvaardigheid.........................................................................22
1. Regels, normen en waarden..............................................................................................................22
1.1 Regels en afspraken....................................................................................................................22
1.2 Normen.......................................................................................................................................23
1.3 Waarden......................................................................................................................................23
1.4 Onderlinge verbondenheid van regels, normen en waarden........................................................24
1.5 Functionele regelhantering..........................................................................................................24
1.6 Balanceren tussen maximale en minimale veiligheid..................................................................24
1.7 Groepsregels...............................................................................................................................25
Hoofdstuk 11: Ondersteunen van de groepsvorming............................................................................26
1. Het Tuckman-model.........................................................................................................................26
2. De ontwikkelingsfasen van het Tuckman-model..............................................................................27
Hoofdstuk 12: Leiding geven aan de leefgroep....................................................................................30
1. Visies over leiding geven..................................................................................................................30
1.1 Situationeel leiding geven: De visie van Hersey en Blanchard...................................................30
1.2 De visie van Tuckman.................................................................................................................35
2. Leiden van een leefgroep..................................................................................................................35
Hoofdstuk 13: Kernkwaliteiten.............................................................................................................37
1. Kernkwaliteiten en sterktes...............................................................................................................37
2. Teveel van het goede: de valkuilen van je kernkwaliteiten...............................................................38
3. De kernkwaliteit vinden in de vervormingen....................................................................................38
4. Kernkwaliteiten en uitdagingen........................................................................................................39
5. Kernkwaliteit en allergie...................................................................................................................39
6. Het dubbele kernkwadrant................................................................................................................41
Hoofdstuk 14: Gedragsmodificatie.......................................................................................................44
1. Gedragsmodificatie voor het versterken van bestaand gedrag en aanleren van nieuw gedrag..........44
1.1 Inleiding......................................................................................................................................45
1.2 Bekrachtiging van gedrag...........................................................................................................46
2. Tokenprogramma’s...........................................................................................................................52
2.1 Grondregels................................................................................................................................52
2.2 Opstellen van een tokenprogramma............................................................................................53
3. Technieken om nieuw gedrag aan te leren........................................................................................55
3.1 Chaining of het vormen van gedragsketens................................................................................55
3.2 Prompting en fading...................................................................................................................55
3
, Hoofdstuk 1: Vitamines voor groei. Ontwikkeling voeden vanuit de Zelf-
determinatietheorie (ZDT)
1. Inleiding
Zelfdeterminatie = het vermogen en de mogelijkheid van een persoon om zelf keuzes te
maken, eigen doelen te formuleren en autonoom te handelen, ondanks mogelijke beperkingen
of uitdagingen.
ZDT is een “kapstok”, een rode draad doorheen de hele cursus waar we verscheidene facetten
van het orthopedagogisch handelen aan ophangen.
Inspelen op de 3 psychologische basisbehoeften (ABC) zorgt voor motivatie,
ontwikkeling en groei
2. De zelfdeterminatietheorie: drie psychologische basisbehoeften (het ABC)
Drie psychologische basisbehoeften zijn voedingsstoffen voor de groei en het psychisch
welzijn van mensen
Wordt de 3 vitamines (ABC) voor groei genoemd:
AUTONOMIE
= de behoefte zichzelf te mogen zijn en vrij te mogen handelen, denken en voelen
= zelfstandig kunnen handelen en beslissen, met respect voor eigen grenzen en
voorkeuren Keuzevrijheid & zelfreligie
De cliënt wil zelf kunnen bepalen wat hij doet en hoe hij iets doet
Toepassen in praktijk: bv.
o Bewonersvergadering
o Cliënten zelf dingen laten kiezen, betrek ze bij de planning
4
Docent: Ilse Joniaux
ALGEMENE INFORMATIE:
Inhoud
A. Deze module gaat over het inzetten van specifieke orthopedagogische werkvormen als
middel in de begeleiding van doelgroepen
B. Thema's die besproken gaan worden:
o Werken met groepen
o Activiteitenbegeleiding
o Aanleren van gedrag
Soorten activiteiten:
C. Ontspanningsactiviteiten
o Bv. snoezelen (snuffelen & doezelen)
D. Arbeidsmatige activiteiten
o Bv. Inpakken, soep maken
E. Zelfzorgactiviteiten (zorgen voor lijf en nest)
o Bv. omgaan met stress, poetsen, yogaoefeningen, douchen, werken aan het zelfbeeld
F. Vormingsactiviteiten:
o Bv. Grenzen aangeven, gevoelens uiten, financiën bij jongeren, seksualiteit, sociale
media, koken, zelfredzaamheid
➞ Hoofdstuk 5 tot en met 8 NIET kennen voor het examen, enkel kunnen toepassen bij jouw
stage-opdracht!
Doelstellingen:
G. De student heeft inzicht in de groepsdynamica en wekt vanuit deze inzichten op
methodische wijze activiteiten op maat en begeleid deze
H. Groepsdynamica = je wilt de groep verder laten ontwikkelen tot een groep die goed samen
werkt
I. De student leert cliënten gedrag en vaardigheden aan in functie van hun zelfregie.
Praktijk examenopdracht:
J. Deel 1: aanpassing activiteiten algemeen
K. Deel 2: uitwerking concrete activiteit en activiteitenfiche
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Vitamines voor groei. Ontwikkeling voeden vanuit de Zelf-determinatietheorie (ZDT)...4
1. Inleiding.........................................................................................................................................4
2. De zelfdeterminatietheorie: drie psychologische basisbehoeften (het ABC)...................................4
3. Belang van de basisbehoeften voor opvoeding...............................................................................6
4. Waarde van de ZDT binnen het orthopedagogisch werkveld..........................................................6
Hoofdstuk 2: Een visie op activiteiten in een ortho(ped)agogische setting.............................................7
1. Zin en betekenis van activiteiten.....................................................................................................7
2. Activiteiten als middel om doelen te bereiken................................................................................7
3. Activiteiten als belangrijk onderdeel van het begeleidingsproces...................................................8
4. Soorten activiteiten.........................................................................................................................8
5. De activiteitenbegeleider................................................................................................................9
6. Competenties, nodig bij het begeleiden van activiteiten.................................................................9
Hoofdstuk 3: De activiteitenanalyse en aanpassing van activiteiten aan de deelnemers.......................10
1. De structuur van de activiteit........................................................................................................10
2. Benodigdheden.............................................................................................................................10
3. Veiligheid......................................................................................................................................11
4. De appèlwaarde van de activiteit..................................................................................................11
4.1. Een indeling van appèls en appèlwaarden.............................................................................11
5. De moeilijkheidsgraad van een activiteit......................................................................................12
6. Individueel of in groep..................................................................................................................12
7. Eén activiteit of een activiteitenreeks...........................................................................................12
7.1 Activiteiten rond een thema...................................................................................................13
7.2 Een reeks verschillende activiteiten met dezelfde doelstelling...............................................13
7.3 Een reeks dezelfde activiteiten met dezelfde doelstelling.......................................................13
Hoofdstuk 4: het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van activiteiten aan de hand van een
stappenplan...........................................................................................................................................14
1. Het agologisch basisschema.........................................................................................................14
Hoofdstuk 9: Methodisch handelen in de leefgroep..............................................................................17
1. Wat wordt bedoeld met methodisch handelen?.............................................................................17
2. Waarom methodisch handelen?.........................................................................................................17
3. Leefgroepwerking en methodisch handelen......................................................................................17
4. Groepsdoelen....................................................................................................................................18
5. Groepscohesie...................................................................................................................................18
5.1 De voordelen van groepscohesie.................................................................................................19
5.2 De nadelen van een te hoge groepscohesie.................................................................................19
2
, 5.3 Methodische aspecten.................................................................................................................19
6. Structuur van groepen.......................................................................................................................20
Hoofdstuk 10: Regelhantering als beroepsvaardigheid.........................................................................22
1. Regels, normen en waarden..............................................................................................................22
1.1 Regels en afspraken....................................................................................................................22
1.2 Normen.......................................................................................................................................23
1.3 Waarden......................................................................................................................................23
1.4 Onderlinge verbondenheid van regels, normen en waarden........................................................24
1.5 Functionele regelhantering..........................................................................................................24
1.6 Balanceren tussen maximale en minimale veiligheid..................................................................24
1.7 Groepsregels...............................................................................................................................25
Hoofdstuk 11: Ondersteunen van de groepsvorming............................................................................26
1. Het Tuckman-model.........................................................................................................................26
2. De ontwikkelingsfasen van het Tuckman-model..............................................................................27
Hoofdstuk 12: Leiding geven aan de leefgroep....................................................................................30
1. Visies over leiding geven..................................................................................................................30
1.1 Situationeel leiding geven: De visie van Hersey en Blanchard...................................................30
1.2 De visie van Tuckman.................................................................................................................35
2. Leiden van een leefgroep..................................................................................................................35
Hoofdstuk 13: Kernkwaliteiten.............................................................................................................37
1. Kernkwaliteiten en sterktes...............................................................................................................37
2. Teveel van het goede: de valkuilen van je kernkwaliteiten...............................................................38
3. De kernkwaliteit vinden in de vervormingen....................................................................................38
4. Kernkwaliteiten en uitdagingen........................................................................................................39
5. Kernkwaliteit en allergie...................................................................................................................39
6. Het dubbele kernkwadrant................................................................................................................41
Hoofdstuk 14: Gedragsmodificatie.......................................................................................................44
1. Gedragsmodificatie voor het versterken van bestaand gedrag en aanleren van nieuw gedrag..........44
1.1 Inleiding......................................................................................................................................45
1.2 Bekrachtiging van gedrag...........................................................................................................46
2. Tokenprogramma’s...........................................................................................................................52
2.1 Grondregels................................................................................................................................52
2.2 Opstellen van een tokenprogramma............................................................................................53
3. Technieken om nieuw gedrag aan te leren........................................................................................55
3.1 Chaining of het vormen van gedragsketens................................................................................55
3.2 Prompting en fading...................................................................................................................55
3
, Hoofdstuk 1: Vitamines voor groei. Ontwikkeling voeden vanuit de Zelf-
determinatietheorie (ZDT)
1. Inleiding
Zelfdeterminatie = het vermogen en de mogelijkheid van een persoon om zelf keuzes te
maken, eigen doelen te formuleren en autonoom te handelen, ondanks mogelijke beperkingen
of uitdagingen.
ZDT is een “kapstok”, een rode draad doorheen de hele cursus waar we verscheidene facetten
van het orthopedagogisch handelen aan ophangen.
Inspelen op de 3 psychologische basisbehoeften (ABC) zorgt voor motivatie,
ontwikkeling en groei
2. De zelfdeterminatietheorie: drie psychologische basisbehoeften (het ABC)
Drie psychologische basisbehoeften zijn voedingsstoffen voor de groei en het psychisch
welzijn van mensen
Wordt de 3 vitamines (ABC) voor groei genoemd:
AUTONOMIE
= de behoefte zichzelf te mogen zijn en vrij te mogen handelen, denken en voelen
= zelfstandig kunnen handelen en beslissen, met respect voor eigen grenzen en
voorkeuren Keuzevrijheid & zelfreligie
De cliënt wil zelf kunnen bepalen wat hij doet en hoe hij iets doet
Toepassen in praktijk: bv.
o Bewonersvergadering
o Cliënten zelf dingen laten kiezen, betrek ze bij de planning
4
