WPO
1
,Inhoudsopgave
H1: PSYCHODYNAMISCH MEETPARADIGMA ................................................................................. 7
INHOUD .......................................................................................................................................... 7
INLEIDING ...................................................................................................................................... 7
Meetmethoden ............................................................................................................................. 7
Menninger assessment batterij ..................................................................................................... 8
RORSCHACH TEST ..................................................................................................................... 10
Inleiding ..................................................................................................................................... 10
Voordelen ROR.......................................................................................................................... 10
Validiteit ..................................................................................................................................... 10
Psychodynamische interpretatietechnieken ................................................................................ 11
Comprehensive system (cs) ....................................................................................................... 11
Afname................................................................................................................................... 13
Persoonlijkheidsmeting in CS ................................................................................................. 13
STIMULUS-PULL of Appèl van de platen ................................................................................ 14
Codering in cs ........................................................................................................................ 15
Interpretatie CS ...................................................................................................................... 16
Validiteit CS ............................................................................................................................ 17
Rorschach-Performance based assessment (R-PAS)................................................................. 18
R-pas: nieuwe naam, nieuwe benadering ............................................................................... 18
Belangrijke wijzigingen CV R-PAS ......................................................................................... 19
Afname................................................................................................................................... 19
Codering ................................................................................................................................ 19
Mutuality of autonomy schaal (moa) .................................................................................... 20
Oral dependency LANGUAGE SCALE (odL) ....................................................................... 21
Agressieve inhouden........................................................................................................... 21
Ego IMPAIRMENT INDEX – derde versie (EII-III) .................................................................... 22
Structuur R-PAS......................................................................................................................... 23
Welke informatie biedt de r-pas? ................................................................................................ 24
2
, Implicaties voor validiteit R-PAS ................................................................................................. 24
THEMATIC APPERCEPTION TEST (TAT) ..................................................................................... 25
Inleiding ..................................................................................................................................... 25
Afname ...................................................................................................................................... 26
Voorbeelden interpretatie volgens Murray .................................................................................. 26
Systeem van Bellak ................................................................................................................... 27
Illustratie hoofdthema bij interpretatie volgens Bellak .............................................................. 28
Interpretatiesysteem Westen ...................................................................................................... 28
Domein 1: Representatie van personen .................................................................................. 30
Domein 2: Affectieve lading van de interpersoonlijke relaties ................................................... 30
Domein 3: Het vermogen om emotioneel in relaties te investeren............................................ 30
Domein 4: Begrip van sociale causaliteit ................................................................................. 31
Evoluatie SCORS ................................................................................................................... 31
Wat meet TAT? .......................................................................................................................... 32
Bedenkingen bij TAT .................................................................................................................. 33
PERFORMANCE-BASED ASSESMENT ....................................................................................... 34
TAT vs RORSCHACH ................................................................................................................ 34
Huidige tendens ......................................................................................................................... 34
Praktische overwegingen ........................................................................................................... 35
Specifieke indicaties .................................................................................................................. 36
Validiteit ..................................................................................................................................... 36
H2: MULTIVARIAAT MEETPARADIGMA ......................................................................................... 38
OVERZICHT ................................................................................................................................. 38
INLEIDING .................................................................................................................................... 38
Trekbenadering PH .................................................................................................................... 38
Trektaxonomie ........................................................................................................................... 39
Identificatie van belangrijke traits................................................................................................ 39
Lexicale benadering ............................................................................................................... 40
Statistische benadering .......................................................................................................... 41
3
, Factoranalyse (FA) .............................................................................................................. 41
Voorbeeld intercorrelatiematrix ............................................................................................ 43
Voorbeeld factorladingen (zonder rotatie) ............................................................................ 43
Voorbeeld factorladingen na varimax rotatie ........................................................................ 44
Theoretische benadering ........................................................................................................ 45
Praktijk: combinatie van de benaderingen .................................................................................. 45
TREKTAXONOMIEËN ................................................................................................................... 46
Raymond B.Catell ...................................................................................................................... 46
Vbn neologismen voor ‘source traits’....................................................................................... 46
Tweede orde factoren 16PF.................................................................................................... 47
16PF ...................................................................................................................................... 47
Hans J. Eysenck ........................................................................................................................ 48
Psychoticisme ........................................................................................................................ 48
EPQ-R.................................................................................................................................... 49
Interpretatie extraversie .......................................................................................................... 50
Interpretatie introversie ........................................................................................................... 50
Interpretatie neuroticisme ....................................................................................................... 51
Interpretatie psychotisisme ..................................................................................................... 51
Interpretatie leugenschaal....................................................................................................... 51
Eysneck personality profiler (EPP) .......................................................................................... 52
Big Five ..................................................................................................................................... 52
Vijfcatorenmodel (VFM) .......................................................................................................... 53
B5 vs VFM.............................................................................................................................. 53
Psychometrische eigenschappen NEO-PI-R & NEO-PI-3........................................................ 56
BIG VIFE INVENTORY-II ............................................................................................................... 56
Doel ........................................................................................................................................... 56
Openheid voor ervaringen .......................................................................................................... 57
Consciëntieusheid...................................................................................................................... 57
Extraversie................................................................................................................................. 57
altruïsme.................................................................................................................................... 57
4
, Neuroticisme.............................................................................................................................. 58
Scoring ...................................................................................................................................... 58
Oefening ................................................................................................................................ 58
H3: INTERPERSOONLIJK MEETPARADIGMA ............................................................................... 59
OVERZICHT ................................................................................................................................. 59
INLEIDING .................................................................................................................................... 59
Historiek .................................................................................................................................... 59
Timothy Leary ............................................................................................................................ 61
Leary’s principes ........................................................................................................................ 61
INTRERPERSOONLIJK CIRCUMPLEXMODEL (ICM)................................................................... 65
Circumplexmodel ....................................................................................................................... 65
ideaaltypische correlatiematrix ................................................................................................ 67
Bloemvormige configuratie ..................................................................................................... 67
Vectorvoorstelling ................................................................................................................... 67
ICM INSTRUMENTEN................................................................................................................... 68
Interpersonal checklist (icl; LaForge & Suczek, 1954)................................................................. 68
Hedendaagse ICL................................................................................................................... 69
Interpersonal Adjective Checklist (IAS; Wiggins, 1979/1983) ...................................................... 69
Nederlandse Interpersoonlijke Adjectieven Schalen (NIAS; Rouckhout & Schacht) ..................... 69
oefening ................................................................................................................................. 71
INTEGRATIE ICM & BIG VIFE / VFM ............................................................................................ 72
Interpersoonlijk vs multivariaat ................................................................................................... 72
5
,6
,H1: PSYCHODYNAMISCH MEETPARADIGMA
INHOUD
Inleiding
Rorschach test (ROR)
Thematic Apperception Test (TAT)
Performance-based assessment
INLEIDING
Meest conceptueel uitgewerkte paradigma
Stamt af van de psychoanalytische theorie van Freud (zie HOC)
- Ontwikkeling:
Klassieke theorie (id-ego-superego) ego-psychologisch perspectief object relatie
theorie
Id: onderbewusten
Ego: persoon zelf (cognities, waarden, overtuigingen, emoties…)
Superego: geweten, moraliteit
ego-psychologisch perspectief: meer focus beginnen leggen op het ego, het
bewuste, de persoon (verschoven van de focus op driften naar de focus op
relaties)
Object relatie theorie: Deze theorie stelt dat interacties met externe 'objecten'
(meestal de ouders of verzorgers in de vroege jeugd) leiden tot interne
representaties van jezelf en van anderen. Deze representaties fungeren als
interne modellen (blauwdrukken) voor hoe je in latere interpersoonlijke relaties
handelt.
Meetmethoden
Standaard meetmethode voor persoonlijkheidsstudie: indirecte methoden
- Gegevens verzamelen die onbereikbaar zijn via directe methoden (bijv. zelfrapportering,
gedragsobservatie,…)
- Men probeert het id (onbewusten) te meten
7
, Menninger testbatterij (David Rapaport): Hoewel deze testen vaak los van
elkaar worden gezien, bracht Rapaport ze samen in één batterij om een ROR
compleet beeld van het psychologisch functioneren te krijgen:
- Rorschach test (ROR; Rorschach, 1921) = Maakt gebruik van inktvlekken om de structuur
van de persoonlijkheid en de manier waarop men de wereld waarneemt in kaart te
brengen.
- Thematic Apperception Test (TAT; Morgan & Murray, 1938) = Maakt gebruik van platen
met scènes waarbij de cliënt een verhaal moet vertellen. Dit onthult interpersoonlijke
thema's en behoeften.
- Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS; Wechsler, 1958) = Hoewel dit een
intelligentietest is, wordt deze binnen dit paradigma gebruikt om te zien hoe cognitieve
functies (het Ego) standhouden onder invloed van emoties.
Allemaal geïnterpreteerd binnen een ego-psychologisch perspectief, maar werden
wel ontwikkeld via verschillende theoretische perspectieven
Er is een belangrijk onderscheid tussen een test en een paradigma:
Geen equivalentie: Een test is niet hetzelfde als een paradigma. De Rorschach
test werd bijvoorbeeld door Hermann Rorschach ontwikkeld als een
experimentele perceptietest, niet specifiek om deel uit te maken van het
psychodynamische paradigma.
TAT
Ego-psychologische interpretatie: Hoewel de tests in de batterij vanuit
verschillende theoretische hoeken zijn ontstaan, worden ze binnen de Menninger-
aanpak allemaal geïnterpreteerd vanuit een ego-psychologisch perspectief. Men
kijkt dus hoe het Ego omgaat met de impulsen die door de test worden
opgeroepen.
Menninger assessment batterij
Menninger assessment batterij, samengesteld door David Rapaport, hanteert drie fundamentele
interpretatie-principes om de resultaten van indirecte testen (zoals de ROR en TAT) te duiden binnen
het psychodynamisch paradigma
8
, 3 interpretatie-principes:
- Projectieve hypothese
Kern: Alle gedragsmanifestaties, zowel bewust als onbewust, onthullen iets over
de persoonlijkheid.
Projectie: Responsen op betekenisloze stimuli worden gezien als projecties van
de innerlijke wereld. Dit omvat onbewuste conflicten, behoeften, verlangens,
angsten en impliciete motieven.
Onbewuste keuzes: Omdat de stimuli (zoals inktvlekken) geen vaststaande
betekenis hebben, dwingen ze de proefpersoon tot keuzes die de emotionele
organisatie van diens leven weerspiegelen.
Responsen op ambigue/betekenisloze stimuli impliseren onbewusten,
vrijwillige keuzes
- Niveaus van functioneren
Continuüm: Er wordt uitgegaan van een continuüm van volwassen psychologisch
functioneren.
Van logisch denken (WAIS) tot meer persoonlijke denken (TAT) tot totaal
ongestructureerde situaties (ROR, echt zelf betekenis beginnen toekennen)
o WAIS: een niet-projectieve test (er is geen projectie van innerlijke
dynamiek)
- Psychologische aanpassing
Capaciteiten en beperkingen: Men onderzoekt de adaptieve vermogens van het
individu, maar brengt ook de beperkingen in kaart.
Zichtbaarheid van stoornissen: Psychologische kwetsbaarheden, zoals een
zwakke realiteitstoetsing, denkstoornissen of psychosegevoeligheid, worden vaak
pas zichtbaar wanneer iemand geconfronteerd wordt met ambigu materiaal. Bij
directere methoden (zoals zelfrapportering) kunnen deze verborgen blijven achter
sociaal wenselijke antwoorden of bewuste verdediging.
9
, RORSCHACH TEST
Inleiding
Ontwikkeld door Hermann Rorschach (1885-1922)
Ongestructureerde taak: ‘wat zie je in deze vlek?’
- Omvat 10 symmetrisch opgebouwde inktvlekken (cfr. powerpoint met de platen)
- Ambigue stimuli uitnodigend tot projectie
Oorspronkelijke meetpretentie: schizofrenie
Psychodynamische meetpretentie: onbewuste persoonlijkheidsfunctioneren
Voordelen ROR
Kan vele responsen uitlokken door de vrij ambigue stimuliv (rijkdom aan data)
Geen bewuste zelfrapportage simulatie (doen alsof) en manipulatie is moeilijk
- Inhoud van duidingen valt te manipuleren, structurele antwoorden niet
Multi-method diagnostiek (uitermate geschikt om te gebruiken in combinatie met andere
testmethoden)
Geschikt voor indicatiestelling bij complexe problematieken (geeft uniek kijkje onder de
motorkap bij mensen met ingewikkelde psychische problemen)
Validiteit
Grote verdeeldheid: anti-kamp en pro-kamp
10