Ethiek
Les 1
Ethische theorieën
Relevant?
- Taste <-> measurement
o Meetbaar probleem niet ethiek
o Smaak, oordelen zou ethiek kunnen inzitten
- Taste <-> judgement <-> measurement
o Geen meet of smaak, via feiten oordeel vormen
Is – ought gap
- Bekend geworden met David Hume
- Verschil tussen verklaren en rechtvaardigen
- Uit hoe iets is valt niet af te leiden hoe iets moet zijn
o Of hoe iets best is
- Cf. covid modellen
- Cf. IBM Watson Oncology
o Kwaliteit <-> kwantiteit van het leven
Ethische theorieëen
- Theorieën gebaseerd op uitkomsten/gevolgen
o Consequentialisme
o Utilitarisme
- Theorieën gebaseerd op regels/principes/waarden
o Sociale contract theorie
o Deontologie
- Theorieën gebaseerd op bepaalde deugden
o Deugdentheorie
- Feministische ethiek
- Niet – westerse ethiek
o Ubuntu
o Oosterse filosofie
1
,Utilitarisme
- Eenvoudig: goede handeling is de handeling met de beste uitkomsten
o Beste balans tussen nadelen en voordelen
o Bv testen voor ongeneeslijke aandoening of verdelen van organen
- Belangrijk
o Impartieel
o Daden vs ommissies
Verschil tussen kwaad aanrichten en laten gebeuren
o Geen andere regels dan uitkomsten
o Niet altijd gekoppeld aan morele beoordeling
- Mogelijke voordelen
o Geen onduidelijke conflicten tussen verschillende belangen
o Kan van moreel probleem een technisch probleem maken
Bv covid pandemie
o Zoekt naar consensus
- Mogelijke problemen
o Voelt vaak contra – intuïtief (medicijn niet betalen)
o Afhankelijk van beoordeling vooraf van wat de gevolgen gaan zijn
o Niet altijd duidelijk wat een ‘goede’ uitkomst is
Deontologie
- = Plichtethiek
- Niet duidelijk wat gevolgen zullen zijn
o Principes maken is veilig
- Verzamelnaam voor verschillende vormen van plichtethiek
o Bekendste verdediger: Kant
- Het ‘goede’ heeft te maken met plichten
o Intentie, waarden en normen
- Te begrijpen vanuit kritiek op utilitarisme
- Vijand van ethiek is willekeur
- Ethiek draait om het vinden van de juiste (abstracte) principes
o Die van toepassing zijn in alle omstandigheden
o Gevaar is willekeur en uitzonderingen
- Categorische imperatief
o Regels moeten we kunnen universaliseren
o Casus – overschrijdend denken
2
,Ethische waarden in public health
Public Health Ethics
- Lange tijd een onderbelicht domein
o Geen specifieke frameworks voor dit domein
- Maar jaren 80 en 90 wel meer ‘public health issue’ dat opkomt
- Vanaf 2001 opkomst domein en modellen
- 2008: oprichting tijdschrift Public Health Ethics door Dawson en Verweij
- Behandeling van het onderwerp in 3 fases
o Wat is er bijzonder aan public health ethics?
Wat maakt het dus verschillend van andere vormen van
ethiek?
o Welke ethische rechtvaardigingen zijn er voor public health
interventies?
o Wat zijn de twee grote soorten modellen?
Dus welke grote waarden of beschikbare ethische
rechtvaardigingen gebruiken ze?
Public Health
- Zijn public en health wel te vereenzelvigen?
- Boundary problem
o Dingen kenmerken zich door grenzen
o Maar er is voor sommigen geen duidelijke grens van wat public
health is en wat niet (Wat behoort tot health?)
Oorlog, huisvesting, onderwijs, klimaatverandering,
luchtkwaliteit, …
- Ruth Faden et al. doen toch een poging
Faden et al.
- Distinctive challenges of public health ethics
o Betreft publiek of collectief goed
o Specifieke focus op preventie
o Vraagt vaak actie van overheid
o ‘outcome orientation’
- Deze challenges zin relevant want ze leggen bloot waarom het ethisch
gezien een specifiek domein is
Publiek
- Waar verwijst de ‘public’ in public health ethics naar?
o Focus op populaties? (tegenhanger ‘individual’)
o Openbare domein? (tegenhanger privé)
o Interventies van overheid? (tegenhanger privaat)
- Voor Faden belang van ‘collectieve’ of ‘publieke’ goed
o Belangrijk voor de ethische rechtvaardiging straks
Preventie
- Focus op preventie
o Voornamelijk toch domein van public health
- Brengt ethische vragen naar rechtvaardigheid met zich mee
3
, o Rule of rescue (idee van Jonson)
o Andere focus rechtvaardigt het als ander domein
Overheid
- Public health ethics heeft vaak betrekking op overheidsacties of beleid
- Maakt het anders dan medische ethiek met arts – patiënt relatie
o Politiek en maatschappelijk element
Deze types ethische rechtvaardigingen zullen dus grotere rol
spelen in dit domein
o Beslisser is verder verwijderd van de beslissing
Discussies over paternalisme
Outcome orientation
- Sterke focus op outcomes (link utilitarisme)
- Twee soorten outcomes
o Verbeteren welzijn
o Verbeteren sociale rechtvaardigheid
- Maken van public health soms een meer ‘koel rationeel’ domein
o Cf discussie rond empathie grenzen, niet meer rationeel
Scope en boundary
- Faden et al erkennen toch een aantal open discussiepunten
- Wat is de scope van public health?
o Bepaalde populaties? Naties? Globaal?
o Vele issues zoals luchtvervuiling stoppen niet aan de grens maar de
beslissingsbevoegdheid van public health instanties is vaak beperkt
Ought implies can
- Hetzelfde geld voor boundary
Ethical justifications
- Hoofdstuk Faden en Shebaya
- Uiteraard zelden of nooit enkel 1 rechtvaardiging
Overall benefit
- Strategie is het niet de individuele maatregelen rechtvaardigen maar de
instanties die de beslissing nemen
o Zelfde voor bestaan van brandweer of politie
- Maar lost niet altijd centrale probleem op
o Niet omdat instantie gerechtvaardigd is, dat elke beslissing van die
instantie gerechtvaardigd is
4
Les 1
Ethische theorieën
Relevant?
- Taste <-> measurement
o Meetbaar probleem niet ethiek
o Smaak, oordelen zou ethiek kunnen inzitten
- Taste <-> judgement <-> measurement
o Geen meet of smaak, via feiten oordeel vormen
Is – ought gap
- Bekend geworden met David Hume
- Verschil tussen verklaren en rechtvaardigen
- Uit hoe iets is valt niet af te leiden hoe iets moet zijn
o Of hoe iets best is
- Cf. covid modellen
- Cf. IBM Watson Oncology
o Kwaliteit <-> kwantiteit van het leven
Ethische theorieëen
- Theorieën gebaseerd op uitkomsten/gevolgen
o Consequentialisme
o Utilitarisme
- Theorieën gebaseerd op regels/principes/waarden
o Sociale contract theorie
o Deontologie
- Theorieën gebaseerd op bepaalde deugden
o Deugdentheorie
- Feministische ethiek
- Niet – westerse ethiek
o Ubuntu
o Oosterse filosofie
1
,Utilitarisme
- Eenvoudig: goede handeling is de handeling met de beste uitkomsten
o Beste balans tussen nadelen en voordelen
o Bv testen voor ongeneeslijke aandoening of verdelen van organen
- Belangrijk
o Impartieel
o Daden vs ommissies
Verschil tussen kwaad aanrichten en laten gebeuren
o Geen andere regels dan uitkomsten
o Niet altijd gekoppeld aan morele beoordeling
- Mogelijke voordelen
o Geen onduidelijke conflicten tussen verschillende belangen
o Kan van moreel probleem een technisch probleem maken
Bv covid pandemie
o Zoekt naar consensus
- Mogelijke problemen
o Voelt vaak contra – intuïtief (medicijn niet betalen)
o Afhankelijk van beoordeling vooraf van wat de gevolgen gaan zijn
o Niet altijd duidelijk wat een ‘goede’ uitkomst is
Deontologie
- = Plichtethiek
- Niet duidelijk wat gevolgen zullen zijn
o Principes maken is veilig
- Verzamelnaam voor verschillende vormen van plichtethiek
o Bekendste verdediger: Kant
- Het ‘goede’ heeft te maken met plichten
o Intentie, waarden en normen
- Te begrijpen vanuit kritiek op utilitarisme
- Vijand van ethiek is willekeur
- Ethiek draait om het vinden van de juiste (abstracte) principes
o Die van toepassing zijn in alle omstandigheden
o Gevaar is willekeur en uitzonderingen
- Categorische imperatief
o Regels moeten we kunnen universaliseren
o Casus – overschrijdend denken
2
,Ethische waarden in public health
Public Health Ethics
- Lange tijd een onderbelicht domein
o Geen specifieke frameworks voor dit domein
- Maar jaren 80 en 90 wel meer ‘public health issue’ dat opkomt
- Vanaf 2001 opkomst domein en modellen
- 2008: oprichting tijdschrift Public Health Ethics door Dawson en Verweij
- Behandeling van het onderwerp in 3 fases
o Wat is er bijzonder aan public health ethics?
Wat maakt het dus verschillend van andere vormen van
ethiek?
o Welke ethische rechtvaardigingen zijn er voor public health
interventies?
o Wat zijn de twee grote soorten modellen?
Dus welke grote waarden of beschikbare ethische
rechtvaardigingen gebruiken ze?
Public Health
- Zijn public en health wel te vereenzelvigen?
- Boundary problem
o Dingen kenmerken zich door grenzen
o Maar er is voor sommigen geen duidelijke grens van wat public
health is en wat niet (Wat behoort tot health?)
Oorlog, huisvesting, onderwijs, klimaatverandering,
luchtkwaliteit, …
- Ruth Faden et al. doen toch een poging
Faden et al.
- Distinctive challenges of public health ethics
o Betreft publiek of collectief goed
o Specifieke focus op preventie
o Vraagt vaak actie van overheid
o ‘outcome orientation’
- Deze challenges zin relevant want ze leggen bloot waarom het ethisch
gezien een specifiek domein is
Publiek
- Waar verwijst de ‘public’ in public health ethics naar?
o Focus op populaties? (tegenhanger ‘individual’)
o Openbare domein? (tegenhanger privé)
o Interventies van overheid? (tegenhanger privaat)
- Voor Faden belang van ‘collectieve’ of ‘publieke’ goed
o Belangrijk voor de ethische rechtvaardiging straks
Preventie
- Focus op preventie
o Voornamelijk toch domein van public health
- Brengt ethische vragen naar rechtvaardigheid met zich mee
3
, o Rule of rescue (idee van Jonson)
o Andere focus rechtvaardigt het als ander domein
Overheid
- Public health ethics heeft vaak betrekking op overheidsacties of beleid
- Maakt het anders dan medische ethiek met arts – patiënt relatie
o Politiek en maatschappelijk element
Deze types ethische rechtvaardigingen zullen dus grotere rol
spelen in dit domein
o Beslisser is verder verwijderd van de beslissing
Discussies over paternalisme
Outcome orientation
- Sterke focus op outcomes (link utilitarisme)
- Twee soorten outcomes
o Verbeteren welzijn
o Verbeteren sociale rechtvaardigheid
- Maken van public health soms een meer ‘koel rationeel’ domein
o Cf discussie rond empathie grenzen, niet meer rationeel
Scope en boundary
- Faden et al erkennen toch een aantal open discussiepunten
- Wat is de scope van public health?
o Bepaalde populaties? Naties? Globaal?
o Vele issues zoals luchtvervuiling stoppen niet aan de grens maar de
beslissingsbevoegdheid van public health instanties is vaak beperkt
Ought implies can
- Hetzelfde geld voor boundary
Ethical justifications
- Hoofdstuk Faden en Shebaya
- Uiteraard zelden of nooit enkel 1 rechtvaardiging
Overall benefit
- Strategie is het niet de individuele maatregelen rechtvaardigen maar de
instanties die de beslissing nemen
o Zelfde voor bestaan van brandweer of politie
- Maar lost niet altijd centrale probleem op
o Niet omdat instantie gerechtvaardigd is, dat elke beslissing van die
instantie gerechtvaardigd is
4
