SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
ALGEMENE TOELICHTING
Leerstof:
Slides presentaties + lesnota’s
Wetgeving
o Print outs zijn toegelaten
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN
Wat hebben mensen nodig?
Verzorging in het ziekenhuis, maar hier is natuurlijk geld voor nodig. Als iemand in
het ziekenhuis ligt, kan die niet werken en heeft die dus geen geld om dit te
bekostigen. Er is wel nog een gewaarborgd minimuminkomen, maar dit is niet
eindig.
Bij een bevalling: na een bevalling heb je vaak begeleiding nodig (gynaecoloog,
vroedvrouw, artsen). Je moet na een bevalling ook rusten, en kan dus niet werken,
dus geen inkomen. De sociale zekerheid zorgt ervoor dat dit gecompenseerd
wordt.
1
, Arbeidsongeval: na een arbeidsongeval heb je nood aan medische zorg, en dit kan
het individu niet betalen zonder een loon, maar de werkgever moet deze kosten
dekken.
Gehandicapte mensen: die zijn beperkt om in het systeem te functioneren. Velen
hebben dus niet de kans om arbeid te verrichten. Het verdienvermogen is dus
anders. Via de sociale zekerheid wordt het verminderde verdienvermogen
gecompenseerd.
Daklozen: staan vanonder aan de ladder (kapitaal -> arbeid -> sociale verzekering
-> bijstand -> armoede)
Werklozen: we willen werken, omdat we geld nodig hebben. Sommigen hebben
een passie voor de job, maar anderen ook totaal niet en die ook stoppen met
werken. Die heeft een inkomensverlies
Kinderen: mensen die kinderen hebben, krijgen een vergoeding voor het
grootbrengen van een kind (kinderbijslag: ondersteunen van de ouders voor
kosten opvoeding en ontwikkeling kind).
Ouderen: zij hebben de behoefte aan rust door het lange werken, dus krijgen zij
een uitkering voor de bewezen diensten (bv. Pensioensverzekeringen)
KAPITAAL: geld verzamelt en dat de intresten van dat geld ervoor zorgen dat je niets meer moet doen. Dit is
slechts 1% van de mensen.
ARBEID: het brood verdienen door arbeid te verrichten. In ruil voor onze arbeid, krijgen wij een loon/wedde.
SOCIALE VERZEKERING: als je geen werk vindt, dan word je opgevangen door de sociale verzekering. Dit is de
werkloosheidsverzekering. Die gaat een compensatie geven voor een inkomensverlies dat je lijdt.
BIJSTAND: leefloon
ARMOEDE: bij geen leefloon of werkloosheidsverzekering, dan zal je in armoede leven
SOCIALE ZEKERHEID IN DE GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
Volgens Van Dale: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren.
SOCIALE ZEKERHEID IN DE SITUATIONELE/ TELEOLOGISCHE
BETEKENIS
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
Oudst gebruikte term door S. Bolivar: Social security act vs “freedom from want”
Roosevelt
Social Security Act: Wet waarbij old pensions en unemployment insurance werden
naar voor gesteld
Freedom from want: oproepen voor een verbetering van sociale verzekeringen die
hij koppelt aan vrijheden (vrijheid van meningsuiting, vrijheid van geloof, vrijheid
van vrijwaring bezorgdheid van gebrek = ingrijpen in economisch systeem dat je
ervoor zorgt dat je mensen toelaat om vreedzaam samen te leven)
Realiteit vs ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is
streven naar zekerheid
Verband vervulling basisbehoefte aan veiligheid
2
, Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en medische zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
Onderscheid psychologische conditie – maatschappelijke dimensie
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot
leniging
Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen
economische productie en verdeling welvaart
Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale
risico’s” structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en
bijstandsvoorzieningen
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren
van bezorgdheid voor gebrek
Historische diversiteit:
Rol solidaire samenlevingsverbanden (stam, familie, kerngezin)
o Bv. jonge twintigers die een huis wil kopen, dat voor hen onbetaalbaar is, tenzij
met hulp van de ouders.
Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
o Een belangrijke factor binnen de sociale zekerheid
3
, Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
Rol emancipatiestrijd arbeidsbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19e eeuw tot
het midden van de 20e eeuw: ontregeling traditionele samenlevings- en
solidariteitsverbanden. Velen gingen naar de grootsteden voor jobs, maar
anders dan in het platteland is dat ze anders voor eten moeten zorgen want op
het platteland werd er geoogst. Zo ontstond ook de arbeidsmarkt, want meer
verkopen hun lijf aan een fabriek, maar ze konden niet van kasseien eten in de
stad (in platteland konden ze zelf hun eten oogsten).
o Arbeider (proletariër) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in
levensonderhoud te voorzien: genese arbeidsmarkt en sociale risico’s
o Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen
Als je ziek was, werd je geholpen aangezien je niet kon werken om de
kost te verdienen.
Rol overheid:
Aanvankelijk nachtwakersstaat: de staat houdt echt de wacht op alles (openbare orde,
veiligheid, …).
In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand (het vervroegd
socialisme).
o Bv. Daens
Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19 e eeuw):
o Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond 1900)
o Inrichting verplichte sociale verzekering:
Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen vertegenwoordigers wns en
wgvs na WOII; Besluitwet 1944 organiseert sociale zekerheid voor wns
= mijlpaal. Hier zegt de overheid dat het van de staat uit zelf
georganiseerd wordt. Je krijgt wel een bescherming, maar je moet wel
een deel van het loon afstaan.
Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
Organisatie sociale verzekering zelfstandigen
o Wettelijke omkadering “aanvullende verzekeringen” (20 e eeuw)
Basis genese en ontwikkeling sociale-zekerheidsrecht)
WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
DEFINITIE
= Het geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid
verankeren en verwezenlijken
Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren
o Internationale/ grondwettelijke normen die het recht op sociale zekerheid
proclameren
o Verdeling van bevoegdheden. Er is behoorlijk geknipt en geplakt met de
bevoegdheden rond de sociale zekerheid.
o Omkadering van regelgeving
Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken
4
ALGEMENE TOELICHTING
Leerstof:
Slides presentaties + lesnota’s
Wetgeving
o Print outs zijn toegelaten
THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID & SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN
Wat hebben mensen nodig?
Verzorging in het ziekenhuis, maar hier is natuurlijk geld voor nodig. Als iemand in
het ziekenhuis ligt, kan die niet werken en heeft die dus geen geld om dit te
bekostigen. Er is wel nog een gewaarborgd minimuminkomen, maar dit is niet
eindig.
Bij een bevalling: na een bevalling heb je vaak begeleiding nodig (gynaecoloog,
vroedvrouw, artsen). Je moet na een bevalling ook rusten, en kan dus niet werken,
dus geen inkomen. De sociale zekerheid zorgt ervoor dat dit gecompenseerd
wordt.
1
, Arbeidsongeval: na een arbeidsongeval heb je nood aan medische zorg, en dit kan
het individu niet betalen zonder een loon, maar de werkgever moet deze kosten
dekken.
Gehandicapte mensen: die zijn beperkt om in het systeem te functioneren. Velen
hebben dus niet de kans om arbeid te verrichten. Het verdienvermogen is dus
anders. Via de sociale zekerheid wordt het verminderde verdienvermogen
gecompenseerd.
Daklozen: staan vanonder aan de ladder (kapitaal -> arbeid -> sociale verzekering
-> bijstand -> armoede)
Werklozen: we willen werken, omdat we geld nodig hebben. Sommigen hebben
een passie voor de job, maar anderen ook totaal niet en die ook stoppen met
werken. Die heeft een inkomensverlies
Kinderen: mensen die kinderen hebben, krijgen een vergoeding voor het
grootbrengen van een kind (kinderbijslag: ondersteunen van de ouders voor
kosten opvoeding en ontwikkeling kind).
Ouderen: zij hebben de behoefte aan rust door het lange werken, dus krijgen zij
een uitkering voor de bewezen diensten (bv. Pensioensverzekeringen)
KAPITAAL: geld verzamelt en dat de intresten van dat geld ervoor zorgen dat je niets meer moet doen. Dit is
slechts 1% van de mensen.
ARBEID: het brood verdienen door arbeid te verrichten. In ruil voor onze arbeid, krijgen wij een loon/wedde.
SOCIALE VERZEKERING: als je geen werk vindt, dan word je opgevangen door de sociale verzekering. Dit is de
werkloosheidsverzekering. Die gaat een compensatie geven voor een inkomensverlies dat je lijdt.
BIJSTAND: leefloon
ARMOEDE: bij geen leefloon of werkloosheidsverzekering, dan zal je in armoede leven
SOCIALE ZEKERHEID IN DE GEBRUIKELIJKE BETEKENIS
Volgens Van Dale: a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt
uitgesloten b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren.
SOCIALE ZEKERHEID IN DE SITUATIONELE/ TELEOLOGISCHE
BETEKENIS
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
Oudst gebruikte term door S. Bolivar: Social security act vs “freedom from want”
Roosevelt
Social Security Act: Wet waarbij old pensions en unemployment insurance werden
naar voor gesteld
Freedom from want: oproepen voor een verbetering van sociale verzekeringen die
hij koppelt aan vrijheden (vrijheid van meningsuiting, vrijheid van geloof, vrijheid
van vrijwaring bezorgdheid van gebrek = ingrijpen in economisch systeem dat je
ervoor zorgt dat je mensen toelaat om vreedzaam samen te leven)
Realiteit vs ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is
streven naar zekerheid
Verband vervulling basisbehoefte aan veiligheid
2
, Verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
Versterkt door maatschappelijke context (nood aan financiële middelen om in
levensonderhoud en medische zorg te voorzien, begrensde mogelijkheden om
wettig inkomen te vergaren)
Onderscheid psychologische conditie – maatschappelijke dimensie
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot
leniging
Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen
economische productie en verdeling welvaart
Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale
risico’s” structureert gaandeweg samenspel sociale verzekeringen en
bijstandsvoorzieningen
SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS
Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen erop gericht mensen te vrijwaren
van bezorgdheid voor gebrek
Historische diversiteit:
Rol solidaire samenlevingsverbanden (stam, familie, kerngezin)
o Bv. jonge twintigers die een huis wil kopen, dat voor hen onbetaalbaar is, tenzij
met hulp van de ouders.
Rol eigendom (onroerende goederen, spaargeld, beleggingen)
o Een belangrijke factor binnen de sociale zekerheid
3
, Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand
Rol emancipatiestrijd arbeidsbeweging: oorsprong sociale verzekeringen
o Evolutie van landbouweconomie naar industrieel kapitalisme in 19e eeuw tot
het midden van de 20e eeuw: ontregeling traditionele samenlevings- en
solidariteitsverbanden. Velen gingen naar de grootsteden voor jobs, maar
anders dan in het platteland is dat ze anders voor eten moeten zorgen want op
het platteland werd er geoogst. Zo ontstond ook de arbeidsmarkt, want meer
verkopen hun lijf aan een fabriek, maar ze konden niet van kasseien eten in de
stad (in platteland konden ze zelf hun eten oogsten).
o Arbeider (proletariër) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in
levensonderhoud te voorzien: genese arbeidsmarkt en sociale risico’s
o Ontwikkeling van onderlinge verzekeringen
Als je ziek was, werd je geholpen aangezien je niet kon werken om de
kost te verdienen.
Rol overheid:
Aanvankelijk nachtwakersstaat: de staat houdt echt de wacht op alles (openbare orde,
veiligheid, …).
In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand (het vervroegd
socialisme).
o Bv. Daens
Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse (19 e eeuw):
o Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” en wettelijke omkadering particuliere
initiatieven (rond 1900)
o Inrichting verplichte sociale verzekering:
Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen vertegenwoordigers wns en
wgvs na WOII; Besluitwet 1944 organiseert sociale zekerheid voor wns
= mijlpaal. Hier zegt de overheid dat het van de staat uit zelf
georganiseerd wordt. Je krijgt wel een bescherming, maar je moet wel
een deel van het loon afstaan.
Organisatie sociale verzekeringen ambtenaren
Organisatie sociale verzekering zelfstandigen
o Wettelijke omkadering “aanvullende verzekeringen” (20 e eeuw)
Basis genese en ontwikkeling sociale-zekerheidsrecht)
WAT IS SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
DEFINITIE
= Het geheel van rechtsregels die het fundamentele recht op sociale zekerheid
verankeren en verwezenlijken
Regels die het recht op sociale zekerheid verankeren
o Internationale/ grondwettelijke normen die het recht op sociale zekerheid
proclameren
o Verdeling van bevoegdheden. Er is behoorlijk geknipt en geplakt met de
bevoegdheden rond de sociale zekerheid.
o Omkadering van regelgeving
Regels die het recht op sociale zekerheid verwezenlijken
4
