STRAFPROCESRECHT
Gedoceerd door P. VS
S.A.
, INHOUDSTAFEL
HOOFDSTUK I. STRAFVORDERING ............................................................................................................... 7
WETBOEK VAN STRAFVORDERING: 1808 ....................................................................................................................... 7
INQUISITOIRE VS ACCUSATOIRE PROCEDURE ................................................................................................................... 7
1. Inquisitoire procedure ............................................................................................................................... 7
2. Accusatoire procedure .............................................................................................................................. 8
VORDERINGEN DIE ONTSTAAN UIT EEN MISDRIJF .............................................................................................................. 8
1. Strafvordering ........................................................................................................................................... 9
2. Burgerlijke vordering ................................................................................................................................ 9
Samenhang en discussie rond strafvordering ................................................................................................... 9
HOOFDSTUK II. WIE OEFENT DE STRAFVORDERING UIT? ............................................................................ 10
A. HET OPENBAAR MINISTERIE ............................................................................................................................ 10
a. Procureur des Konings ............................................................................................................................ 10
b. Arbeidsauditeur ...................................................................................................................................... 11
c. Procureur-generaal bij het Hof van Beroep ............................................................................................ 11
d. procureur-generaal bij Cassatie .............................................................................................................. 12
e. Federaal procureur ................................................................................................................................. 12
f. College van procureurs-generaal (art. 143bis Ger.W.) ........................................................................... 13
g. Raad van procureurs (art. 150bis Ger.W.) .............................................................................................. 13
h. Minister van Justitie (art. 364 Sv) ........................................................................................................... 13
wat doet het OM? ........................................................................................................................................... 13
1. leider van het opsporingsonderzoek.................................................................................................................... 13
2. beslissingen inzake vervolging ............................................................................................................................. 13
a. Technisch sepot ...................................................................................................................................... 14
b. Beleidssepot ............................................................................................................................................ 14
3. Bijkomende voorwaarden soms vereist ............................................................................................................... 15
4. strafrechtelijk beleid ............................................................................................................................................ 15
a. Nationaal niveau ..................................................................................................................................... 16
b. Lokaal niveau .......................................................................................................................................... 16
5. Waken over de toepassing van de wet ................................................................................................................ 17
6. Uitvoeren van de strafrechtelijke uitspraken ...................................................................................................... 17
Kenmerken van het OM .................................................................................................................................. 18
1. Hiërarchisch (maar ‘Si la plume est serve, la parole est libre’) ............................................................................ 18
2. Eén en ondeelbaar ............................................................................................................................................... 18
3. Onafhankelijk ....................................................................................................................................................... 18
4. À charge en à décharge ........................................................................................................................................ 18
B. ANDERE PARTIJEN DIE DE STRAFVORDERING UITOEFENEN ......................................................................................... 18
diensten van douane en accijnzen .................................................................................................................. 18
burgerlijke partij ............................................................................................................................................. 19
HOOFDSTUK III. TEGEN WIE GELDT DE STRAFVORDERING? ........................................................................ 20
VERDACHTE ............................................................................................................................................................ 20
INVERDENKINGGESTELDE ........................................................................................................................................... 20
BEKLAAGDE/BESCHULDIGDE ....................................................................................................................................... 20
CIVIELRECHTELIJK AANSPRAKELIJKE PARTIJ ..................................................................................................................... 20
OPTIERECHT: BURGERLIJKE OF STRAFRECHTER ................................................................................................................ 21
, 1. burgerlijke vordering .............................................................................................................................. 21
2. strafrechtelijke vordering ....................................................................................................................... 21
a. De strafvordering is nog niet ingesteld ................................................................................................... 21
b. De strafvordering is reeds ingesteld ....................................................................................................... 22
voorwaarden................................................................................................................................................... 22
quid vordering voor burgerlijke rechter .......................................................................................................... 23
HOOFDSTUK IV. POLITIEWEZEN................................................................................................................. 23
GEÏNTEGREERDE POLITIEDIENST OP 2 NIVEAUS .............................................................................................................. 24
Federaal ................................................................................................................................................................ 24
Lokaal.................................................................................................................................................................... 24
ONDERSCHEID BESTUURLIJKE POLITIE VS GERECHTELIJKE POLITIE....................................................................................... 24
bestuurlijke politie ............................................................................................................................................... 24
gerechtelijke politie .............................................................................................................................................. 24
ONDERSCHEID TUSSEN OFFICIEREN EN AGENTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE ....................................................................... 24
officieren (OGP) .................................................................................................................................................... 24
Bijzondere bevoegdheden OGP ....................................................................................................................... 25
agenten (AGP) ...................................................................................................................................................... 25
DE ALGEMENE OPSPORTINGSBEVOEGDHEID ................................................................................................................... 25
OPSPORINGSONDERZOEK EN GERECHTELIJK ONDERZOEK .................................................................................................. 25
A. opsporingsonderzoek .......................................................................................................................... 25
Principieel geen dwangmaatregelen, maar uitzonderingen ......................................................................................... 25
1. Als de wet het toelaat ............................................................................................................................. 26
2. Bij ontdekking op heterdaad................................................................................................................... 26
Onder gezag en leiding van de procureur des Konings – art. 28bis Sv ......................................................................... 26
autonome bevoegdheid van de politie ......................................................................................................................... 26
VPV/APA ........................................................................................................................................................................ 27
VPV (Vereenvoudigd Proces-Verbaal) ............................................................................................................ 27
APA (Autonome Politionele Afhandeling) ....................................................................................................... 27
proactieve recherche .................................................................................................................................................... 27
de onderzoeksfase ........................................................................................................................................................ 28
bevoegdheden............................................................................................................................................................... 29
Strafrechtelijk kort geding (art. 28sexies, §1 Sv) .......................................................................................................... 30
Mini-instructie (art. 28septies Sv) ................................................................................................................................. 30
Evocatie door de onderzoeksrechter ............................................................................................................................ 31
B. gerechtelijk onderzoek............................................................................................................................ 31
de onderzoeksrechter ................................................................................................................................................... 31
1. Facultatief ............................................................................................................................................... 33
2. Art. 63 Sv ................................................................................................................................................. 33
3. Betrapping op heterdaad (Art. 56, §1, lid 6 Sv ) ..................................................................................... 33
4. Territoriale bevoegdheid (art. 62bis Sv) ................................................................................................. 34
Voorlopige hechtenis ....................................................................................................................................... 34
1. telefonie ...................................................................................................................................................... 35
a) Identificatie (art. 46bis Sv) ...................................................................................................................... 35
b) Retro (art. 88bis Sv) ................................................................................................................................ 36
c) IMEI-track en SIM-track .......................................................................................................................... 37
d) IMSI-catcher ............................................................................................................................................ 37
e) Lokalisatie ............................................................................................................................................... 38
f) Zoller-Malicious....................................................................................................................................... 38
g) Telefoontap (art. 90ter Sv)...................................................................................................................... 38
2. huiszoeking .................................................................................................................................................. 40
Toestemming en geen toestemming ............................................................................................................... 40
, ‘Versterkte’ zoeking ......................................................................................................................................... 40
Tijdsbepaling: wet van 7 juni 1969 .................................................................................................................. 41
Verregaande aard van de maatregel ............................................................................................................... 41
Niets te verbergen? ......................................................................................................................................... 41
3. deskundigen ................................................................................................................................................ 41
Boekhouding .................................................................................................................................................... 42
Ballisticus ......................................................................................................................................................... 42
Wetsdokter ...................................................................................................................................................... 42
Psychiater ......................................................................................................................................................... 42
Forensisch expert ............................................................................................................................................. 43
4. dna-onderzoek (Art.44ter e.v. + 90 undecies e.v. Sv) ................................................................................. 43
DNA-onderzoek bij het Openbaar Ministerie .................................................................................................. 43
DNA-onderzoek bij de Onderzoeksrechter...................................................................................................... 43
Databank DNA .................................................................................................................................................. 44
5. onderzoek aan het lichaam ......................................................................................................................... 45
6. openen van post .......................................................................................................................................... 45
7. Inwinnen bankgegevens (art. 46quater Sv) ................................................................................................ 45
8. beslag ........................................................................................................................................................... 46
9. verhoren ...................................................................................................................................................... 47
Bijstand van advocaat – Salduz (EHRM 27/11/2008) ...................................................................................... 47
Bijstand van tolk............................................................................................................................................... 48
4 categorieën van verhoren ............................................................................................................................. 48
Mededeling van rechten .................................................................................................................................. 48
1. Observatie ................................................................................................................................................... 49
2. infiltratie ...................................................................................................................................................... 50
3. Informantenwerking.................................................................................................................................... 50
4. Burgerinfiltratie ........................................................................................................................................... 50
procedure en controle van de bom ..................................................................................................................... 50
bijzondere kenmerken van de bom ..................................................................................................................... 50
aparte regeling ..................................................................................................................................................... 50
HOOFDSTUK V. VOORLOPIGE HECHTENIS .................................................................................................. 51
FASE VÓÓR VOORLOPIGE HECHTENIS............................................................................................................................ 51
via arrestatie ................................................................................................................................................... 51
door burgers ................................................................................................................................................... 51
door BTM ........................................................................................................................................................ 52
GRONDWETTELIJKE BASIS (ART. 12 GW)....................................................................................................................... 52
BEVEL TOT AANHOUDING (BA) ................................................................................................................................... 52
voorwaarden................................................................................................................................................... 52
vormvereisten ................................................................................................................................................. 53
bijzondere vormen van het BA ........................................................................................................................ 53
opheffing van het BA ...................................................................................................................................... 53
TOEZICHT OP DE VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................................................................................... 54
TERMIJNEN EN PROCEDUREVERLOOP ........................................................................................................................... 54
ONWERKDADIGE VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................................................................................... 54
ONWETTIGE VOORLOPIGE HECHTENIS........................................................................................................................... 55
VRIJHEID ONDER VOORWAARDEN (VOV)...................................................................................................................... 55
EUROPEES AANHOUDINGSBEVEL (EAB) ....................................................................................................................... 55
FRANCHIMONT-VERZOEKEN ....................................................................................................................................... 55
AFSLUITEN GERECHTELIJK ONDERZOEK ......................................................................................................................... 56
PROCEDURE VOOR DE RAADKAMER (ART. 127 SV) ......................................................................................................... 56
, BESLISSINGEN VAN DE RAADKAMER ............................................................................................................................. 57
RECHTSMIDDELEN: KI ............................................................................................................................................... 57
HOOFDSTUK VI. VONNISRECHTER ............................................................................................................. 58
ORGANISATIE .......................................................................................................................................................... 58
BEVOEGDHEDEN ...................................................................................................................................................... 58
controle bevoegdheden .................................................................................................................................. 58
AANHANGIGMAKING................................................................................................................................................. 59
SAMENSTELLING VAN DE ZETEL ................................................................................................................................... 59
VOORTDUREN BEWARENDE MAATREGELEN ................................................................................................................... 59
WAARBORGEN ......................................................................................................................................................... 59
DE ZITTING.............................................................................................................................................................. 60
terechtzitting .................................................................................................................................................. 60
Verloop van de zitting ..................................................................................................................................... 60
BEWIJSREGELING ...................................................................................................................................................... 61
bewijslast ........................................................................................................................................................ 61
Bewijsvoering is vrij ........................................................................................................................................ 61
Gevolgen van onrechtmatig bewijs ................................................................................................................ 61
Bewijswaardering ........................................................................................................................................... 62
HOOFDSTUK VII. DE CORRECTIONELE ZITTING (GASTCOLLEGE) ................................................................... 62
DE CORRECTIONELE RECHTBANK .................................................................................................................................. 62
AANHANGIGMAKING (ART. 182 SV.) ........................................................................................................................... 62
ACTOREN DIE AANWEZIG ZIJN OP DE ZITTING EN HUN TAKEN ............................................................................................. 63
INLEIDINGSZITTING ................................................................................................................................................... 63
OPENBAARHEID VAN TERECHTZITTING .......................................................................................................................... 64
PV VAN TERECHTZITTING EN BURGERLIJKE PARTIJ ........................................................................................................... 64
UITEENZETTING DOOR OM: HET ‘REQUISITOOR’ ............................................................................................................ 64
MONDELING EN TEGENSPREKELIJK KARAKTER ................................................................................................................ 64
HET BERAAD............................................................................................................................................................ 65
HET VONNIS (ART. 195 SV. EN 149 G.W.)................................................................................................................... 65
ONMIDDELLIJKE AANHOUDING VAN VEROORDEELDE – ART. 33 § 2 WET VOORLOPIGE HECHTENIS .......................................... 66
HANDHAVING VAN DE GEVANGENHOUDING – ART. 33 § 1 WET VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................... 66
PROCEDURELE WAARBORGEN – ART. 6 EVRM.............................................................................................................. 66
HOOFDSTUK VIII. DE UITSPRAAK EN DE RECHTSMIDDELEN ........................................................................ 67
1. DE UITSPRAAK ................................................................................................................................................. 67
de motivering .................................................................................................................................................. 67
Kracht van gewijsde en gezag van gewijsde .................................................................................................. 67
2. RECHTSMIDDELEN ............................................................................................................................................ 68
hoger beroep................................................................................................................................................... 68
verzet .............................................................................................................................................................. 68
cassatieberoep ................................................................................................................................................ 69
HOOFDSTUK IX. BELETSELEN EN VERVAL VAN DE STRAFVORDERING .......................................................... 69
BELETSELS VOOR DE NORMALE UITOEFENING VAN DE STRAFVORDERING ............................................................................. 69
VERVAL VAN DE STRAFVORDERING .............................................................................................................................. 69
1. Minnelijke schikking – art. 216bis Sv. ..................................................................................................... 69
, 2. Strafbemiddeling – art. 216ter Sv. .......................................................................................................... 70
3. Onmiddellijke inning van een geldsom ................................................................................................... 70
4. Administratieve geldboete...................................................................................................................... 70
5. verjaring .................................................................................................................................................. 70
voortgezette misdrijven ................................................................................................................................................ 71
Zedenmisdrijven t.a.v. minderjarigen ........................................................................................................................... 71
basistermijnen ............................................................................................................................................................... 71
stuiting ........................................................................................................................................................................... 71
schorsing ....................................................................................................................................................................... 71
onverjaarbare misdrijven .............................................................................................................................................. 71
6. Gezag van gewijsde en non bis in idem .................................................................................................. 72
VOORWAARDEN OMTRENT NIEUWE VERVOLGING .......................................................................................................... 72
VERVAL VAN DE BURGERLIJKE VORDERING .................................................................................................................... 72
VERVAL VAN UITVOERING STRAFFEN ............................................................................................................................ 73
GENADE ................................................................................................................................................................. 73
EXAMENVRAGEN/CASUSSEN .................................................................................................................... 74
EXAMENVRAGEN ...................................................................................................................................................... 74
CASUS.................................................................................................................................................................... 78
,HOOFDSTUK I. STRAFVORDERING
Strafvordering gaat over de procedureregels die bepalen hoe een strafproces moet verlopen. Het betreft dus
niet de inhoud van strafbare feiten zelf (dat behoort tot het strafrecht), maar wel de regels die aangeven hoe
men die strafbare feiten moet behandelen in een gerechtelijke procedure. M.a.w. omvat strafvordering alle
regels die sturen hoe men een zaak aanbrengt, onderzoekt, vervolgt en uiteindelijk berecht. Het gaat dus om het
volledige traject van een strafzaak: vanaf het moment dat een misdrijf wordt vastgesteld tot en met de uitspraak
van de rechter.
Een centrale vraag binnen de strafvordering is hoe deze procedureregels correct moeten worden toegepast om
te verzekeren dat het proces eerlijk en rechtmatig verloopt. Daarnaast is het ook essentieel om te weten wat de
gevolgen zijn wanneer deze regels geschonden worden. In dat geval kan dit leiden tot sancties zoals nietigheid
van bepaalde proceshandelingen of onontvankelijkheid van de vordering.
WETBOEK VAN STRAFVORDERING: 1808
De procedureregels van het strafproces zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering, dat oorspronkelijk
werd ingevoerd in 1808. Dit betekent dat de basisstructuur van deze regels al meer dan 200 jaar oud is.
Hoewel het wetboek dus een zeer lange geschiedenis kent, is het niet ongewijzigd gebleven. Doorheen de jaren
zijn er talrijke hervormingen en aanpassingen gebeurd om het systeem te moderniseren en beter af te stemmen
op de noden van de samenleving.
Voorbeeld: de hervorming van 1998, beter bekend als de Franchimont-hervorming, heeft belangrijke
wijzigingen aangebracht in het strafprocesrecht, vooral met betrekking tot de rechten van verdediging en
de rol van de onderzoeksrechter.
Toch blijft het Wetboek van Strafvordering in essentie gebaseerd op een oud systeem. Daarom wordt vaak
gepleit voor een volledig nieuw wetboek dat beter aansluit bij de hedendaagse realiteit en de eisen van de 21ste
eeuw.
Hoewel er ondertussen wel een nieuw Strafwetboek bestaat (dat de strafbare feiten en straffen regelt),
ontbreekt een volledig vernieuwd Wetboek van Strafvordering. Dit zorgt ervoor dat men vandaag werkt met een
combinatie van oude structuren en latere wijzigingen.
INQUISITOIRE VS ACCUSATOIRE PROCEDURE
Wanneer men kijkt naar strafprocedures kan men 2 grote modellen onderscheiden, nl. de inquisitoire procedure
en de accusatoire procedure. Het is belangrijk om te benadrukken dat zuivere vormen van deze modellen in de
praktijk niet bestaan; moderne systemen zijn steeds een mengvorm van beide.
1. INQUISITOIRE PROCEDURE
De inquisitoire procedure vertrekt vanuit het idee dat een misdrijf in de eerste plaats een aantasting is van de
maatschappelijke orde. Daarom treedt de maatschappij zelf op als partij in het proces.
Dit betekent dat de staat (via het openbaar ministerie) actief optreedt om de dader te vervolgen en voor de
rechter te brengen.
De verdachte (of vervolgde persoon) bevindt zich hierbij eerder in een ondergeschikte positie ten opzichte van
de vervolgende instantie.
7
,Een belangrijk kenmerk van dit systeem is de actieve rol van de rechter. De rechter beperkt zich niet tot het
louter beoordelen van wat partijen aanbrengen, maar neemt zelf initiatief in het onderzoek en de procesvoering.
Hij kan dus actief vragen stellen, bewijs verzamelen of bijkomend onderzoek bevelen.
De procedure heeft traditioneel volgende kenmerken:
− schriftelijk: veel gebeurt via dossiers en schriftelijke stukken;
− geheim: bepaalde fases, vooral het onderzoek, zijn niet openbaar;
− niet-tegensprekelijk: partijen staan niet altijd rechtstreeks tegenover elkaar in debat.
Dit systeem wordt typisch toegepast wanneer men het misdrijf beschouwt als schade aan de maatschappij en
men via het proces de maatschappelijke orde wil herstellen.
Het Belgische systeem is voornamelijk inquisitoir, al bevat het ook elementen van andere systemen.
2. ACCUSATOIRE PROCEDURE
De accusatoire procedure vertrekt vanuit een ander uitgangspunt. Hier wordt het conflict eerder gezien als een
geschil tussen partijen, waarbij de maatschappij niet of slechts beperkt tussenkomt.
In dit systeem is het meestal het slachtoffer (of een partij) die de beschuldiging uit, m.a.w. die stelt dat iemand
een misdrijf heeft gepleegd. Deze partij moet ook zelf de nodige bewijzen aanbrengen om de schuld van de
beschuldigde aan te tonen.
De rechter speelt hier een passieve en neutrale rol. Hij fungeert als een scheidsrechter die toeziet op het
correcte verloop van het proces, maar zelf geen actief onderzoek voert. Het initiatief ligt dus bij de partijen.
De procedure wordt gekenmerkt door:
− mondelingheid: het debat gebeurt voornamelijk tijdens de zitting;
− openbaarheid: de zittingen zijn in principe publiek;
− tegensprekelijkheid: partijen staan tegenover elkaar en kunnen elkaars argumenten betwisten.
Dit systeem komt vooral voor in het VK en de VS en legt sterk de nadruk op het debat tussen partijen en het
leveren van bewijs in de rechtszaal.
VORDERINGEN DIE ONTSTAAN UIT EEN MISDRIJF
Wanneer een misdrijf wordt gepleegd, kunnen daar verschillende juridische vorderingen uit ontstaan. Dit wordt
duidelijk geïllustreerd aan de hand van de bekende uitspraak uit het proces van O.J. Simpson: “If the glove doesn’t
fit, you must acquit.”
O.J. Simpson, een bekende American footballspeler die later ook
acteur werd, werd verdacht van de moord op zijn ex-partner en
haar partner. Tijdens het onderzoek werden handschoenen
gevonden op de plaats van het delict, waarvan werd aangenomen
dat de dader ze had gebruikt. In de strafprocedure werd aan de
jury getoond dat deze handschoenen niet pasten bij Simpson.
Hierdoor ontstond twijfel over zijn schuld, wat uiteindelijk leidde
tot zijn vrijspraak in de strafzaak.
Dit voorbeeld toont aan hoe belangrijk bewijsvoering is binnen een strafprocedure, zeker in een accusatoir
systeem waar partijen zelf bewijs moeten aanbrengen.
8
,Hoewel Simpson strafrechtelijk werd vrijgesproken, betekende dit niet het einde van alle mogelijke vorderingen.
De nabestaanden van de slachtoffers hebben namelijk een burgerlijke procedure opgestart. In die procedure
werd geoordeeld dat Simpson wel degelijk aansprakelijk was voor de schade, waardoor hij een schadevergoeding
moest betalen.
M.a.w., uit één en hetzelfde misdrijf kunnen meerdere vorderingen ontstaan, die elk een ander doel hebben
en tot een ander resultaat kunnen leiden.
Er zijn dus 2 grote groepen vorderingen die kunnen ontstaan uit een misdrijf:
1. strafvordering
2. burgerlijke vordering
1. STRAFVORDERING
De strafvordering komt voort uit het strafrecht en heeft betrekking op de vraag: “wat zijn de gevolgen van het
misdrijf op strafrechtelijk niveau?”
Het doel van de strafvordering is het opleggen van een straf aan de dader, nl. het beschermen van de
maatschappij en het herstellen van de geschonden rechtsorde. Deze vordering wordt ingesteld door de
maatschappij (via het openbaar ministerie).
2. BURGERLIJKE VORDERING
De burgerlijke vordering wordt ingesteld door personen die menen schade te hebben geleden door het misdrijf.
Dit kunnen vb. slachtoffers of nabestaanden zijn.
Het doel van deze vordering is het verkrijgen van een schadevergoeding, m.a.w. het herstellen van de geleden
schade op burgerlijk vlak.
Samenhang en discussie rond strafvordering
In de praktijk worden de strafvordering en de burgerlijke vordering vaak samen behandeld. De burgerlijke
vordering wordt nl. regelmatig ingesteld bij de strafrechter, waardoor deze rechter een dubbele rol krijgt:
− enerzijds oordeelt hij over de strafrechtelijke schuld en eventuele straf;
− anderzijds beslist hij over de burgerlijke schadevergoeding.
Deze dubbele vordering heeft als voordeel dat alle schade op verschillende niveaus (zowel tegenover het
slachtoffer als tegenover de dader) in één procedure kan worden behandeld, wat efficiëntie bevordert en de
straf vaak “strenger” doet aanvoelen.
Het is echter belangrijk te beseffen dat beide vorderingen in principe los van elkaar bestaan. Ze lopen vaak
parallel, maar kunnen elkaar ook kruisen en leiden tot verschillende uitkomsten, zoals duidelijk blijkt uit het
voorbeeld van O.J. Simpson.
9
, HOOFDSTUK II. WIE OEFENT DE STRAFVORDERING UIT?
A. HET OPENBAAR MINISTERIE
De strafvordering wordt in hoofdzaak uitgeoefend door het Openbaar Ministerie, ook het parket of de staande
magistratuur genoemd. Dat is een overkoepelende term voor de verschillende actoren die actief betrokken zijn
bij de strafvordering. M.a.w., wanneer men vraagt wie namens de maatschappij optreedt om misdrijven te
vervolgen, komt men in de eerste plaats uit bij het OM. Binnen dat OM bestaan verschillende functies, elk met
een eigen plaats in de hiërarchie en met eigen bevoegdheden.
Het gaat daarbij om:
− de procureur des Konings;
− de arbeidsauditeur;
− de procureur-generaal bij het Hof van Beroep;
− de procureur-generaal bij Cassatie;
− de federale procureur;
− het College van procureurs-generaal (art. 143bis Ger.W.);
− de Raad van procureurs (art. 150bis Ger.W.);
− de minister van Justitie (art. 364 Sv).
a. Procureur des Konings
De procureur des Konings is de baas van een lokaal parket. Er is er 1 per arrondissement. Hij oefent de
strafvordering uit en wordt bijgestaan door zijn substituut-procureurs des Konings. Dat zijn degenen die in de
praktijk een groot deel van het concrete werk verrichten.
De procureur des Konings is een magistraat, maar vervult een bijzondere functie, nl. het vertegenwoordigen van
de maatschappij. Hij gaat in principe alle misdrijven vervolgen, behalve de misdrijven die betrekking hebben op
het sociaal strafrecht, vb. het niet respecteren van de arbeidsduur. Zulke zaken behoren niet tot zijn gewone
bevoegdheid, maar tot die van de arbeidsauditeur.
In België zijn er 7 procureurs des Konings, nl. voor de provincie Antwerpen, de provincie Limburg, de provincie
West-Vlaanderen, de provincie Oost-Vlaanderen, de provincie Leuven, de provincie Halle-Vilvoorde en de
provincie Brussel voor het Waals Gewest.
De procureur des Konings wordt dus bijgestaan door substituut-procureurs des Konings. Zij voeren in
werkelijkheid veel van het “harde werk” uit. Sommige van die substituten zijn eerste substituut-procureur des
Konings. Die hebben een hogere positie en kunnen bevelen geven aan de andere substituut-procureurs des
Konings.
In grote parketten is die structuur vrij uitgebreid: vb. in Antwerpen is er een stuk of 60 à 70 substituut-procureurs
des Konings, die bovendien ondersteuning krijgen van een 40-tal juristen.
Door de hervorming van de arrondissementen bestaat er vandaag ook een systeem met afdelingsprocureurs.
Die staan net onder de procureur des Konings van de hele provincie.
Vb. de provincie Antwerpen, waar er 3 afdelingen zijn, nl. Antwerpen, Mechelen en Turnhout.
De afdelingsprocureurs van die afdelingen staan hiërarchisch onder de procureur des Konings van de gehele
provincie.
10
Gedoceerd door P. VS
S.A.
, INHOUDSTAFEL
HOOFDSTUK I. STRAFVORDERING ............................................................................................................... 7
WETBOEK VAN STRAFVORDERING: 1808 ....................................................................................................................... 7
INQUISITOIRE VS ACCUSATOIRE PROCEDURE ................................................................................................................... 7
1. Inquisitoire procedure ............................................................................................................................... 7
2. Accusatoire procedure .............................................................................................................................. 8
VORDERINGEN DIE ONTSTAAN UIT EEN MISDRIJF .............................................................................................................. 8
1. Strafvordering ........................................................................................................................................... 9
2. Burgerlijke vordering ................................................................................................................................ 9
Samenhang en discussie rond strafvordering ................................................................................................... 9
HOOFDSTUK II. WIE OEFENT DE STRAFVORDERING UIT? ............................................................................ 10
A. HET OPENBAAR MINISTERIE ............................................................................................................................ 10
a. Procureur des Konings ............................................................................................................................ 10
b. Arbeidsauditeur ...................................................................................................................................... 11
c. Procureur-generaal bij het Hof van Beroep ............................................................................................ 11
d. procureur-generaal bij Cassatie .............................................................................................................. 12
e. Federaal procureur ................................................................................................................................. 12
f. College van procureurs-generaal (art. 143bis Ger.W.) ........................................................................... 13
g. Raad van procureurs (art. 150bis Ger.W.) .............................................................................................. 13
h. Minister van Justitie (art. 364 Sv) ........................................................................................................... 13
wat doet het OM? ........................................................................................................................................... 13
1. leider van het opsporingsonderzoek.................................................................................................................... 13
2. beslissingen inzake vervolging ............................................................................................................................. 13
a. Technisch sepot ...................................................................................................................................... 14
b. Beleidssepot ............................................................................................................................................ 14
3. Bijkomende voorwaarden soms vereist ............................................................................................................... 15
4. strafrechtelijk beleid ............................................................................................................................................ 15
a. Nationaal niveau ..................................................................................................................................... 16
b. Lokaal niveau .......................................................................................................................................... 16
5. Waken over de toepassing van de wet ................................................................................................................ 17
6. Uitvoeren van de strafrechtelijke uitspraken ...................................................................................................... 17
Kenmerken van het OM .................................................................................................................................. 18
1. Hiërarchisch (maar ‘Si la plume est serve, la parole est libre’) ............................................................................ 18
2. Eén en ondeelbaar ............................................................................................................................................... 18
3. Onafhankelijk ....................................................................................................................................................... 18
4. À charge en à décharge ........................................................................................................................................ 18
B. ANDERE PARTIJEN DIE DE STRAFVORDERING UITOEFENEN ......................................................................................... 18
diensten van douane en accijnzen .................................................................................................................. 18
burgerlijke partij ............................................................................................................................................. 19
HOOFDSTUK III. TEGEN WIE GELDT DE STRAFVORDERING? ........................................................................ 20
VERDACHTE ............................................................................................................................................................ 20
INVERDENKINGGESTELDE ........................................................................................................................................... 20
BEKLAAGDE/BESCHULDIGDE ....................................................................................................................................... 20
CIVIELRECHTELIJK AANSPRAKELIJKE PARTIJ ..................................................................................................................... 20
OPTIERECHT: BURGERLIJKE OF STRAFRECHTER ................................................................................................................ 21
, 1. burgerlijke vordering .............................................................................................................................. 21
2. strafrechtelijke vordering ....................................................................................................................... 21
a. De strafvordering is nog niet ingesteld ................................................................................................... 21
b. De strafvordering is reeds ingesteld ....................................................................................................... 22
voorwaarden................................................................................................................................................... 22
quid vordering voor burgerlijke rechter .......................................................................................................... 23
HOOFDSTUK IV. POLITIEWEZEN................................................................................................................. 23
GEÏNTEGREERDE POLITIEDIENST OP 2 NIVEAUS .............................................................................................................. 24
Federaal ................................................................................................................................................................ 24
Lokaal.................................................................................................................................................................... 24
ONDERSCHEID BESTUURLIJKE POLITIE VS GERECHTELIJKE POLITIE....................................................................................... 24
bestuurlijke politie ............................................................................................................................................... 24
gerechtelijke politie .............................................................................................................................................. 24
ONDERSCHEID TUSSEN OFFICIEREN EN AGENTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE ....................................................................... 24
officieren (OGP) .................................................................................................................................................... 24
Bijzondere bevoegdheden OGP ....................................................................................................................... 25
agenten (AGP) ...................................................................................................................................................... 25
DE ALGEMENE OPSPORTINGSBEVOEGDHEID ................................................................................................................... 25
OPSPORINGSONDERZOEK EN GERECHTELIJK ONDERZOEK .................................................................................................. 25
A. opsporingsonderzoek .......................................................................................................................... 25
Principieel geen dwangmaatregelen, maar uitzonderingen ......................................................................................... 25
1. Als de wet het toelaat ............................................................................................................................. 26
2. Bij ontdekking op heterdaad................................................................................................................... 26
Onder gezag en leiding van de procureur des Konings – art. 28bis Sv ......................................................................... 26
autonome bevoegdheid van de politie ......................................................................................................................... 26
VPV/APA ........................................................................................................................................................................ 27
VPV (Vereenvoudigd Proces-Verbaal) ............................................................................................................ 27
APA (Autonome Politionele Afhandeling) ....................................................................................................... 27
proactieve recherche .................................................................................................................................................... 27
de onderzoeksfase ........................................................................................................................................................ 28
bevoegdheden............................................................................................................................................................... 29
Strafrechtelijk kort geding (art. 28sexies, §1 Sv) .......................................................................................................... 30
Mini-instructie (art. 28septies Sv) ................................................................................................................................. 30
Evocatie door de onderzoeksrechter ............................................................................................................................ 31
B. gerechtelijk onderzoek............................................................................................................................ 31
de onderzoeksrechter ................................................................................................................................................... 31
1. Facultatief ............................................................................................................................................... 33
2. Art. 63 Sv ................................................................................................................................................. 33
3. Betrapping op heterdaad (Art. 56, §1, lid 6 Sv ) ..................................................................................... 33
4. Territoriale bevoegdheid (art. 62bis Sv) ................................................................................................. 34
Voorlopige hechtenis ....................................................................................................................................... 34
1. telefonie ...................................................................................................................................................... 35
a) Identificatie (art. 46bis Sv) ...................................................................................................................... 35
b) Retro (art. 88bis Sv) ................................................................................................................................ 36
c) IMEI-track en SIM-track .......................................................................................................................... 37
d) IMSI-catcher ............................................................................................................................................ 37
e) Lokalisatie ............................................................................................................................................... 38
f) Zoller-Malicious....................................................................................................................................... 38
g) Telefoontap (art. 90ter Sv)...................................................................................................................... 38
2. huiszoeking .................................................................................................................................................. 40
Toestemming en geen toestemming ............................................................................................................... 40
, ‘Versterkte’ zoeking ......................................................................................................................................... 40
Tijdsbepaling: wet van 7 juni 1969 .................................................................................................................. 41
Verregaande aard van de maatregel ............................................................................................................... 41
Niets te verbergen? ......................................................................................................................................... 41
3. deskundigen ................................................................................................................................................ 41
Boekhouding .................................................................................................................................................... 42
Ballisticus ......................................................................................................................................................... 42
Wetsdokter ...................................................................................................................................................... 42
Psychiater ......................................................................................................................................................... 42
Forensisch expert ............................................................................................................................................. 43
4. dna-onderzoek (Art.44ter e.v. + 90 undecies e.v. Sv) ................................................................................. 43
DNA-onderzoek bij het Openbaar Ministerie .................................................................................................. 43
DNA-onderzoek bij de Onderzoeksrechter...................................................................................................... 43
Databank DNA .................................................................................................................................................. 44
5. onderzoek aan het lichaam ......................................................................................................................... 45
6. openen van post .......................................................................................................................................... 45
7. Inwinnen bankgegevens (art. 46quater Sv) ................................................................................................ 45
8. beslag ........................................................................................................................................................... 46
9. verhoren ...................................................................................................................................................... 47
Bijstand van advocaat – Salduz (EHRM 27/11/2008) ...................................................................................... 47
Bijstand van tolk............................................................................................................................................... 48
4 categorieën van verhoren ............................................................................................................................. 48
Mededeling van rechten .................................................................................................................................. 48
1. Observatie ................................................................................................................................................... 49
2. infiltratie ...................................................................................................................................................... 50
3. Informantenwerking.................................................................................................................................... 50
4. Burgerinfiltratie ........................................................................................................................................... 50
procedure en controle van de bom ..................................................................................................................... 50
bijzondere kenmerken van de bom ..................................................................................................................... 50
aparte regeling ..................................................................................................................................................... 50
HOOFDSTUK V. VOORLOPIGE HECHTENIS .................................................................................................. 51
FASE VÓÓR VOORLOPIGE HECHTENIS............................................................................................................................ 51
via arrestatie ................................................................................................................................................... 51
door burgers ................................................................................................................................................... 51
door BTM ........................................................................................................................................................ 52
GRONDWETTELIJKE BASIS (ART. 12 GW)....................................................................................................................... 52
BEVEL TOT AANHOUDING (BA) ................................................................................................................................... 52
voorwaarden................................................................................................................................................... 52
vormvereisten ................................................................................................................................................. 53
bijzondere vormen van het BA ........................................................................................................................ 53
opheffing van het BA ...................................................................................................................................... 53
TOEZICHT OP DE VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................................................................................... 54
TERMIJNEN EN PROCEDUREVERLOOP ........................................................................................................................... 54
ONWERKDADIGE VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................................................................................... 54
ONWETTIGE VOORLOPIGE HECHTENIS........................................................................................................................... 55
VRIJHEID ONDER VOORWAARDEN (VOV)...................................................................................................................... 55
EUROPEES AANHOUDINGSBEVEL (EAB) ....................................................................................................................... 55
FRANCHIMONT-VERZOEKEN ....................................................................................................................................... 55
AFSLUITEN GERECHTELIJK ONDERZOEK ......................................................................................................................... 56
PROCEDURE VOOR DE RAADKAMER (ART. 127 SV) ......................................................................................................... 56
, BESLISSINGEN VAN DE RAADKAMER ............................................................................................................................. 57
RECHTSMIDDELEN: KI ............................................................................................................................................... 57
HOOFDSTUK VI. VONNISRECHTER ............................................................................................................. 58
ORGANISATIE .......................................................................................................................................................... 58
BEVOEGDHEDEN ...................................................................................................................................................... 58
controle bevoegdheden .................................................................................................................................. 58
AANHANGIGMAKING................................................................................................................................................. 59
SAMENSTELLING VAN DE ZETEL ................................................................................................................................... 59
VOORTDUREN BEWARENDE MAATREGELEN ................................................................................................................... 59
WAARBORGEN ......................................................................................................................................................... 59
DE ZITTING.............................................................................................................................................................. 60
terechtzitting .................................................................................................................................................. 60
Verloop van de zitting ..................................................................................................................................... 60
BEWIJSREGELING ...................................................................................................................................................... 61
bewijslast ........................................................................................................................................................ 61
Bewijsvoering is vrij ........................................................................................................................................ 61
Gevolgen van onrechtmatig bewijs ................................................................................................................ 61
Bewijswaardering ........................................................................................................................................... 62
HOOFDSTUK VII. DE CORRECTIONELE ZITTING (GASTCOLLEGE) ................................................................... 62
DE CORRECTIONELE RECHTBANK .................................................................................................................................. 62
AANHANGIGMAKING (ART. 182 SV.) ........................................................................................................................... 62
ACTOREN DIE AANWEZIG ZIJN OP DE ZITTING EN HUN TAKEN ............................................................................................. 63
INLEIDINGSZITTING ................................................................................................................................................... 63
OPENBAARHEID VAN TERECHTZITTING .......................................................................................................................... 64
PV VAN TERECHTZITTING EN BURGERLIJKE PARTIJ ........................................................................................................... 64
UITEENZETTING DOOR OM: HET ‘REQUISITOOR’ ............................................................................................................ 64
MONDELING EN TEGENSPREKELIJK KARAKTER ................................................................................................................ 64
HET BERAAD............................................................................................................................................................ 65
HET VONNIS (ART. 195 SV. EN 149 G.W.)................................................................................................................... 65
ONMIDDELLIJKE AANHOUDING VAN VEROORDEELDE – ART. 33 § 2 WET VOORLOPIGE HECHTENIS .......................................... 66
HANDHAVING VAN DE GEVANGENHOUDING – ART. 33 § 1 WET VOORLOPIGE HECHTENIS ..................................................... 66
PROCEDURELE WAARBORGEN – ART. 6 EVRM.............................................................................................................. 66
HOOFDSTUK VIII. DE UITSPRAAK EN DE RECHTSMIDDELEN ........................................................................ 67
1. DE UITSPRAAK ................................................................................................................................................. 67
de motivering .................................................................................................................................................. 67
Kracht van gewijsde en gezag van gewijsde .................................................................................................. 67
2. RECHTSMIDDELEN ............................................................................................................................................ 68
hoger beroep................................................................................................................................................... 68
verzet .............................................................................................................................................................. 68
cassatieberoep ................................................................................................................................................ 69
HOOFDSTUK IX. BELETSELEN EN VERVAL VAN DE STRAFVORDERING .......................................................... 69
BELETSELS VOOR DE NORMALE UITOEFENING VAN DE STRAFVORDERING ............................................................................. 69
VERVAL VAN DE STRAFVORDERING .............................................................................................................................. 69
1. Minnelijke schikking – art. 216bis Sv. ..................................................................................................... 69
, 2. Strafbemiddeling – art. 216ter Sv. .......................................................................................................... 70
3. Onmiddellijke inning van een geldsom ................................................................................................... 70
4. Administratieve geldboete...................................................................................................................... 70
5. verjaring .................................................................................................................................................. 70
voortgezette misdrijven ................................................................................................................................................ 71
Zedenmisdrijven t.a.v. minderjarigen ........................................................................................................................... 71
basistermijnen ............................................................................................................................................................... 71
stuiting ........................................................................................................................................................................... 71
schorsing ....................................................................................................................................................................... 71
onverjaarbare misdrijven .............................................................................................................................................. 71
6. Gezag van gewijsde en non bis in idem .................................................................................................. 72
VOORWAARDEN OMTRENT NIEUWE VERVOLGING .......................................................................................................... 72
VERVAL VAN DE BURGERLIJKE VORDERING .................................................................................................................... 72
VERVAL VAN UITVOERING STRAFFEN ............................................................................................................................ 73
GENADE ................................................................................................................................................................. 73
EXAMENVRAGEN/CASUSSEN .................................................................................................................... 74
EXAMENVRAGEN ...................................................................................................................................................... 74
CASUS.................................................................................................................................................................... 78
,HOOFDSTUK I. STRAFVORDERING
Strafvordering gaat over de procedureregels die bepalen hoe een strafproces moet verlopen. Het betreft dus
niet de inhoud van strafbare feiten zelf (dat behoort tot het strafrecht), maar wel de regels die aangeven hoe
men die strafbare feiten moet behandelen in een gerechtelijke procedure. M.a.w. omvat strafvordering alle
regels die sturen hoe men een zaak aanbrengt, onderzoekt, vervolgt en uiteindelijk berecht. Het gaat dus om het
volledige traject van een strafzaak: vanaf het moment dat een misdrijf wordt vastgesteld tot en met de uitspraak
van de rechter.
Een centrale vraag binnen de strafvordering is hoe deze procedureregels correct moeten worden toegepast om
te verzekeren dat het proces eerlijk en rechtmatig verloopt. Daarnaast is het ook essentieel om te weten wat de
gevolgen zijn wanneer deze regels geschonden worden. In dat geval kan dit leiden tot sancties zoals nietigheid
van bepaalde proceshandelingen of onontvankelijkheid van de vordering.
WETBOEK VAN STRAFVORDERING: 1808
De procedureregels van het strafproces zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering, dat oorspronkelijk
werd ingevoerd in 1808. Dit betekent dat de basisstructuur van deze regels al meer dan 200 jaar oud is.
Hoewel het wetboek dus een zeer lange geschiedenis kent, is het niet ongewijzigd gebleven. Doorheen de jaren
zijn er talrijke hervormingen en aanpassingen gebeurd om het systeem te moderniseren en beter af te stemmen
op de noden van de samenleving.
Voorbeeld: de hervorming van 1998, beter bekend als de Franchimont-hervorming, heeft belangrijke
wijzigingen aangebracht in het strafprocesrecht, vooral met betrekking tot de rechten van verdediging en
de rol van de onderzoeksrechter.
Toch blijft het Wetboek van Strafvordering in essentie gebaseerd op een oud systeem. Daarom wordt vaak
gepleit voor een volledig nieuw wetboek dat beter aansluit bij de hedendaagse realiteit en de eisen van de 21ste
eeuw.
Hoewel er ondertussen wel een nieuw Strafwetboek bestaat (dat de strafbare feiten en straffen regelt),
ontbreekt een volledig vernieuwd Wetboek van Strafvordering. Dit zorgt ervoor dat men vandaag werkt met een
combinatie van oude structuren en latere wijzigingen.
INQUISITOIRE VS ACCUSATOIRE PROCEDURE
Wanneer men kijkt naar strafprocedures kan men 2 grote modellen onderscheiden, nl. de inquisitoire procedure
en de accusatoire procedure. Het is belangrijk om te benadrukken dat zuivere vormen van deze modellen in de
praktijk niet bestaan; moderne systemen zijn steeds een mengvorm van beide.
1. INQUISITOIRE PROCEDURE
De inquisitoire procedure vertrekt vanuit het idee dat een misdrijf in de eerste plaats een aantasting is van de
maatschappelijke orde. Daarom treedt de maatschappij zelf op als partij in het proces.
Dit betekent dat de staat (via het openbaar ministerie) actief optreedt om de dader te vervolgen en voor de
rechter te brengen.
De verdachte (of vervolgde persoon) bevindt zich hierbij eerder in een ondergeschikte positie ten opzichte van
de vervolgende instantie.
7
,Een belangrijk kenmerk van dit systeem is de actieve rol van de rechter. De rechter beperkt zich niet tot het
louter beoordelen van wat partijen aanbrengen, maar neemt zelf initiatief in het onderzoek en de procesvoering.
Hij kan dus actief vragen stellen, bewijs verzamelen of bijkomend onderzoek bevelen.
De procedure heeft traditioneel volgende kenmerken:
− schriftelijk: veel gebeurt via dossiers en schriftelijke stukken;
− geheim: bepaalde fases, vooral het onderzoek, zijn niet openbaar;
− niet-tegensprekelijk: partijen staan niet altijd rechtstreeks tegenover elkaar in debat.
Dit systeem wordt typisch toegepast wanneer men het misdrijf beschouwt als schade aan de maatschappij en
men via het proces de maatschappelijke orde wil herstellen.
Het Belgische systeem is voornamelijk inquisitoir, al bevat het ook elementen van andere systemen.
2. ACCUSATOIRE PROCEDURE
De accusatoire procedure vertrekt vanuit een ander uitgangspunt. Hier wordt het conflict eerder gezien als een
geschil tussen partijen, waarbij de maatschappij niet of slechts beperkt tussenkomt.
In dit systeem is het meestal het slachtoffer (of een partij) die de beschuldiging uit, m.a.w. die stelt dat iemand
een misdrijf heeft gepleegd. Deze partij moet ook zelf de nodige bewijzen aanbrengen om de schuld van de
beschuldigde aan te tonen.
De rechter speelt hier een passieve en neutrale rol. Hij fungeert als een scheidsrechter die toeziet op het
correcte verloop van het proces, maar zelf geen actief onderzoek voert. Het initiatief ligt dus bij de partijen.
De procedure wordt gekenmerkt door:
− mondelingheid: het debat gebeurt voornamelijk tijdens de zitting;
− openbaarheid: de zittingen zijn in principe publiek;
− tegensprekelijkheid: partijen staan tegenover elkaar en kunnen elkaars argumenten betwisten.
Dit systeem komt vooral voor in het VK en de VS en legt sterk de nadruk op het debat tussen partijen en het
leveren van bewijs in de rechtszaal.
VORDERINGEN DIE ONTSTAAN UIT EEN MISDRIJF
Wanneer een misdrijf wordt gepleegd, kunnen daar verschillende juridische vorderingen uit ontstaan. Dit wordt
duidelijk geïllustreerd aan de hand van de bekende uitspraak uit het proces van O.J. Simpson: “If the glove doesn’t
fit, you must acquit.”
O.J. Simpson, een bekende American footballspeler die later ook
acteur werd, werd verdacht van de moord op zijn ex-partner en
haar partner. Tijdens het onderzoek werden handschoenen
gevonden op de plaats van het delict, waarvan werd aangenomen
dat de dader ze had gebruikt. In de strafprocedure werd aan de
jury getoond dat deze handschoenen niet pasten bij Simpson.
Hierdoor ontstond twijfel over zijn schuld, wat uiteindelijk leidde
tot zijn vrijspraak in de strafzaak.
Dit voorbeeld toont aan hoe belangrijk bewijsvoering is binnen een strafprocedure, zeker in een accusatoir
systeem waar partijen zelf bewijs moeten aanbrengen.
8
,Hoewel Simpson strafrechtelijk werd vrijgesproken, betekende dit niet het einde van alle mogelijke vorderingen.
De nabestaanden van de slachtoffers hebben namelijk een burgerlijke procedure opgestart. In die procedure
werd geoordeeld dat Simpson wel degelijk aansprakelijk was voor de schade, waardoor hij een schadevergoeding
moest betalen.
M.a.w., uit één en hetzelfde misdrijf kunnen meerdere vorderingen ontstaan, die elk een ander doel hebben
en tot een ander resultaat kunnen leiden.
Er zijn dus 2 grote groepen vorderingen die kunnen ontstaan uit een misdrijf:
1. strafvordering
2. burgerlijke vordering
1. STRAFVORDERING
De strafvordering komt voort uit het strafrecht en heeft betrekking op de vraag: “wat zijn de gevolgen van het
misdrijf op strafrechtelijk niveau?”
Het doel van de strafvordering is het opleggen van een straf aan de dader, nl. het beschermen van de
maatschappij en het herstellen van de geschonden rechtsorde. Deze vordering wordt ingesteld door de
maatschappij (via het openbaar ministerie).
2. BURGERLIJKE VORDERING
De burgerlijke vordering wordt ingesteld door personen die menen schade te hebben geleden door het misdrijf.
Dit kunnen vb. slachtoffers of nabestaanden zijn.
Het doel van deze vordering is het verkrijgen van een schadevergoeding, m.a.w. het herstellen van de geleden
schade op burgerlijk vlak.
Samenhang en discussie rond strafvordering
In de praktijk worden de strafvordering en de burgerlijke vordering vaak samen behandeld. De burgerlijke
vordering wordt nl. regelmatig ingesteld bij de strafrechter, waardoor deze rechter een dubbele rol krijgt:
− enerzijds oordeelt hij over de strafrechtelijke schuld en eventuele straf;
− anderzijds beslist hij over de burgerlijke schadevergoeding.
Deze dubbele vordering heeft als voordeel dat alle schade op verschillende niveaus (zowel tegenover het
slachtoffer als tegenover de dader) in één procedure kan worden behandeld, wat efficiëntie bevordert en de
straf vaak “strenger” doet aanvoelen.
Het is echter belangrijk te beseffen dat beide vorderingen in principe los van elkaar bestaan. Ze lopen vaak
parallel, maar kunnen elkaar ook kruisen en leiden tot verschillende uitkomsten, zoals duidelijk blijkt uit het
voorbeeld van O.J. Simpson.
9
, HOOFDSTUK II. WIE OEFENT DE STRAFVORDERING UIT?
A. HET OPENBAAR MINISTERIE
De strafvordering wordt in hoofdzaak uitgeoefend door het Openbaar Ministerie, ook het parket of de staande
magistratuur genoemd. Dat is een overkoepelende term voor de verschillende actoren die actief betrokken zijn
bij de strafvordering. M.a.w., wanneer men vraagt wie namens de maatschappij optreedt om misdrijven te
vervolgen, komt men in de eerste plaats uit bij het OM. Binnen dat OM bestaan verschillende functies, elk met
een eigen plaats in de hiërarchie en met eigen bevoegdheden.
Het gaat daarbij om:
− de procureur des Konings;
− de arbeidsauditeur;
− de procureur-generaal bij het Hof van Beroep;
− de procureur-generaal bij Cassatie;
− de federale procureur;
− het College van procureurs-generaal (art. 143bis Ger.W.);
− de Raad van procureurs (art. 150bis Ger.W.);
− de minister van Justitie (art. 364 Sv).
a. Procureur des Konings
De procureur des Konings is de baas van een lokaal parket. Er is er 1 per arrondissement. Hij oefent de
strafvordering uit en wordt bijgestaan door zijn substituut-procureurs des Konings. Dat zijn degenen die in de
praktijk een groot deel van het concrete werk verrichten.
De procureur des Konings is een magistraat, maar vervult een bijzondere functie, nl. het vertegenwoordigen van
de maatschappij. Hij gaat in principe alle misdrijven vervolgen, behalve de misdrijven die betrekking hebben op
het sociaal strafrecht, vb. het niet respecteren van de arbeidsduur. Zulke zaken behoren niet tot zijn gewone
bevoegdheid, maar tot die van de arbeidsauditeur.
In België zijn er 7 procureurs des Konings, nl. voor de provincie Antwerpen, de provincie Limburg, de provincie
West-Vlaanderen, de provincie Oost-Vlaanderen, de provincie Leuven, de provincie Halle-Vilvoorde en de
provincie Brussel voor het Waals Gewest.
De procureur des Konings wordt dus bijgestaan door substituut-procureurs des Konings. Zij voeren in
werkelijkheid veel van het “harde werk” uit. Sommige van die substituten zijn eerste substituut-procureur des
Konings. Die hebben een hogere positie en kunnen bevelen geven aan de andere substituut-procureurs des
Konings.
In grote parketten is die structuur vrij uitgebreid: vb. in Antwerpen is er een stuk of 60 à 70 substituut-procureurs
des Konings, die bovendien ondersteuning krijgen van een 40-tal juristen.
Door de hervorming van de arrondissementen bestaat er vandaag ook een systeem met afdelingsprocureurs.
Die staan net onder de procureur des Konings van de hele provincie.
Vb. de provincie Antwerpen, waar er 3 afdelingen zijn, nl. Antwerpen, Mechelen en Turnhout.
De afdelingsprocureurs van die afdelingen staan hiërarchisch onder de procureur des Konings van de gehele
provincie.
10
