EUROPEES RECHT
DE EUROPESE RECHTSORDE NA LISSABON: HOE EIGEN, HOE
AUTONOOM?
Na 60 jaar EU integratie : paradoxale vaststelling :
1) Eigen en autonome rechtsorde ‘normaal’ voor ons
2) Meer en meer druk door:
1) Globalisering/Internationalisering : Rechtssystemen moeten zich meer
op elkaar afstemmen + worden beïnvloed door elkaar
2) Groeiende bevoegdheden van de EU doorheen de jaren + aantal
lidstaten groeit : van oorspronkelijk economische gemeenschap naar
evolueren van bevoegdheden die niet economisch van aard : zorgt voor
meer druk op de instellingen ( samenstelling en werking HvJ moet
continu worden herdacht )
EU wordt geacht zich te gedragen als een staat
Kadi –zaken stelden de vraag naar interactie tussen EU-recht en VN-recht
uitgangspunt: Unie is ook een rechtsgemeenschap en respecteert ten gevolge dus
ook het internationaal recht
Kadi wordt op een zwarte lijst gezet op niveau VN met namen van personen die
worden geacht geassocieerde te zijn met terrorisme : VN-resolutie zegt dat elke
persoon op deze lijst hun financiële tegoeden moeten bevroren worden
deze VN- resolutie wordt geïmplementeerd op niveau van EU via een
sanctie-verordening
Kadi stapt naar rechter want hij staat op lijst en moet aan zijn geld
kunnen, hij vraagt zich af waarom hij op die lijst staat
probleem: EU leeft internationaal recht na maar wil/moet ook de
fundamentele rechten van zijn burgers waarborgen
HvJ: er is een probleem van rechtsbescherming want Kadi kan zich
niet verweren want er is geen motivering waarom Kadi op deze lijst
staat
kan het HvJ deze zaak behandelen? ( want oorsprong ligt op een
ander niveau) : Gerecht oordeelde dat ze zich niet moest uitspreken,
HvJ oordeelt van wel want
Eu-instellingen moeten ook ons recht naleven, een dergelijk verweer
kunnen hebben ( rechtsbescherming ) ligt aan de basis van onze
rechtsorde
HvJ oordeelt dat dit in strijdt is met EU-recht want probleem van
rechtsbescherming MAAR ze weten niet of Kadi een terrorist is DUS ze vernietigen
1
, sanctie verordening voor meneer Kadi MAAR ze bewaren de effecten voor 3
maand tot er een oplossing is op VN-niveau
= Kadi 1
Na Kadi 1 wordt op VN- niveau de ombudspersoon geïntroduceerd + een korte motivering
van drie lijnen waarom Kadi op die lijst moet staan
gevolg: rechtszaak Kadi 2: HvJ oordeelt opnieuw dat die drie lijnen motivatie
onvoldoende is en vernietigd opnieuw
HvJ oordeelt dat sanctieverordening n.v.t is op Kadi
Autonome rechtsorde EU staat onderdruk MAAR EU heeft waarden en procedures
die niet onder drukt kunnen worden
Twee negatieve adviezen HvJ ivm toetreding EU tot EVRM: vandaag nieuw akkoord
geïntroduceerd dat opnieuw voorligt voor goedkeuring bij HvJ
Toetreding tot EVRM is niet noodzakelijk voor EU want geen enkele andere int.
Organisatie heeft dit al gedaan MAAR anderzijds vandaag wel een goede
samenwerking tussen HvJ en EHRM: waar HvJ onvoldoende jurisdictie zou hebben
zou EHRM kunnen instappen ( bosphorus doctrine: presumptie van
gelijkwaardigheid van rechtsbescherming )
indien je kan aantonen dat er een manifeste tekortkoming is op vlak
van mensenrechtenbescherming zal EHRM instappen, anders gaat
EHRM ervan uit dat er gelijkwaardige bescherming is
Eu = een bijzondere internationale organisatie
Geen staat en geen gewone int organisatie
Oefent bevoegdheden uit die normaal tot een staat behoren , maar heeft niet alle
bevoegdheden van een staat
Binnen EU GEEN waarnemersstatuut voor derde landen: dus besluitvorming
binnen EU gebeurt zoals een staat : gesloten besluitvorming en
vertegenwoordiging derde landen d.m.v. ambassadeurs ( ze schuiven niet mee
aan tafel )
EU bezit rechtspersoonlijkheid: Art 47 VEU
= rechten contracteren en verplichtingen contracteren tav derden
Voor verdrag van Lissabon, schreef verdrag van Rome al in dat de EEG
rechtspersoonlijkheid bezat
Bij verdrag van Maastricht ( oprichting EU ) discussie over of tweede en derde
pijlers ook rechtspersoonlijkheid zouden moeten krijgen : hier vermeld verdrag dus
geen formele rechtspersoonlijkheid voor tweede en derde pijler : voor derde
landen was dit verwarrend want EEG wel rechtspersoonlijkheid: zorgde voor
2
, functionele rechtspersoonlijkheid door interageren met andere internationale
actoren ( vloeit voort uit internationaal recht )
verdrag van Lissabon heft pijlerstructuur op zodat enkel EU overblijft : verdrag
stelt hierbij zeer duidelijk dat ganse EU rechtspersoonlijkheid heeft
doorbraak eerder symbolisch
Is de rechtspersoonlijkheid van de EU hetzelfde als de rechtspersoonlijkheid van een
staat?
Verwarring over : in media wordt EU gelijk gesteld met staat ( niet echt correct )
Rechtspersoonlijkheid van EU is NIET hetzelfde als dat van een staat:
ingeschreven in verklaring N°24:
“De Conferentie bevestigt dat het feit dat de Europese Unie rechtspersoonlijkheid bezit,
de Unie geenszins machtigt wetgevend of anderszins op te treden buiten de
bevoegdheden die de lidstaten haar in de Verdragen hebben toegedeeld.”
EU heeft slechts beperkte rechtspersoonlijkheid
= belangrijkste actor dat EU onderscheid van een staat
Art 5 VEU: slechts partiële overdracht van bevoegdheid: EU kan niet alles doen, ze
heeft een begrensde rechtspersoonlijkheid want enkel toegekende bevoegdheden :
1. “De afbakening van de bevoegdheden van de Unie wordt beheerst door het
beginsel van bevoegdheidstoedeling. De uitoefening van die bevoegdheden wordt
beheerst door de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.”
2. “Krachtens het beginsel van bevoegdheidstoedeling handelt de Unie enkel
binnen de grenzen van de bevoegdheden die haar door de lidstaten in de
Verdragen zijn toegedeeld om de daarin bepaalde doelstellingen te
verwezenlijken. Bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie zijn
toegedeeld, behoren toe aan de lidstaten.”
Beginsel van bevoegdheidstoedeling is eerste structureel beginsel
Eerst de vraag of EU bevoegd is
Beginselen van subsidiariteit en evenredigheid/proportionaliteit : regelen uitoefening van
bevoegdheid
Indien EU en lidstaten tegelijk bevoegd zijn dan vraag over subsidiariteit:
uitoefening op niveau best gepast
Indien EU exclusief bevoegd is dan geen vraag over subsidiariteit
Evenredigheid: niet meer regelen op niveau EU dan nodig
Bevoegdheidsoverdracht gebeurt om doelstellingen van de verdragen te verwezenlijken (
doelstellingen in art 3 VEU )
3
, Partiële overdracht van bevoegdheden naar EU:
1) Enkel dewelke nodig om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken
2) toegekend door de Lidstaten (Lisbon)
3) (nieuwe) bevoegdheden: gedeelde en ondersteunende/ complementaire eerder
dan exclusieve
Bevoegdheidsafbakening: ‘catalogus’ (Art. 2-6 VWEU)
Imperfecte overdracht van bevoegdheden naar EU :
verdrag is bindend t.o.v. de lidstaten en in de verhoudingen tussen de lidstaten primeert
EU-recht MAAR wat betreft internationaal recht behouden lidstaten volle bevoegdheid in
het handelen met derde landen en internationale organisaties
In ons handelen met EU – lidstaten hebben wij bevoegdheden overgedragen
Lidmaatschap en overdracht van bevoegdheden naar EU onomkeerbaar proces?
Voor verdrag van Lissabon werd dit geacht een onomkeerbaar proces te zijn : enkel
dieper integratie mogelijk (‘an ever closer union’)
acquis communautair: alles wat is verworven door de gemeenschap moet
behouden blijven
‘an ever closer union’ voor het eerst gecontesteerd bij BREXIT
Na verdrag van Lissabon: het acquis komt op helling te staan : bevoegdheden kunnen
ook terug genomen worden : verklaring N°18 :
“ De Conferentie onderstreept dat, conform het systeem van verdeling van
bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten als bedoeld in het Verdrag
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie, bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie worden
toegedeeld, aan de lidstaten toebehoren.
In de gevallen waarin in de Verdragen op een bepaald gebied een bevoegdheid
aan de Unie wordt toegedeeld die zij met de lidstaten deelt, oefenen de lidstaten
hun bevoegdheid uit voor zover de Unie haar bevoegdheid niet heeft
uitgeoefend of besloten heeft deze niet langer uit te oefenen. Deze laatste
situatie doet zich voor wanneer de bevoegde EU-instellingen besluiten een
wetgevingshandeling in te trekken, met name om beter te waarborgen dat de
beginselen van subsidiariteit en evenredigheid te allen tijde worden geëerbiedigd.
De Raad kan, op initiatief van een of meer van zijn leden (vertegenwoordigers van
de lidstaten) en overeenkomstig artikel 241 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie, de Commissie verzoeken voorstellen in te dienen
met het oog op de intrekking van een wetgevingshandeling. De Conferentie
is verheugd over de verklaring van de Commissie dat zij bijzondere aandacht aan
dergelijke verzoeken zal schenken.
4
DE EUROPESE RECHTSORDE NA LISSABON: HOE EIGEN, HOE
AUTONOOM?
Na 60 jaar EU integratie : paradoxale vaststelling :
1) Eigen en autonome rechtsorde ‘normaal’ voor ons
2) Meer en meer druk door:
1) Globalisering/Internationalisering : Rechtssystemen moeten zich meer
op elkaar afstemmen + worden beïnvloed door elkaar
2) Groeiende bevoegdheden van de EU doorheen de jaren + aantal
lidstaten groeit : van oorspronkelijk economische gemeenschap naar
evolueren van bevoegdheden die niet economisch van aard : zorgt voor
meer druk op de instellingen ( samenstelling en werking HvJ moet
continu worden herdacht )
EU wordt geacht zich te gedragen als een staat
Kadi –zaken stelden de vraag naar interactie tussen EU-recht en VN-recht
uitgangspunt: Unie is ook een rechtsgemeenschap en respecteert ten gevolge dus
ook het internationaal recht
Kadi wordt op een zwarte lijst gezet op niveau VN met namen van personen die
worden geacht geassocieerde te zijn met terrorisme : VN-resolutie zegt dat elke
persoon op deze lijst hun financiële tegoeden moeten bevroren worden
deze VN- resolutie wordt geïmplementeerd op niveau van EU via een
sanctie-verordening
Kadi stapt naar rechter want hij staat op lijst en moet aan zijn geld
kunnen, hij vraagt zich af waarom hij op die lijst staat
probleem: EU leeft internationaal recht na maar wil/moet ook de
fundamentele rechten van zijn burgers waarborgen
HvJ: er is een probleem van rechtsbescherming want Kadi kan zich
niet verweren want er is geen motivering waarom Kadi op deze lijst
staat
kan het HvJ deze zaak behandelen? ( want oorsprong ligt op een
ander niveau) : Gerecht oordeelde dat ze zich niet moest uitspreken,
HvJ oordeelt van wel want
Eu-instellingen moeten ook ons recht naleven, een dergelijk verweer
kunnen hebben ( rechtsbescherming ) ligt aan de basis van onze
rechtsorde
HvJ oordeelt dat dit in strijdt is met EU-recht want probleem van
rechtsbescherming MAAR ze weten niet of Kadi een terrorist is DUS ze vernietigen
1
, sanctie verordening voor meneer Kadi MAAR ze bewaren de effecten voor 3
maand tot er een oplossing is op VN-niveau
= Kadi 1
Na Kadi 1 wordt op VN- niveau de ombudspersoon geïntroduceerd + een korte motivering
van drie lijnen waarom Kadi op die lijst moet staan
gevolg: rechtszaak Kadi 2: HvJ oordeelt opnieuw dat die drie lijnen motivatie
onvoldoende is en vernietigd opnieuw
HvJ oordeelt dat sanctieverordening n.v.t is op Kadi
Autonome rechtsorde EU staat onderdruk MAAR EU heeft waarden en procedures
die niet onder drukt kunnen worden
Twee negatieve adviezen HvJ ivm toetreding EU tot EVRM: vandaag nieuw akkoord
geïntroduceerd dat opnieuw voorligt voor goedkeuring bij HvJ
Toetreding tot EVRM is niet noodzakelijk voor EU want geen enkele andere int.
Organisatie heeft dit al gedaan MAAR anderzijds vandaag wel een goede
samenwerking tussen HvJ en EHRM: waar HvJ onvoldoende jurisdictie zou hebben
zou EHRM kunnen instappen ( bosphorus doctrine: presumptie van
gelijkwaardigheid van rechtsbescherming )
indien je kan aantonen dat er een manifeste tekortkoming is op vlak
van mensenrechtenbescherming zal EHRM instappen, anders gaat
EHRM ervan uit dat er gelijkwaardige bescherming is
Eu = een bijzondere internationale organisatie
Geen staat en geen gewone int organisatie
Oefent bevoegdheden uit die normaal tot een staat behoren , maar heeft niet alle
bevoegdheden van een staat
Binnen EU GEEN waarnemersstatuut voor derde landen: dus besluitvorming
binnen EU gebeurt zoals een staat : gesloten besluitvorming en
vertegenwoordiging derde landen d.m.v. ambassadeurs ( ze schuiven niet mee
aan tafel )
EU bezit rechtspersoonlijkheid: Art 47 VEU
= rechten contracteren en verplichtingen contracteren tav derden
Voor verdrag van Lissabon, schreef verdrag van Rome al in dat de EEG
rechtspersoonlijkheid bezat
Bij verdrag van Maastricht ( oprichting EU ) discussie over of tweede en derde
pijlers ook rechtspersoonlijkheid zouden moeten krijgen : hier vermeld verdrag dus
geen formele rechtspersoonlijkheid voor tweede en derde pijler : voor derde
landen was dit verwarrend want EEG wel rechtspersoonlijkheid: zorgde voor
2
, functionele rechtspersoonlijkheid door interageren met andere internationale
actoren ( vloeit voort uit internationaal recht )
verdrag van Lissabon heft pijlerstructuur op zodat enkel EU overblijft : verdrag
stelt hierbij zeer duidelijk dat ganse EU rechtspersoonlijkheid heeft
doorbraak eerder symbolisch
Is de rechtspersoonlijkheid van de EU hetzelfde als de rechtspersoonlijkheid van een
staat?
Verwarring over : in media wordt EU gelijk gesteld met staat ( niet echt correct )
Rechtspersoonlijkheid van EU is NIET hetzelfde als dat van een staat:
ingeschreven in verklaring N°24:
“De Conferentie bevestigt dat het feit dat de Europese Unie rechtspersoonlijkheid bezit,
de Unie geenszins machtigt wetgevend of anderszins op te treden buiten de
bevoegdheden die de lidstaten haar in de Verdragen hebben toegedeeld.”
EU heeft slechts beperkte rechtspersoonlijkheid
= belangrijkste actor dat EU onderscheid van een staat
Art 5 VEU: slechts partiële overdracht van bevoegdheid: EU kan niet alles doen, ze
heeft een begrensde rechtspersoonlijkheid want enkel toegekende bevoegdheden :
1. “De afbakening van de bevoegdheden van de Unie wordt beheerst door het
beginsel van bevoegdheidstoedeling. De uitoefening van die bevoegdheden wordt
beheerst door de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.”
2. “Krachtens het beginsel van bevoegdheidstoedeling handelt de Unie enkel
binnen de grenzen van de bevoegdheden die haar door de lidstaten in de
Verdragen zijn toegedeeld om de daarin bepaalde doelstellingen te
verwezenlijken. Bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie zijn
toegedeeld, behoren toe aan de lidstaten.”
Beginsel van bevoegdheidstoedeling is eerste structureel beginsel
Eerst de vraag of EU bevoegd is
Beginselen van subsidiariteit en evenredigheid/proportionaliteit : regelen uitoefening van
bevoegdheid
Indien EU en lidstaten tegelijk bevoegd zijn dan vraag over subsidiariteit:
uitoefening op niveau best gepast
Indien EU exclusief bevoegd is dan geen vraag over subsidiariteit
Evenredigheid: niet meer regelen op niveau EU dan nodig
Bevoegdheidsoverdracht gebeurt om doelstellingen van de verdragen te verwezenlijken (
doelstellingen in art 3 VEU )
3
, Partiële overdracht van bevoegdheden naar EU:
1) Enkel dewelke nodig om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken
2) toegekend door de Lidstaten (Lisbon)
3) (nieuwe) bevoegdheden: gedeelde en ondersteunende/ complementaire eerder
dan exclusieve
Bevoegdheidsafbakening: ‘catalogus’ (Art. 2-6 VWEU)
Imperfecte overdracht van bevoegdheden naar EU :
verdrag is bindend t.o.v. de lidstaten en in de verhoudingen tussen de lidstaten primeert
EU-recht MAAR wat betreft internationaal recht behouden lidstaten volle bevoegdheid in
het handelen met derde landen en internationale organisaties
In ons handelen met EU – lidstaten hebben wij bevoegdheden overgedragen
Lidmaatschap en overdracht van bevoegdheden naar EU onomkeerbaar proces?
Voor verdrag van Lissabon werd dit geacht een onomkeerbaar proces te zijn : enkel
dieper integratie mogelijk (‘an ever closer union’)
acquis communautair: alles wat is verworven door de gemeenschap moet
behouden blijven
‘an ever closer union’ voor het eerst gecontesteerd bij BREXIT
Na verdrag van Lissabon: het acquis komt op helling te staan : bevoegdheden kunnen
ook terug genomen worden : verklaring N°18 :
“ De Conferentie onderstreept dat, conform het systeem van verdeling van
bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten als bedoeld in het Verdrag
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie, bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie worden
toegedeeld, aan de lidstaten toebehoren.
In de gevallen waarin in de Verdragen op een bepaald gebied een bevoegdheid
aan de Unie wordt toegedeeld die zij met de lidstaten deelt, oefenen de lidstaten
hun bevoegdheid uit voor zover de Unie haar bevoegdheid niet heeft
uitgeoefend of besloten heeft deze niet langer uit te oefenen. Deze laatste
situatie doet zich voor wanneer de bevoegde EU-instellingen besluiten een
wetgevingshandeling in te trekken, met name om beter te waarborgen dat de
beginselen van subsidiariteit en evenredigheid te allen tijde worden geëerbiedigd.
De Raad kan, op initiatief van een of meer van zijn leden (vertegenwoordigers van
de lidstaten) en overeenkomstig artikel 241 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie, de Commissie verzoeken voorstellen in te dienen
met het oog op de intrekking van een wetgevingshandeling. De Conferentie
is verheugd over de verklaring van de Commissie dat zij bijzondere aandacht aan
dergelijke verzoeken zal schenken.
4
