Samenvatting en inhoudsopgave - Economisch, Fiscaal en Sociaal Strafrecht | KU Leuven | 2024/25

Economisch, fiscaal en sociaal strafrecht
Hoorcollege 1 – 12 februari 2025
INTRODUCTIE

ALGEMENE INLEIDING

FRAUDE
 Inhoudelijk gaat dit veel over fraude  krijgt men quasi niet uitgeroeid en het blijft
bestaan
o Wat je niet mag doen is zeggen: we kunnen er niets aan doen en we
moeten ermee leven. Je moet de uitdaging durven aangaan
 Fraudebestrijding als essentiële overheidstaak
o financiële impact van financiële fraude
o schade aan geloof in sociaal-economisch bestel
 Fraudebestrijding: een bijzondere uitdaging
o verbondenheid met fiscaal recht, ondernemingsrecht, sociaal recht,
milieurecht, transportrecht, vennootschapsrecht, handelsrecht,
consumentenrecht, …
o veelheid, omvang en complexiteit van financieel-economische dossiers
 Nood aan versterking en optimalisering van fraudebestrijding
o zie “Bijzonder onderzoek: beheer en opvolging van dossiers inzake
economische en financiële delinquentie” – Hoge Raad voor de Justitie; juni
2016
o belang van financieel “buitgericht” rechercheren: traceren, in kaart
brengen en ontnemen van wederrechtelijk bekomen vermogensvoordelen
 Zie Nationaal veiligheidsplan 2022-2025
 definieert 15 veiligheidsfenomenen waar moet worden
ingezet op een sterkere verankering van de politionele
aanpak van
o …
o 7. Fiscale fraude en andere financiële en economische
fenomenen
o 8. Sociale fraude”

1 E INVALSHOEK – SOCIALE FRAUDE
 Sociale fraude  iets minder aandacht aan besteed

2 E & 3 E INVALSHOEK – ECONOMISCHE & FISCALE FRAUDE
 Economische fraude & fiscale fraude  grote focus op (tweede en derde
invalshoek)
o Vb. faillissementsmisdrijven
o Tolerantie tav fiscale fraude wordt met het jaar kleiner en kleiner
 Sommige maken een sport van fiscale fraude
 Denk aan de KMO die wel eens sjoemelt met wat in de BV
gaat en wat niet
 Deels komt dit ook doordat er meer en meer cijfers zijn blootgelegd
en we ons nu realiseren wat een grote impact fraude kan hebben op
onze budgetten

1

,  Cijfers: 17 miljard aan zwart geld dat rondgaat
 Hoe gaat Arizona hiermee om? Als ze op zoek moeten gaan
naar geld, dan werkt men in de begroting met schattingen
over hoeveel geld dat er gevonden zal worden in de fiscale
fraude om zo gaten in de begroting te dichten
o Vraag naar maximale efficiënte: het vinden van
fraudegeld in afweging met de kosten
o Vb. Witwassen
 Zal fel overlappen met bijzonder strafrecht
 = overkoepelend misdrijf, kan over eenderwelk illegaal verkregen
geld gaan, ongeacht welke soort fraude als frauderesultaatsmisdrijf
ten basis lag
o Vb. Verbeurdverklaring
 = overkoepelende straf
 Meer verdieping in dit vak
 Hoe gaat men met verbeurdverklaring die criminele gelden te lijf?

VARIA GEMEENSCHAPPELIJK AAN DE DRIE INVALSHOEKEN
 Overlapping bijzonder strafrecht situeert zich op misbruik van
vennootschapsgoederen
 Techniciteit
o Zal enorm technisch worden
 Zowel materieel, proces als bijzonder strafrecht komt naar boven bij
dit vak
 Beleidsvragen
o Komen vaak naar boven  vragen naar efficiëntie van fraudebestrijding en
het nemen van verregaande maatregelen in evenwicht met de rechten van
verdediging en privacy
o Daarom: fiscaal strafrecht heeft de laatste 25 jaar enorme sprongen
gemaakt wat aantoont hoe verschillend je kan staan tegenover fiscale
fraude
 Instrumenten om fiscale fraude tegen te gaan
o Zie interview Ine Van Wymeersch
 Vb. Patsers aanpakken en patsersbakken in beslag nemen
 Men ziet een verschuiving van visies op het strafrecht: men gaat
van “je moet keihard bewijzen om beslag te kunnen leggen” naar
“proactiever zaken in beslag gaan nemen om de bewijslast te
verschuiven zodat de beslagene moet bewijzen dat de zaken
gekocht zijn met proper geld”
 Willen we deze evolutie? Denk daarover kritisch na!

PRAKTISCH

LEERSTOF
 39 uren les
 Wat te kennen vooraf?
o Meeste stof zal nieuw zijn
o Basisprincipes moeten we nog weten want hierop zal voortgebouwd
worden
 Hierin niet teveel overdrijven, louter bepaalde begrippen weten
o Hier en daar nog wat lezen in de basiscursus, maar dat zal ons nog gezegd
worden

2

,EXAMEN
 Schriftelijk
 5 a 6 vragen
o Deels casus
 Zullen we doorhebben tijdens de les waarop de focus ligt
o Deels open vragen
o Geen MKV
o Juist/fout vragen

CURSUS
 Ja, hij is er, richtlijnen komen op Toledo
o Wel goed om te weten: het is een leidraad die richtlijn, het is niet
exhaustief.
 Soms vallen stukken ook weg en dan mogen we dat deeltje van de
cursus negeren
 Soms hebben we een vervanger
 Ook een les van een andere doctorandus
o Zal gaan over beursfraude
 = misbruik van voorkennis en marktmanipulatie

PROBLEEMSTELLING IN HET FINANCIEEL STRAFRECHT

1 E RODE DRAAD – INFLATIE VAN STRAFWETGEVING
 Geschiedenis – evolutie van de wetgeving
 Handhaving van strafrecht – evolutie
o Instrumentalisering van strafrecht als handhavingsinstrument in tal van
sectoren
 Inflatie van strafrecht
o = meer en meer handhavingsregels in het strafrecht om de boel onder
controle te kunnen krijgen. Zo krijgt men in tal van sectoren bepalingen die
stelselmatig strafrechtelijk gaan sanctioneren wat mensen fout doen.
o Uiteraard krijgt men zo een wildgroei aan strafbepalingen waardoor er ook
veel bijzondere strafwetten aan dit vak te pas gaan komen.
 Europa
o Ook Europa draagt een deel van de verantwoordelijk doordat zij zich veel
bevoegdheden hebben toegeëigend. Europa kan nu vragen en
verplichtingen opleggen aan lidstaten om zich te bewapenen tegen
bepaalde misdrijven (vb. witwassen).
 Raad van Europa: verdragen (bv. Overeenkomst van de Raad van
Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en
de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en de financiering
van het terrorisme van 16 mei 2005 (BS 22 december 2009)
 Europese Unie – verordeningen en richtlijnen (bv. Richtlijn
20/8/1673 van het Europees parlement en de Raad van 23 oktober
2018 inzake de strafrechtelijke bestrijding van het witwassen van
geld)
o Witwassen is bij ons ontstaan in 1990, wat nog maar zeer recentelijk is
eigenlijk. Het is er dan ook maar gekomen door de druk van Europa!
 Maar ook invulling belangrijke lacunes …
o Vb. misbruik van vennootschapsgoederen (art. 492bis – Wet 8 augustus
1997), private omkoping (art. 504bis – Wet 10 februari 1999)
 Teloorgang van strafrecht als “ultimum remedium”?

3

, 2 E RODE DRAAD – EFFICIËNTIE EN VERVOLGBAARHEID
 Gebrekkige vervolging – Hoe komt het?
o Hoe komt het dat deze vervolging vaak gebrekkig is?
 Omdat het aantal dossiers jaarlijks enorm groeit!
 Het groeit namelijk tussen de 500.000 en de 600.000 dossier van
strafrechtelijke aard dat wordt geopend.
 (Zeer) weinig vervolgingen in bepaalde sectoren (bv.
vennootschapsstrafrecht, marktpraktijken, ...)
 Daarom is een seponeringsbeleid cruciaal want je kan niet alle
misdrijven verwerken. Bovendien hebben de meeste dossiers een
looptijd van meer dan een jaar en ontstaat er een ophoping
 = hoge seponeringsgraad als beheersbaarheidsinstrument
 Zie mercuriale Proc.Gen. Delmulle voor Hof van beroep te Brussel
d.d. 1 september 2021.
 “De achterstand in strafzaken is het meest markant in het
domein van de economisch-financiële en fiscale criminaliteit.
De behandelingstermijnen in graad van beroep zijn er
extreem lang. Het creëert een demotiverend gevoel van
vechten tegen de bierkaai en dweilen met de kraan open.
Om die reden heeft mijn ambt besloten om het probleem
langs de voorkant, aan de zijde van de instroom, aan te
pakken. Het opstarten en voeren van onderzoeken in
economisch-financiële en fiscale dossiers zal in het
gerechtelijk arrondissement Brussel voortaan op zeer
gecontroleerde en gecoördineerde wijze gebeuren. De
gespecialiseerde federale gerechtelijke politie van Brussel
zal niet meer met om het even welk strafonderzoek worden
gelast. (…) Het college van procureurs-generaal heeft al bij
herhaling de alarmklok over het schrijnend tekort aan
gespecialiseerde speurders geluid bij de minister van Justitie
en, via hem, bij de minister van Binnenlandse Zaken. Ook in
mijn openingsrede in 2019, die voorstellen bevatte om de
strijd tegen de georganiseerde economische en financiële
criminaliteit en tegen de fiscale en sociale fraude efficiënter
te voeren, werd de versterking van de federale gerechtelijke
politie als een kritieke succesfactor naar voren geschoven.
We zijn twee jaar verder en ik zie geen vooruitgang op het
terrein, wel integendeel. (…) Elk onderzoek zal voortaan
verplicht passeren via een wegingscommissie die zal
beslissen of het onderzoek zal worden Cursus Ecofin – 2024-
2025 - 22 opgestart of zal worden verdergezet door de FGP
Brussel. De voormelde korpschefs van het openbaar
ministerie en de gerechtelijke directeur van de FGP Brussel,
of hun afgevaardigden, zullen van deze wegingscommissie
deel uitmaken.”
o Vervolging van economische misdrijven in het WER
 Vb. tabaksreclame
 Heel de economische reglementering rond tabaksreclame is
allemaal strafrechtelijk beteugeld!
 Vb. handel met voorkennis
 Quasi iedereen heeft het want er circuleert enorm veel
informatie die potentiële impact heeft op de koers

4