Samenvatting recht
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding tot het Recht ......................................................................................................3
1.1 Definitie Recht Kunnen uitleggen!................................................................................................3
1.2 Het bestuur van België..................................................................................................................4
1.3 De drie machten in België.............................................................................................................5
1.4 Wetten en rechtsregels.................................................................................................................6
1.4.1 Soorten rechtsregels kennen!................................................................................................6
1.4.2 Internationale rechtsregels....................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Organisatie van de rechtbanken......................................................................................11
2.1 De indeling van het recht............................................................................................................11
2.2 De algemene principes van de rechtelijke organisatie................................................................12
2.3 Overzicht van onze gerechtelijke instellingen.............................................................................14
Hoofdstuk 3: Burgerlijk recht................................................................................................................20
3.1 De afstamming............................................................................................................................20
3.1.3 Adoptie en artificiële afstamming........................................................................................21
3.2 De ouder-kindrelatie in het recht................................................................................................22
3.2.1 Het ouderlijk gezag..............................................................................................................24
3.2.3 Sancties bij niet-naleving van het omgangsrecht of verblijfsrecht.......................................25
3.2.4 Ontzetting uit ouderlijk gezag..............................................................................................26
3.2.5 Onderhoudsplicht van ouders t.o.v. hun kinderen...............................................................26
3.2.6 De Dienst voor Alimentatievorderingen (DAVO)..................................................................27
3.2.7 Onderhoudsplicht van kinderen tegenover hun ouders.......................................................28
3.3 Voogdij........................................................................................................................................28
3.3.1 De ontvoogding....................................................................................................................29
3.3.2 De gewone voogdij..............................................................................................................29
3.3.5 Andere vormen van voogdij.................................................................................................29
3.4 Pleegzorg....................................................................................................................................30
3.4.1 Wettelijke regeling vroeger..................................................................................................30
3.4.2 Nieuw statuut pleegzorg......................................................................................................30
3.5 Bekwaamheid en beschermingsmaatregelen.............................................................................34
3.5.1 Rechts- en handelingsbekwaamheid....................................................................................34
3.5.2 Bekwaamheid minderjarigen...............................................................................................35
3.5.3 Bescherming van volwassenen met een geestelijke beperking............................................38
1
, 3.5.4 De bescherming van personen met een psychiatrische aandoening...................................41
3.6 Aansprakelijkheid........................................................................................................................44
3.6.1 Strafrechtelijke aansprakelijkheid........................................................................................45
3.6.2 Burgerlijke aansprakelijkheid...............................................................................................45
3.6.3 Aansprakelijkheid voor de fouten van anderen of voor zaken.............................................46
3.6.4 Aansprakelijkheid van welzijnswerkers................................................................................46
3.6.5 De ‘bekwame helper’...........................................................................................................49
Hoofdstuk 4: een beetje strafrecht.......................................................................................................51
4.1 Schuldig verzuim.........................................................................................................................51
4.2 Internering..................................................................................................................................52
4.3 Beroepsgeheim in de welzijnssector...........................................................................................53
4.3.2 Wie heeft beroepsgeheim in de welzijnssector?..................................................................56
4.3.3 Discretieplicht (of ambtsgeheim).........................................................................................56
4.3.4 De schending van het beroepsgeheim is een misdrijf..........................................................57
4.3.5 Uitzonderingen op het beroepsgeheim...............................................................................57
4.3.6 Beroepsgeheim t.a.v. de ouders van minderjarigen.............................................................61
4.4 Privacy en bescherming van persoonsgegevens.........................................................................65
4.4.2 Privacy van minderjarigen....................................................................................................65
Hoofdstuk 5: Bijzonder jeugdrecht.......................................................................................................70
5.2 Integrale Jeugdhulp....................................................................................................................70
5.2.2 Vrijwillige jeugdhulp............................................................................................................71
5.2.7 Verontrustende situatie (VOS).............................................................................................71
5.3 Gerechtelijke bescherming.........................................................................................................72
5.3.1 Jeugdparket.........................................................................................................................72
5.3.2 Jeugdrechter........................................................................................................................72
5.4 Jeugddelinquentie......................................................................................................................73
5.4.1 Het jeugddelict.....................................................................................................................73
5.4.2 Afhandeling op niveau van het jeugdparket........................................................................74
5.4.3 Afhandeling op niveau van de jeugdrechter........................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................76
2
,Hoofdstuk 1: Inleiding tot het Recht
Doelstelling:
• Kunnen uitleggen wat recht is
• Het bestuur van België kunnen uiteenzetten
• Kunnen uitleggen wat democratie is
• De verschillende rechtsbronnen kunnen opsommen en uitleggen
1.1 Definitie Recht Kunnen uitleggen!
Recht = een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand worden
gebracht met als doel om de samenleving te ordenen
een geheel van regels en voorschriften die ons gedrag in een bepaalde richting
proberen te sturen; procedures en instellingen
Bv. stoppen voor een rood licht
Ordenen van samenleving
Afdwingbaar = met dwang laten naleven als iemand rechtsregels niet naleeft kan
de overheid dit ‘afdwingen’ met straffen en boetes op te leggen
Door de samenleving in het parlement worden rechtsregels gemaakt
Belangrijke functie van recht: gedrag kunnen voorspellen
‘Geheel van regels, procedures en instellingen’
Gedragsregels
Gebodsbepalingen = wat je moet doen bv. belastingen betalen, hulpverlenen
Verbodsbepalingen = wat je niet mag doen bv. Niet stelen, niet doden
Procedures
Beschrijven hoe iets wordt geregeld of wordt aangepakt
Louter technische regels = wat ons systeem doet draaien Bv. Verkeersregels,
administratieve regels
Instellingen
Staatsstructuur en de gerechtelijke structuur
‘Ordenen van de samenleving’
Maakt samenleven mogelijk:
Hoe moeten we ons gedragen?
Maakt samenleven voorspelbaar
Helpt conflicten oplossen
Creëert structuur en stabiliteit
Recht is altijd een middel om een bepaalde doelstelling te bereiken gedrag sturen
Voorspelbaar gedrag maakt samenleven makkelijker
‘Door de samenleving gemaakt’
Volkssoevereiniteit = het volk als geheel vormt het hoogste gezag van de staat
Parlement
Afgevaardigden van het volk
Stemmen over rechtsregels
3
, Parlementaire democratie
‘Afdwingbaar’
Recht heeft een verplichtend karakter
≠ gewone gedragsregels
Op iedereen van toepassing
Afdwingbaar = met dwang laten naleven
Door wie? Overheid d.m.v. rechtbanken, politie en deurwaarders
Hoe? Straffen, boetes, schadevergoeding, fysieke dwang
Ontstaan van het recht
Zo oud als de mensheid
Geschiedenis: romeins recht en code napoleon
Altijd veranderend
Levende materie
Bepaald door heersende waarden en ideologische stromingen
Veranderlijk doorheen de tijd in lijn met maatschappelijke evoluties en
inzichten
Het recht in ons land
In 1830 werd België onafhankelijk
De basis van ons rechtssysteem grondwet
Wie heeft de macht in België?
Hoe wordt ons land bestuurd?
Welke zijn onze fundamentele basisrechten & principes?
Verdere evolutie van de wetgeving via democratisch proces
1.2 Het bestuur van België
Monarchie 1830: koning is
staatshoofd
Federalisering: opdeling in
deelgebieden met eigen
taken/bevoegdheden
Representatieve parlementaire
democratie
Rechtsstaat
Scheiding der Machten
4
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding tot het Recht ......................................................................................................3
1.1 Definitie Recht Kunnen uitleggen!................................................................................................3
1.2 Het bestuur van België..................................................................................................................4
1.3 De drie machten in België.............................................................................................................5
1.4 Wetten en rechtsregels.................................................................................................................6
1.4.1 Soorten rechtsregels kennen!................................................................................................6
1.4.2 Internationale rechtsregels....................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Organisatie van de rechtbanken......................................................................................11
2.1 De indeling van het recht............................................................................................................11
2.2 De algemene principes van de rechtelijke organisatie................................................................12
2.3 Overzicht van onze gerechtelijke instellingen.............................................................................14
Hoofdstuk 3: Burgerlijk recht................................................................................................................20
3.1 De afstamming............................................................................................................................20
3.1.3 Adoptie en artificiële afstamming........................................................................................21
3.2 De ouder-kindrelatie in het recht................................................................................................22
3.2.1 Het ouderlijk gezag..............................................................................................................24
3.2.3 Sancties bij niet-naleving van het omgangsrecht of verblijfsrecht.......................................25
3.2.4 Ontzetting uit ouderlijk gezag..............................................................................................26
3.2.5 Onderhoudsplicht van ouders t.o.v. hun kinderen...............................................................26
3.2.6 De Dienst voor Alimentatievorderingen (DAVO)..................................................................27
3.2.7 Onderhoudsplicht van kinderen tegenover hun ouders.......................................................28
3.3 Voogdij........................................................................................................................................28
3.3.1 De ontvoogding....................................................................................................................29
3.3.2 De gewone voogdij..............................................................................................................29
3.3.5 Andere vormen van voogdij.................................................................................................29
3.4 Pleegzorg....................................................................................................................................30
3.4.1 Wettelijke regeling vroeger..................................................................................................30
3.4.2 Nieuw statuut pleegzorg......................................................................................................30
3.5 Bekwaamheid en beschermingsmaatregelen.............................................................................34
3.5.1 Rechts- en handelingsbekwaamheid....................................................................................34
3.5.2 Bekwaamheid minderjarigen...............................................................................................35
3.5.3 Bescherming van volwassenen met een geestelijke beperking............................................38
1
, 3.5.4 De bescherming van personen met een psychiatrische aandoening...................................41
3.6 Aansprakelijkheid........................................................................................................................44
3.6.1 Strafrechtelijke aansprakelijkheid........................................................................................45
3.6.2 Burgerlijke aansprakelijkheid...............................................................................................45
3.6.3 Aansprakelijkheid voor de fouten van anderen of voor zaken.............................................46
3.6.4 Aansprakelijkheid van welzijnswerkers................................................................................46
3.6.5 De ‘bekwame helper’...........................................................................................................49
Hoofdstuk 4: een beetje strafrecht.......................................................................................................51
4.1 Schuldig verzuim.........................................................................................................................51
4.2 Internering..................................................................................................................................52
4.3 Beroepsgeheim in de welzijnssector...........................................................................................53
4.3.2 Wie heeft beroepsgeheim in de welzijnssector?..................................................................56
4.3.3 Discretieplicht (of ambtsgeheim).........................................................................................56
4.3.4 De schending van het beroepsgeheim is een misdrijf..........................................................57
4.3.5 Uitzonderingen op het beroepsgeheim...............................................................................57
4.3.6 Beroepsgeheim t.a.v. de ouders van minderjarigen.............................................................61
4.4 Privacy en bescherming van persoonsgegevens.........................................................................65
4.4.2 Privacy van minderjarigen....................................................................................................65
Hoofdstuk 5: Bijzonder jeugdrecht.......................................................................................................70
5.2 Integrale Jeugdhulp....................................................................................................................70
5.2.2 Vrijwillige jeugdhulp............................................................................................................71
5.2.7 Verontrustende situatie (VOS).............................................................................................71
5.3 Gerechtelijke bescherming.........................................................................................................72
5.3.1 Jeugdparket.........................................................................................................................72
5.3.2 Jeugdrechter........................................................................................................................72
5.4 Jeugddelinquentie......................................................................................................................73
5.4.1 Het jeugddelict.....................................................................................................................73
5.4.2 Afhandeling op niveau van het jeugdparket........................................................................74
5.4.3 Afhandeling op niveau van de jeugdrechter........................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................76
2
,Hoofdstuk 1: Inleiding tot het Recht
Doelstelling:
• Kunnen uitleggen wat recht is
• Het bestuur van België kunnen uiteenzetten
• Kunnen uitleggen wat democratie is
• De verschillende rechtsbronnen kunnen opsommen en uitleggen
1.1 Definitie Recht Kunnen uitleggen!
Recht = een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand worden
gebracht met als doel om de samenleving te ordenen
een geheel van regels en voorschriften die ons gedrag in een bepaalde richting
proberen te sturen; procedures en instellingen
Bv. stoppen voor een rood licht
Ordenen van samenleving
Afdwingbaar = met dwang laten naleven als iemand rechtsregels niet naleeft kan
de overheid dit ‘afdwingen’ met straffen en boetes op te leggen
Door de samenleving in het parlement worden rechtsregels gemaakt
Belangrijke functie van recht: gedrag kunnen voorspellen
‘Geheel van regels, procedures en instellingen’
Gedragsregels
Gebodsbepalingen = wat je moet doen bv. belastingen betalen, hulpverlenen
Verbodsbepalingen = wat je niet mag doen bv. Niet stelen, niet doden
Procedures
Beschrijven hoe iets wordt geregeld of wordt aangepakt
Louter technische regels = wat ons systeem doet draaien Bv. Verkeersregels,
administratieve regels
Instellingen
Staatsstructuur en de gerechtelijke structuur
‘Ordenen van de samenleving’
Maakt samenleven mogelijk:
Hoe moeten we ons gedragen?
Maakt samenleven voorspelbaar
Helpt conflicten oplossen
Creëert structuur en stabiliteit
Recht is altijd een middel om een bepaalde doelstelling te bereiken gedrag sturen
Voorspelbaar gedrag maakt samenleven makkelijker
‘Door de samenleving gemaakt’
Volkssoevereiniteit = het volk als geheel vormt het hoogste gezag van de staat
Parlement
Afgevaardigden van het volk
Stemmen over rechtsregels
3
, Parlementaire democratie
‘Afdwingbaar’
Recht heeft een verplichtend karakter
≠ gewone gedragsregels
Op iedereen van toepassing
Afdwingbaar = met dwang laten naleven
Door wie? Overheid d.m.v. rechtbanken, politie en deurwaarders
Hoe? Straffen, boetes, schadevergoeding, fysieke dwang
Ontstaan van het recht
Zo oud als de mensheid
Geschiedenis: romeins recht en code napoleon
Altijd veranderend
Levende materie
Bepaald door heersende waarden en ideologische stromingen
Veranderlijk doorheen de tijd in lijn met maatschappelijke evoluties en
inzichten
Het recht in ons land
In 1830 werd België onafhankelijk
De basis van ons rechtssysteem grondwet
Wie heeft de macht in België?
Hoe wordt ons land bestuurd?
Welke zijn onze fundamentele basisrechten & principes?
Verdere evolutie van de wetgeving via democratisch proces
1.2 Het bestuur van België
Monarchie 1830: koning is
staatshoofd
Federalisering: opdeling in
deelgebieden met eigen
taken/bevoegdheden
Representatieve parlementaire
democratie
Rechtsstaat
Scheiding der Machten
4
