Samenvatting personen met een beperking
Doelen van dit OPO:
De student schept een groeibevorderend leefklimaat dat aansluit bij het welbevinden
van de cliënt.
De student heeft zicht op de eigenheid van de cliënt en stemt bewust zijn
begeleidingsstijl en professionele betrokkenheid hierop af.
De student biedt via theoretische inzichten en kaders een professioneel antwoord op
fundamentele (ortho)(ped)agogische vragen.
Samen met de cliënt en zijn sociale context verheldert de student de zorgvraag/
ondersteuningsbehoeften.
De student levert een bijdrage aan het omschrijven van de doelen, de methoden en de
middelen die inspelen op de vragen en noden van cliënt en context.
De student bekijkt/benadert en waardeert de cliënt ontwikkelingsgericht in zijn
totaliteit, rekening houdend met de individuele en contextfactoren.
De student is zich bewust van de mogelijkheden, krachten en rechten van de cliënt en
context én het belang hiervan.
De student heeft oog voor kwetsbaarheden en risicofactoren van de cliënt (in zijn
context).
De student hanteert een coachende begeleidingsstijl die de eigen regie van de cliënt
vooropstelt en bevordert.
De student vertrekt vanuit krachten bij cliënten en cliëntsystemen, heeft oog voor
kwetsbaarheden en risicofactoren en onderneemt doelgericht preventieve, curatieve en
versterkende acties in functie van veiligheid en levenskwaliteit.
De student neemt vanuit de metapositie het betekenisnetwerk van de eigen opvoeding
onder de loep en beschouwt van daaruit de betekenissen die hij wil doorgeven vanuit
zijn (ortho)(ped)agogisch denken en handelen op kritische wijze.
Mondeling openboek examen dus zorg voor een gestructureerde cursus:
Structureer de cursus met tussenbladen
Bekijk meermaals de inhoudstabel voor de structuur van de cursus
Duid belangrijke leerstof extra aan die docent letterlijk benoemd
Studeer hoofdstuk 2 in wanneer het nog ‘vers’ is
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Algemeen kader................................................................................................................5
1.1 Ontwikkelingen binnen het werkveld en t.a.v. de doelgroep........................................................5
1.1.1 Van zorg naar ondersteuning ...............................................................................................6
1.1.2 De organisatie van de zorg voor personen met een beperking............................................14
Hoofdstuk 2: Emotionele ontwikkeling als (vertrek)basis.....................................................................19
2.1 Inleiding......................................................................................................................................19
2.2 Emotionele ontwikkeling...........................................................................................................20
2.3 En ik als begeleider?...................................................................................................................22
2.4 Spelregels bij het werken met ontwikkelingsniveaus..................................................................22
2.5 De schaal voor emotionele ontwikkeling – revised, SEO-R².......................................................24
2.5.1 Ontstaan en ontwikkeling van deze schaal...........................................................................24
2.5.2 Opbouw van deze schaal.....................................................................................................24
2.5.3 Voorwaarden.......................................................................................................................26
2.6 De emotionele ontwikkeling......................................................................................................26
2.6.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................27
2.6.2 Hechtingsfase (6-18 maanden)............................................................................................29
2.6.3 Individuatiefase (18-36 maanden).......................................................................................32
2.6.4 Identificatiefase (3-7 jaar)....................................................................................................33
2.6.5 Realiteitsbewustwordingsfase (7-12 jaar)............................................................................35
2.6.6 Sociale individuatiefase (12-17 jaar)....................................................................................37
2.6.7 Sociale verantwoordelijkheidsfase (17-25 jaar) – Tweede individuatie................................37
Hoofdstuk 3: Ouderschap en ontwikkeling ‘onder druk’.......................................................................42
3.1 Ouderschap van een kind met een beperking: een complex aanpassingsreactie.......................42
3.1.1 Chronische rouw of “levend verlies”....................................................................................42
3.1.2 Rouwproces als aanpassingsproces.....................................................................................43
3.1.3 Rol van betekenis van de begeleider....................................................................................44
3.2 Emotionele beschikbaarheid als basis........................................................................................45
3.2.1 Goed genoeg ouderschap en veilige hechting.....................................................................45
3.2.2 Emotionele beschikbaarheid als houvast.............................................................................45
3.2.3 Factoren die de emotionele beschikbaarheid beïnvloeden.................................................47
Hoofdstuk 4: Personen met een verstandelijke beperking...................................................................48
4.1 Personen met een licht verstandelijke beperking (LVB)..............................................................48
4.2 Personen met een matig verstandelijke beperking (MVB)..........................................................48
4.3 Personen met een ernstig verstandelijke beperking...................................................................49
2
, 4.4 Personen met een ernstig meervoudige verstandelijke beperking.............................................49
Hoofdstuk 5: De begeleiding van ouder-wordende personen met een verstandelijke beperking........51
5.1 Het proces van ouder-worden bij personen met een verstandelijke beperking..........................51
5.2 Begeleiding(sdoelen) bij bejaarde personen met een verstandelijke beperking.........................51
5.2.1 Veiligheid.............................................................................................................................51
5.2.2 Begeleiding bij lichamelijke veranderingen..........................................................................52
5.2.3 Begeleiding bij veranderingen in de sociale relaties............................................................52
5.2.4 Begeleiding bij verandering in dagbesteding.......................................................................52
5.2.5 Stervensbegeleiding en sterven...........................................................................................53
5.3 Dementie....................................................................................................................................53
5.3.1 3 hoofdoorzaken van dement gedrag..................................................................................53
5.3.2 Ziekte van Alzheimer............................................................................................................53
5.4 Beleid maken..............................................................................................................................55
5.5 Dood en (eigen) sterven.............................................................................................................55
Hoofdstuk 6: Gewoon omgaan met mensen met een verstandelijke beperking en probleemgedrag op
basis van Gentle Teaching.....................................................................................................................56
6.1 Gentle Teaching (G.T.): filosofische invalshoek............................................................................56
6.2 Gentle Teaching: psychologische en/of pedagogische invalshoek..............................................56
6.3 Interventie aanpak behandeling.................................................................................................57
6.4 Gentle Teaching: professioneel?.................................................................................................58
Hoofdstuk 7: ‘Ontdekkend kijken’ of de behandeling van personen met een verstandelijke beperking
en probleemgedrag volgens Jacques Heijkoop.....................................................................................59
7.1 Uitgangspunten..........................................................................................................................60
7.1.1 Vastgelopen mensen............................................................................................................60
7.1.2 Het spanningsmodel............................................................................................................62
7.2 Anders kijken naar…....................................................................................................................63
7.3 Behandeling methode Heijkoop.................................................................................................64
7.3.1 Instrument 1: Ontdekkend kijken.........................................................................................65
7.3.2 Instrument 2: Functioneringsprofiel....................................................................................65
7.3.3 Instrument 3: Relatiedynamiek............................................................................................66
7.3.4 Instrument 4: Probleemoplossend samenwerken...............................................................66
7.3.5 Instrument 5: Videotraining.................................................................................................67
Hoofdstuk 10: relaties, intimiteit en seksualiteit..................................................................................68
10.1 Naar een gedragen visie over relaties, intimiteit en seksualiteit...............................................69
10.2 Moeilijkheden wat betreft seksualiteitsbeleving bij personen met een beperking...................69
10.3 Richtlijnen.................................................................................................................................70
3
, 10.4 Wat met grensoverschrijdend gedrag?.....................................................................................71
10.4.1 Methodiek: Het vlaggensysteem (Sensoa).........................................................................71
10.5 Seksuele hulpverlening.............................................................................................................74
10.6 Kinderwens en ouderschap.......................................................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................75
4
Doelen van dit OPO:
De student schept een groeibevorderend leefklimaat dat aansluit bij het welbevinden
van de cliënt.
De student heeft zicht op de eigenheid van de cliënt en stemt bewust zijn
begeleidingsstijl en professionele betrokkenheid hierop af.
De student biedt via theoretische inzichten en kaders een professioneel antwoord op
fundamentele (ortho)(ped)agogische vragen.
Samen met de cliënt en zijn sociale context verheldert de student de zorgvraag/
ondersteuningsbehoeften.
De student levert een bijdrage aan het omschrijven van de doelen, de methoden en de
middelen die inspelen op de vragen en noden van cliënt en context.
De student bekijkt/benadert en waardeert de cliënt ontwikkelingsgericht in zijn
totaliteit, rekening houdend met de individuele en contextfactoren.
De student is zich bewust van de mogelijkheden, krachten en rechten van de cliënt en
context én het belang hiervan.
De student heeft oog voor kwetsbaarheden en risicofactoren van de cliënt (in zijn
context).
De student hanteert een coachende begeleidingsstijl die de eigen regie van de cliënt
vooropstelt en bevordert.
De student vertrekt vanuit krachten bij cliënten en cliëntsystemen, heeft oog voor
kwetsbaarheden en risicofactoren en onderneemt doelgericht preventieve, curatieve en
versterkende acties in functie van veiligheid en levenskwaliteit.
De student neemt vanuit de metapositie het betekenisnetwerk van de eigen opvoeding
onder de loep en beschouwt van daaruit de betekenissen die hij wil doorgeven vanuit
zijn (ortho)(ped)agogisch denken en handelen op kritische wijze.
Mondeling openboek examen dus zorg voor een gestructureerde cursus:
Structureer de cursus met tussenbladen
Bekijk meermaals de inhoudstabel voor de structuur van de cursus
Duid belangrijke leerstof extra aan die docent letterlijk benoemd
Studeer hoofdstuk 2 in wanneer het nog ‘vers’ is
1
,Inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Algemeen kader................................................................................................................5
1.1 Ontwikkelingen binnen het werkveld en t.a.v. de doelgroep........................................................5
1.1.1 Van zorg naar ondersteuning ...............................................................................................6
1.1.2 De organisatie van de zorg voor personen met een beperking............................................14
Hoofdstuk 2: Emotionele ontwikkeling als (vertrek)basis.....................................................................19
2.1 Inleiding......................................................................................................................................19
2.2 Emotionele ontwikkeling...........................................................................................................20
2.3 En ik als begeleider?...................................................................................................................22
2.4 Spelregels bij het werken met ontwikkelingsniveaus..................................................................22
2.5 De schaal voor emotionele ontwikkeling – revised, SEO-R².......................................................24
2.5.1 Ontstaan en ontwikkeling van deze schaal...........................................................................24
2.5.2 Opbouw van deze schaal.....................................................................................................24
2.5.3 Voorwaarden.......................................................................................................................26
2.6 De emotionele ontwikkeling......................................................................................................26
2.6.1 Adaptatiefase (0-6 maanden)..............................................................................................27
2.6.2 Hechtingsfase (6-18 maanden)............................................................................................29
2.6.3 Individuatiefase (18-36 maanden).......................................................................................32
2.6.4 Identificatiefase (3-7 jaar)....................................................................................................33
2.6.5 Realiteitsbewustwordingsfase (7-12 jaar)............................................................................35
2.6.6 Sociale individuatiefase (12-17 jaar)....................................................................................37
2.6.7 Sociale verantwoordelijkheidsfase (17-25 jaar) – Tweede individuatie................................37
Hoofdstuk 3: Ouderschap en ontwikkeling ‘onder druk’.......................................................................42
3.1 Ouderschap van een kind met een beperking: een complex aanpassingsreactie.......................42
3.1.1 Chronische rouw of “levend verlies”....................................................................................42
3.1.2 Rouwproces als aanpassingsproces.....................................................................................43
3.1.3 Rol van betekenis van de begeleider....................................................................................44
3.2 Emotionele beschikbaarheid als basis........................................................................................45
3.2.1 Goed genoeg ouderschap en veilige hechting.....................................................................45
3.2.2 Emotionele beschikbaarheid als houvast.............................................................................45
3.2.3 Factoren die de emotionele beschikbaarheid beïnvloeden.................................................47
Hoofdstuk 4: Personen met een verstandelijke beperking...................................................................48
4.1 Personen met een licht verstandelijke beperking (LVB)..............................................................48
4.2 Personen met een matig verstandelijke beperking (MVB)..........................................................48
4.3 Personen met een ernstig verstandelijke beperking...................................................................49
2
, 4.4 Personen met een ernstig meervoudige verstandelijke beperking.............................................49
Hoofdstuk 5: De begeleiding van ouder-wordende personen met een verstandelijke beperking........51
5.1 Het proces van ouder-worden bij personen met een verstandelijke beperking..........................51
5.2 Begeleiding(sdoelen) bij bejaarde personen met een verstandelijke beperking.........................51
5.2.1 Veiligheid.............................................................................................................................51
5.2.2 Begeleiding bij lichamelijke veranderingen..........................................................................52
5.2.3 Begeleiding bij veranderingen in de sociale relaties............................................................52
5.2.4 Begeleiding bij verandering in dagbesteding.......................................................................52
5.2.5 Stervensbegeleiding en sterven...........................................................................................53
5.3 Dementie....................................................................................................................................53
5.3.1 3 hoofdoorzaken van dement gedrag..................................................................................53
5.3.2 Ziekte van Alzheimer............................................................................................................53
5.4 Beleid maken..............................................................................................................................55
5.5 Dood en (eigen) sterven.............................................................................................................55
Hoofdstuk 6: Gewoon omgaan met mensen met een verstandelijke beperking en probleemgedrag op
basis van Gentle Teaching.....................................................................................................................56
6.1 Gentle Teaching (G.T.): filosofische invalshoek............................................................................56
6.2 Gentle Teaching: psychologische en/of pedagogische invalshoek..............................................56
6.3 Interventie aanpak behandeling.................................................................................................57
6.4 Gentle Teaching: professioneel?.................................................................................................58
Hoofdstuk 7: ‘Ontdekkend kijken’ of de behandeling van personen met een verstandelijke beperking
en probleemgedrag volgens Jacques Heijkoop.....................................................................................59
7.1 Uitgangspunten..........................................................................................................................60
7.1.1 Vastgelopen mensen............................................................................................................60
7.1.2 Het spanningsmodel............................................................................................................62
7.2 Anders kijken naar…....................................................................................................................63
7.3 Behandeling methode Heijkoop.................................................................................................64
7.3.1 Instrument 1: Ontdekkend kijken.........................................................................................65
7.3.2 Instrument 2: Functioneringsprofiel....................................................................................65
7.3.3 Instrument 3: Relatiedynamiek............................................................................................66
7.3.4 Instrument 4: Probleemoplossend samenwerken...............................................................66
7.3.5 Instrument 5: Videotraining.................................................................................................67
Hoofdstuk 10: relaties, intimiteit en seksualiteit..................................................................................68
10.1 Naar een gedragen visie over relaties, intimiteit en seksualiteit...............................................69
10.2 Moeilijkheden wat betreft seksualiteitsbeleving bij personen met een beperking...................69
10.3 Richtlijnen.................................................................................................................................70
3
, 10.4 Wat met grensoverschrijdend gedrag?.....................................................................................71
10.4.1 Methodiek: Het vlaggensysteem (Sensoa).........................................................................71
10.5 Seksuele hulpverlening.............................................................................................................74
10.6 Kinderwens en ouderschap.......................................................................................................74
Begrippenlijst........................................................................................................................................75
4
