Samenvatting Praktische Psychofarmacologie - 1Ma Psychologie

Samenvatting Praktische
Psychofarmacologie
2025-2026 – Professor Dimitri De Bundel

Inhoudstafel
Hoofdstuk 0: Inleiding………………………………………………………………………………………………………………………………………………p2-5
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen…………………………………………………………………………………………………………………………………p6-15
Hoofdstuk 2: Aan middelen gebonden stoornissen en hun behandeling……………………………………………………………….p16-
31 Hoofdstuk 3: Behandeling van
ADHD…………………………………………………………………………………………………………………….p32-35 Hoofdstuk 4: Hypnotica en
sedativa……………………………………………………………………………………………………………………..p36-41 Hoofdstuk 5:
Antipsychotica…………………………………………………………………………………………………………………………………p42-48 Hoofdstuk 6:
Behandeling van depressie……………………………………………………………………………………………………………….p49-58 Hoofdstuk
7: Angststoornissen, trauma-gerelateerde en impulsief-compulsieve stoornissen……………………………….p59-62
Hoofdstuk 8: Bipolaire stoornis en stemmingsstabilisatoren…………………………………………………………………………………p63-
67 Hoofdstuk 9: Neurodegeneratieve ziekten……………………………………………………………………………………………………………
p68-74 Hoofdstuk 10: Psychedelica voor depressie – ketamine en
psilocybine………………………………………………………………….p70-75




1

, H0: Inleiding


Anatomie van de hersenen

Anatomische terminologie
Opdeling van het zenuwstelsel
 Centraal zenuwstelsel = hersenen & ruggenmerg
 Perifeer zenuwstelsel
o Somatisch ZS  bewuste aansturing: skeletspieren
o Autonoom ZS  onbewuste aansturing: hart, gladde spieren, klieren
 Sympatisch ZS  fight, flight & freeze responsen
 Parasympathisch ZS  rest & digest responsen)

Snijvlakken en oriëntatie in de hersenen
 Snijvlakken: coronale snijvlak (frontaal), sagitale sanijvlak (mediaal), horizontaal snijvlak
 Oriëntaties: lateraal-mediaal, anterieur-posterieur, dorsaal-ventraal, rostraal-caudaal

Ontwikkeling van neurale buis tot hersenen
 Embrionale ontwikkeling gaat in fasen
Breinstructuur embryo → Breinstructuur kind & volwassene
Voorhersenen → Telencephalon → Cerebrum
→ Diencephalon → Diencephalon (thalamus, hypothalamus, epithalamus)
Middenhersenen → Mesencephalon → Middenbrein (deel van hersenstam)
Achterhersenen → Metencephalon → Pons (deel van hersenstam)
Cerebellum
→ Myelencephalon → Medulla (deel van hersenstam)
4 weken 5 weken kind

Cerebrum (grote hersenen)
Functionele organisatie




Rood = motorische gebieden
Groen = sensorische gebieden
Paars = associatiegebieden

Somatosensoriële cortex (tast)
 Signalen afkomstig van receptoren in huid (tast, druk, warmte, koude, pijn)
 Gaan via dorsale hoorn van ruggenmerg (ascenderende baan) & thalamus
 Projectie op primaire somatosensorische cortex (= S1)
↳ In staat exacte locatie prikkel vast te stellen (organisatie: gevoeligste delen lichaam meer gerepresenteerd)
 Secondaire somatosensory cortex (= S2)
↳ Draagt bij tot gevoeligheid voor & interpretatie van sensoriële prikkels
 Zenuwvezels voor vitale sensibiliteit (warmte, koude, grove tast, druk, pijn) kruisen al bij intrede in ruggenmerg
 Zenuwvezels voor epikritische sensibiliteit (fijne tast) kruisen pas in medulla oblongata (later)


2

,Visuele cortex (zicht)
 Visuele info uit netvlies  optisch chiasme
 Laterale geniculate nucleus (= visuele thalamus)
 Projectie op primaire visuele cortex (= V1: in occipitaalkwab)
 Deel projecteert op colliculus superior (= visuele tectum)
↳ Helpt bij oriënterende respons (relevantie bij EMDR)
 Verworven visuele info  verder geïnterpreteerd
door visuele associatiegebieden van cortex
 Perirhinale cortex draagt bij tot herkennen visuele input (wat-stroom & waar-stroom)

Auditieve cortex (gehoor)
 Auditieve info uit cochlea
 Pons  colliculus inferior (= auditieve tectum)
 Mediale geniculate nucleus (= auditieve thalamus)
 Projectie op primaire auditieve cortex (= A1)
= T.h.v. insula & temporale kwab
 Deel projecteert op colliculus inferior
↳ Helpt bij integratie van & oriëntatie naar auditieve prikkels
 Verworven auditieve info  verder geïnterpreteerd
door secundaire auditieve cortex (= A2)
↳ Helpt ons begrijpen wat we horen

Gustatieve cortex (smaak)
 Gustatieve info uit smaaksensoren in tong
 Craniale zenuwen (VII, IX, X)  nucleus solitarius (in medulla oblongata)
 Ventrale posteromediale thalamus (gustatieve thalamus)  projectie op gustatieve cortex (= t.h.v. insula)

Olfactorische cortex (reuk)
 Olfactorische info uit olfactorisch epitheel  rechtstreeks geprojecteerd op primaire olfactorische cortex
(Piriforme cortex & periamygdaloid cortex) ! zonder passage langs thalamus !
 Verworven olfactorische info  verder verwerkt
door naburige amygdala, entorhinale cortex, perirhinale cortex & parahippocampale cortex
 Olfactorisch systeem = zeer nauw verbonden met limbisch systeem (rechtstreeks contact = super snel contact)
 Verklaart waarom reukprikkels sterke & rechtstreekse impact kunnen hebben op emoties & herinneringen

Motorcortex
 Stuurt willekeurige bewegingen aan via pyramidale systeem:
 Neuronen in motorcortex  pyramiden (in medulla oblongata)
 Ventrale hoorn van ruggemerg  motorneuronen in skeletspieren
 Uitvoeren fijnere motoriek = nood aan meer zenuwcellen betrokken, i.v.m. uitvoeren van grovere bewegingen
 Daarom nemen bepaalde lichaamsdelen (o.a. tong, lippen, duim) relatief grotere delen in
van primaire motorische cortex in frontaalkwab
 Supplementaire motorgebieden dragen bij tot plannen & uitvoeren van complexe bewegingen
 Gebied van Broca draagt bij tot spraak (taalproductie)

Striatum (= caudate nucleus & putamen) en globus pallidus
= Cerebrale structuren die deel uitmaken van basale ganglia  betrokken bij:
 Motiverend deel: motivatie, aanleren & uitvoeren van doelgericht gedrag
 Automatiserend deel: automatiseren van complexe motoriek & gewoontevorming (vb: wandelen)
 Basale ganglia deel van extrapyramidaal systeem voor motoriek
& Beïnvloeden pyramidaal systeem om motorbewegingen aan te sturen




3

, Amygdala
= Deel van mediale temporale kwab
 Volgende functies w geïnitieerd vanuit amygdala (heel breed):
 Reageren op nieuwe stimuli (verrassing)
 Coderen emotionele toestand (happy / fearful / angry / disgusted)
 Opslaan emotionele lading van stimuli (associatief leren / conditionering)
 Selectie van aangepast, reflexief gedrag (fight / flight / freeze)
 Controleren overeenkomstige responsen
 Autonome (sympathisch zenuwstelsel) & endocriene (hypothalamus-hypofyse-bijnier-as)

Hippocampus
= Deel van mediale temporale kwab
 Functie:
 Kritische rol bij coderen van contextuële & emotionele informatie
 Waarborgen van LT opslag van episodische herinneringen
 Dorsale hippocampus: ruimtelijke orientering + opslaan/coderen episodische herinneringen
 Ventrale hippocampus: verwerken van emotionele informatie

Prefrontale cortex
 Functie: kritische rol bij (1) aandacht, (2) werkgeheugen & (3) executieve functies
 Ontwikkelen actieplannen: gebaseerd op ervaring & rekening houdend met huidige & toekomstige doelstellingen
↳ Vb: “ik heb honger”  rekening houden met deze honger in nabije toekomst (maar blijft flexibel!)
 Emotieregulatie & gedragsflexibiliteit: noodzakelijk om doelstellingen te behalen bij fluctuerende interoceptieve
of affectieve status in veranderlijke omgeving
 Hoe meer dat die ontwikkelt is, hoe meer die persoon vooruit kan denken (deel dat als laatst ontwikkelt; tot 25)

Diencephalon
Thalamus
 Functie: kritische rol als relais (tussenstation) & filter voor sensoriële info (buiten reuk)
 Thalamo-cortico-thalamische loops: belangrijke rol bij slaap-waak cycli & bewustzijn
↳ Filteren tijdens slaap-waak toestand: niet alle prikkels doorgeven
Hypothalamus
 Functie: rol bij verschillende essentiele overlevingsfuncties (voelt wat mens nodig heeft / wilt & gaat dit reguleren)
↳ Honger & voedselinname, dorst & waterinname, thermoregulatie, circadiane regulatie,
sexueel, aggressief & defensief gedrag
Hypofyse (= pituitary gland)
 Functie: belangrijke endocriene functie  stelt verschillende hormonen vrij in bloedbaan
↳ Geslachtshormonen, stresshormonen, groeihormonen, ...
Epifyse (= pijnappelklier)
 Functie: produceert melatonine & speelt rol bij slaap-waak cycli

Het limbisch systeem
 Kernonderdelen van evolutionair geconserveerd circuit: cingulate gyrus, amygdala, hippocampus & hypothalamus
↳ Nauwe interacties met delen van basale ganglia & thalamus
 Functie:
 Homeostatische regulatie (= reactief herstellen van stabiel intern milieu)
 Allostatische regulatie (= proactief aanpassen aan verwachte behoeften)
↳ D.m.v. (1) verwerken interoceptieve & affectieve signalen (reguleren emotie),
(2) opslaan herinneringen (reguleren herinneringen), (3) sturen aangepast gedrag




4