KLO – DIDACTISCHE PIJLERS
pijlers => KLO => leren ↑
H1 POSITIEF + MOTIVEREND KLASKLIMAAT
zie KLO 1A -> warm + streng / duidelijkheid / ...
H2 AANSCHOUWELIJKHEID
Aanschouwelijkheid = niet enkel praten over de werkelijkheid, maar zorgen dat die aanwezig is, laten zien, concretiseren
Via: → directe waarneming = naar werkelijkheid / werkelijkheid in de klas
vb.: zeeklassen / naar bos / diertjes in de klas / ….
-> soms “naar” niet mogelijk: geld, tijd, ver, gevaar, ... => iets minder aanschouwelijk want niet in de juiste context
→ indirecte waarneming = filmpjes / afbeeldingen als ze anders kan vb.: video over vulkaanuitbarsting
gradatie in de mate van concreetheid:
• naar realiteit gaan
• realiteit in de klas
• foto’s / filmpjes / tekening / ... vd realiteit tonen
• verbale uitleg
CSA-principe = vertrekken vanuit werkelijkheid, maar verdere stappen zetten
• Concreet = aanschouwen, vb. ruiken in heel echt
• Schematisch = tekening/schema, vb. tekening met onderdelen zuiver
• Abstract = verwoorden / mentaal denken, vb. onderdelen zuiver benoemen
-> naar abstracte toewerken
aanvullende aandachtspunten:
• zorg voor voldoende variatie in illustraties -> anders fixatie aan één voorstelling
• laat vergelijkend waarnemen & ontdekken
• laat multisensorisch waarnemen
• laat een waarneming zelf verwoorden (= controle)
• zorg dat materiaal goed waarneembaar is (ev. extra ondersteuning)
• laat jezelf NIET vervangen door een filmpje -> zeker jij veel tempo aan -> jij hebt connectie met lln -> jij kan
controleren -> ...
Marie Robyns - 2026
, H3 (INTER-)ACTIVITEIT
activiteit = lln doen iets → om tot leren te komen
interactiviteit = lln doen iets samen → om tot leren te komen
gedragsmatige / fysieke activiteit -> inspelen op bewegingsdrang vd lln vb.: maaltafelspel / loopdictee
-> zo veel mogelijk in lessen betrekken
= leren + bewegen → de twee zoveel mogelijk combineren
cognitieve / denk activiteit = lln denken -> ALLE lln vb. Mia, EDI, notities laten nemen, koorlezen, …
-> zorg dat communicatie lijnen ↑ => meerdere lln antwoorden
-> vermijd dat lln op elkaar wachten
-> activerende technieken gebruiken vb stokjes / wisbordjes
-> bevorder leren in interactie vb. schoudermaatje / informatiekloven
aanvullende aandachtspunten:
• vertrek vanuit probleemstelling
• varieer in werkvormen
• activerende tussenstappen
• laat elke leerling tot zelfstandig werk komen
Marie Robyns - 2026
pijlers => KLO => leren ↑
H1 POSITIEF + MOTIVEREND KLASKLIMAAT
zie KLO 1A -> warm + streng / duidelijkheid / ...
H2 AANSCHOUWELIJKHEID
Aanschouwelijkheid = niet enkel praten over de werkelijkheid, maar zorgen dat die aanwezig is, laten zien, concretiseren
Via: → directe waarneming = naar werkelijkheid / werkelijkheid in de klas
vb.: zeeklassen / naar bos / diertjes in de klas / ….
-> soms “naar” niet mogelijk: geld, tijd, ver, gevaar, ... => iets minder aanschouwelijk want niet in de juiste context
→ indirecte waarneming = filmpjes / afbeeldingen als ze anders kan vb.: video over vulkaanuitbarsting
gradatie in de mate van concreetheid:
• naar realiteit gaan
• realiteit in de klas
• foto’s / filmpjes / tekening / ... vd realiteit tonen
• verbale uitleg
CSA-principe = vertrekken vanuit werkelijkheid, maar verdere stappen zetten
• Concreet = aanschouwen, vb. ruiken in heel echt
• Schematisch = tekening/schema, vb. tekening met onderdelen zuiver
• Abstract = verwoorden / mentaal denken, vb. onderdelen zuiver benoemen
-> naar abstracte toewerken
aanvullende aandachtspunten:
• zorg voor voldoende variatie in illustraties -> anders fixatie aan één voorstelling
• laat vergelijkend waarnemen & ontdekken
• laat multisensorisch waarnemen
• laat een waarneming zelf verwoorden (= controle)
• zorg dat materiaal goed waarneembaar is (ev. extra ondersteuning)
• laat jezelf NIET vervangen door een filmpje -> zeker jij veel tempo aan -> jij hebt connectie met lln -> jij kan
controleren -> ...
Marie Robyns - 2026
, H3 (INTER-)ACTIVITEIT
activiteit = lln doen iets → om tot leren te komen
interactiviteit = lln doen iets samen → om tot leren te komen
gedragsmatige / fysieke activiteit -> inspelen op bewegingsdrang vd lln vb.: maaltafelspel / loopdictee
-> zo veel mogelijk in lessen betrekken
= leren + bewegen → de twee zoveel mogelijk combineren
cognitieve / denk activiteit = lln denken -> ALLE lln vb. Mia, EDI, notities laten nemen, koorlezen, …
-> zorg dat communicatie lijnen ↑ => meerdere lln antwoorden
-> vermijd dat lln op elkaar wachten
-> activerende technieken gebruiken vb stokjes / wisbordjes
-> bevorder leren in interactie vb. schoudermaatje / informatiekloven
aanvullende aandachtspunten:
• vertrek vanuit probleemstelling
• varieer in werkvormen
• activerende tussenstappen
• laat elke leerling tot zelfstandig werk komen
Marie Robyns - 2026
