Recht & ethiek notes
Recht: Recht in de creatieve industrie gaat over de wetten en regels die creatief werk
beschermen en reguleren, zoals auteursrecht, merkenrecht en contracten. Het zorgt
ervoor dat makers hun werk mogen gebruiken, verkopen en beschermen tegen misbruik.
Rechtstaat: Een rechtstaat is een land waarin de macht van de overheid beperkt wordt
door wetten. Iedereen, inclusief de overheid, moet zich aan de wet houden en burgers
hebben rechten die beschermd worden, zoals vrijheid van meningsuiting en recht op
een eerlijk proces.
Functies van het recht:
Normatieve functie: Het recht geeft regels en normen voor wat mag en niet mag in de
samenleving. Het laat zien wat juist gedrag is.
Instrumentele functie: Het recht is een middel om doelen te bereiken, bijvoorbeeld
veiligheid handhaven of economische activiteiten reguleren.
Aanvullende functie: Het recht vult gaten in de samenleving op waar geen duidelijke
regels bestaan, bijvoorbeeld bij onvoorziene situaties.
Geschil oplossende functie: Het recht lost conflicten op tussen mensen of groepen
door middel van rechtszaken of bemiddeling.
Waar vind je recht?
- Internationale verdrag
- Wetten
- Jurisprudentie: ‘Verzameling van uitspraken die rechters eerder deden’
- Gewoonterecht: ‘Een derde rechtsbron bestaat uit gewoonten en gebruiken die
iedereen eigenlijk normaal vindt. Ze kunnen verschillen per regio of per
beroepsgroep.
2 Soorten recht:
Privaat recht: burger tegen burger (bedrijf = persoon)
Publiekrecht: Bestuursrecht: burger tegen overheid
Strafrecht: overheid tegen burger
Juridische status: Een juridische status geeft aan welke rechten en plichten iemand of
iets heeft volgens de wet. Bijvoorbeeld: een persoon kan de juridische status van burger,
minderjarige of ondernemer hebben, en een organisatie kan de status van vereniging,
stichting of BV hebben.
--------
1
,Wetten:
Wet in formele zin: Een wet vastgesteld door de regering, geldt voor heel NL.
Een wet in formele zin is een regel die door het parlement is vastgesteld volgens de
officiële procedure en algemeen geldt voor alle burgers.
Gemaakte door de regering, (1e ,2e kamer en koning samen)
Wet in materiele zin: Een wet vastgesteld door de gemeente, geld alleen voor
Enschede.
Een wet in materiële zin is een regel die voor iedereen geldt en bindend is, ongeacht of
het officieel door het parlement is vastgesteld. (Gemaakt door bijvoorbeeld gemeente,
Enschede en Amsterdam hoeven niet dezelfde regels te hebben)
Grondwet: De grondwet is de belangrijkste wet van een land die de rechten van burgers
en de macht van de overheid vastlegt.
Het document of de wet waarin de belangrijkste regels van een land staan, zoals de
organisatie van de overheid en rechten van burgers. De meeste fundamentele rechten
die een mens heeft. Artikel 1 van de grondwet: verbod op discriminatie.
Rangorde wetten:
1. Internationaal verdrag
2. Grondwet
3. Wet in formele zin
4. Wet in materiele zin.
VS
Rechten:
Grondrecht: Grondrechten zijn opgenomen in de grondwet, mensenrechten gelden
universeel, dus zonder enige vorm van beperkingen. Grondrechten kunnen dus wel
beperkt worden, bijvoorbeeld door een ander grondrecht. Grondrechten worden
toegekend door de grondwet en verleend door de overheid.
Grondrechten hebben geen rangorde.
Mensenrechten zijn de fundamentele rechten die iedereen wereldwijd heeft, alleen
omdat je mens bent. Ze beschermen vrijheid, veiligheid en gelijkheid, zoals recht op
leven, vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling. Alle mensenrechten zijn
grondrechten. Artikel 1 t/m 18. (Bescherming burger tegen overheid)
Sociale grondrechten zijn rechten die de overheid verplichten om ervoor te zorgen dat
mensen kunnen leven met een minimale standaard van welzijn, zoals recht op
onderwijs, gezondheidszorg, werk en sociale zekerheid. (Schoolplicht, zorgplicht)
Artikel 19 t/m 23. (De overheid moet aan de slag voor de burger)
-----------
---------
2
, Verdrag: Een verdrag is een officiële overeenkomst tussen landen waarin afspraken
worden vastgelegd over bijvoorbeeld rechten, plichten of samenwerking. Het is juridisch
bindend voor de landen die het ondertekenen.
Verklaring: Een verklaring is een officiële uitspraak of document waarin een land,
organisatie of persoon een standpunt, intentie of afspraak kenbaar maakt, maar het is
meestal niet juridisch bindend zoals een verdrag dat wel is.
Verschil: Een verklaring is een officiële tekst waarin de basis wordt opgeschreven. Dit
heeft meer een symbolische waarde. Het legt geen verplichtingen op. Een verdrag is wel
bindend. Als een land een verdrag ondertekent, is het verplicht om zich te houden aan
alles wat in het verdrag staat.
-------
Verdragen zijn internationaal
Grondwet is nationaal
------
Aanpassing grondwet: Om de Nederlandse Grondwet te wijzigen, moet een voorstel tot
wijziging worden ingediend. De wijziging moet twee keer in de Tweede en Eerste Kamer
worden behandeld. Zo’n behandeling van een wetsvoorstel in het parlement wordt een
lezing genoemd. Er zijn dus twee lezingen nodig voor de Grondwet kan worden gewijzigd.
Vóórdat de tweede lezing plaatsvindt, moeten Tweede Kamerverkiezingen worden
gehouden. In theorie moeten kiezers zich zo over de wijziging(en) kunnen uitspreken. Bij
de tweede lezing is er in beide Kamers een tweederdemeerderheid vereist.
Reden voor deze zware procedure is dat de Grondwet de belangrijkste beginselen van
ons staatsbestel bevat. Herziening van de Grondwet mag daarom niet aan de 'waan van
de dag' onderhevig zijn en een herziening mag alleen plaatsvinden als daarvoor brede
steun is.
Hoe?
Wijziging voorstel→ wetvoorstel behandeld in 1e en 2e kamer → Aangenomen met een
Kamermeerderheid → Verkiezing (nieuwe 2e kamer) → Wetvoorstel behandeld in 1e en 2e
kamer → Aangenomen met tweederdemeerderheid in beide kamers.
Streisand-effect is een verschijnsel waarbij een poging om informatie te verbergen of te
censureren juist meer aandacht en verspreiding oplevert.
Kort voorbeeld: Barbara Streisand probeerde foto’s van haar huis te laten verwijderen,
waardoor juist veel meer mensen de foto’s gingen bekijken.
3
Recht: Recht in de creatieve industrie gaat over de wetten en regels die creatief werk
beschermen en reguleren, zoals auteursrecht, merkenrecht en contracten. Het zorgt
ervoor dat makers hun werk mogen gebruiken, verkopen en beschermen tegen misbruik.
Rechtstaat: Een rechtstaat is een land waarin de macht van de overheid beperkt wordt
door wetten. Iedereen, inclusief de overheid, moet zich aan de wet houden en burgers
hebben rechten die beschermd worden, zoals vrijheid van meningsuiting en recht op
een eerlijk proces.
Functies van het recht:
Normatieve functie: Het recht geeft regels en normen voor wat mag en niet mag in de
samenleving. Het laat zien wat juist gedrag is.
Instrumentele functie: Het recht is een middel om doelen te bereiken, bijvoorbeeld
veiligheid handhaven of economische activiteiten reguleren.
Aanvullende functie: Het recht vult gaten in de samenleving op waar geen duidelijke
regels bestaan, bijvoorbeeld bij onvoorziene situaties.
Geschil oplossende functie: Het recht lost conflicten op tussen mensen of groepen
door middel van rechtszaken of bemiddeling.
Waar vind je recht?
- Internationale verdrag
- Wetten
- Jurisprudentie: ‘Verzameling van uitspraken die rechters eerder deden’
- Gewoonterecht: ‘Een derde rechtsbron bestaat uit gewoonten en gebruiken die
iedereen eigenlijk normaal vindt. Ze kunnen verschillen per regio of per
beroepsgroep.
2 Soorten recht:
Privaat recht: burger tegen burger (bedrijf = persoon)
Publiekrecht: Bestuursrecht: burger tegen overheid
Strafrecht: overheid tegen burger
Juridische status: Een juridische status geeft aan welke rechten en plichten iemand of
iets heeft volgens de wet. Bijvoorbeeld: een persoon kan de juridische status van burger,
minderjarige of ondernemer hebben, en een organisatie kan de status van vereniging,
stichting of BV hebben.
--------
1
,Wetten:
Wet in formele zin: Een wet vastgesteld door de regering, geldt voor heel NL.
Een wet in formele zin is een regel die door het parlement is vastgesteld volgens de
officiële procedure en algemeen geldt voor alle burgers.
Gemaakte door de regering, (1e ,2e kamer en koning samen)
Wet in materiele zin: Een wet vastgesteld door de gemeente, geld alleen voor
Enschede.
Een wet in materiële zin is een regel die voor iedereen geldt en bindend is, ongeacht of
het officieel door het parlement is vastgesteld. (Gemaakt door bijvoorbeeld gemeente,
Enschede en Amsterdam hoeven niet dezelfde regels te hebben)
Grondwet: De grondwet is de belangrijkste wet van een land die de rechten van burgers
en de macht van de overheid vastlegt.
Het document of de wet waarin de belangrijkste regels van een land staan, zoals de
organisatie van de overheid en rechten van burgers. De meeste fundamentele rechten
die een mens heeft. Artikel 1 van de grondwet: verbod op discriminatie.
Rangorde wetten:
1. Internationaal verdrag
2. Grondwet
3. Wet in formele zin
4. Wet in materiele zin.
VS
Rechten:
Grondrecht: Grondrechten zijn opgenomen in de grondwet, mensenrechten gelden
universeel, dus zonder enige vorm van beperkingen. Grondrechten kunnen dus wel
beperkt worden, bijvoorbeeld door een ander grondrecht. Grondrechten worden
toegekend door de grondwet en verleend door de overheid.
Grondrechten hebben geen rangorde.
Mensenrechten zijn de fundamentele rechten die iedereen wereldwijd heeft, alleen
omdat je mens bent. Ze beschermen vrijheid, veiligheid en gelijkheid, zoals recht op
leven, vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling. Alle mensenrechten zijn
grondrechten. Artikel 1 t/m 18. (Bescherming burger tegen overheid)
Sociale grondrechten zijn rechten die de overheid verplichten om ervoor te zorgen dat
mensen kunnen leven met een minimale standaard van welzijn, zoals recht op
onderwijs, gezondheidszorg, werk en sociale zekerheid. (Schoolplicht, zorgplicht)
Artikel 19 t/m 23. (De overheid moet aan de slag voor de burger)
-----------
---------
2
, Verdrag: Een verdrag is een officiële overeenkomst tussen landen waarin afspraken
worden vastgelegd over bijvoorbeeld rechten, plichten of samenwerking. Het is juridisch
bindend voor de landen die het ondertekenen.
Verklaring: Een verklaring is een officiële uitspraak of document waarin een land,
organisatie of persoon een standpunt, intentie of afspraak kenbaar maakt, maar het is
meestal niet juridisch bindend zoals een verdrag dat wel is.
Verschil: Een verklaring is een officiële tekst waarin de basis wordt opgeschreven. Dit
heeft meer een symbolische waarde. Het legt geen verplichtingen op. Een verdrag is wel
bindend. Als een land een verdrag ondertekent, is het verplicht om zich te houden aan
alles wat in het verdrag staat.
-------
Verdragen zijn internationaal
Grondwet is nationaal
------
Aanpassing grondwet: Om de Nederlandse Grondwet te wijzigen, moet een voorstel tot
wijziging worden ingediend. De wijziging moet twee keer in de Tweede en Eerste Kamer
worden behandeld. Zo’n behandeling van een wetsvoorstel in het parlement wordt een
lezing genoemd. Er zijn dus twee lezingen nodig voor de Grondwet kan worden gewijzigd.
Vóórdat de tweede lezing plaatsvindt, moeten Tweede Kamerverkiezingen worden
gehouden. In theorie moeten kiezers zich zo over de wijziging(en) kunnen uitspreken. Bij
de tweede lezing is er in beide Kamers een tweederdemeerderheid vereist.
Reden voor deze zware procedure is dat de Grondwet de belangrijkste beginselen van
ons staatsbestel bevat. Herziening van de Grondwet mag daarom niet aan de 'waan van
de dag' onderhevig zijn en een herziening mag alleen plaatsvinden als daarvoor brede
steun is.
Hoe?
Wijziging voorstel→ wetvoorstel behandeld in 1e en 2e kamer → Aangenomen met een
Kamermeerderheid → Verkiezing (nieuwe 2e kamer) → Wetvoorstel behandeld in 1e en 2e
kamer → Aangenomen met tweederdemeerderheid in beide kamers.
Streisand-effect is een verschijnsel waarbij een poging om informatie te verbergen of te
censureren juist meer aandacht en verspreiding oplevert.
Kort voorbeeld: Barbara Streisand probeerde foto’s van haar huis te laten verwijderen,
waardoor juist veel meer mensen de foto’s gingen bekijken.
3
