Cultuur en levensbeschouwing ’25 – ‘26
1. We leven in tijden van angst
Hobbes VS Rousseau
Hobbes: Rousseau:
- de mens wordt gedreven uit angst - De mens wordt gedreven door het goede
- de mens is van nature slecht - Omdat we met zoveel samenleven, gaan we
- Natuurstaat van de mens: oorlog van allen ook iets slecht doen (schuld van de
tegen allen maatschappij)
- We doen bepaalde dingen (die we van nature - In staat tot 150 mensen samen te leven
uit wel zouden doen) niet en zo kunnen we zonder regels
wel samenleven
Plurale context = een samenleving die bestaat uit verschillende ethische groepen
1.1 Angst voedt de verschillen
Dualistische denkers = zwart-wit denken, ja-nee denken → zit in ons, we kunnen dit niet kwijtraken
Mixofobie = de angst om verschillende hokjes te mengen, om er over te gaan reflecteren → alles wat vreemd is
aan zichzelf gaan ze als bedreigend vinden
Nativisme = nationale trots, nationaliteit is belangrijk alles wat vreemd is willen ze zoveel mogelijk weghouden
Komen 2 partijen uit voort, 2 metingen is een maatstaf die wordt gebruikt om te zien hoeveel angst er is:
- Behoudsgezinde burgerbewegingen: vb. alles wat anders is dan nazi gegeven, moet weg → zij hebben
bang dat mensen die geen blond haar hebben… hun hokje gaan beïnvloeden
- Conservatieve gezinspartijen: partijen met politieke macht leggen vanuit angst zaken op
→ voorbeeld:
• #EigenVolkLaatst
• Migranten
• Homoseksuelen (altijd laten testen op SOA’s, daarvoor een spuit krijgen, willen ze het niet? →
opsluiting)
→ angst kan als verbindende factor werken
1.2 Angst leidt tot samenwerking
Voorbeelden:
- Mohammed Bouazizi: zelfverbranding als protest
- Sergei Krikalev: internationale samenwerking, ruimte ingegaan
1.3 Angst is steeds een as van het kwaad
Martha Nussbaum
- Botsing der beschavingen (wij/ zijn, wij doen alles goed, zij doen alles slecht)
- Populaire cultuur (liefdesliedjes → verliefd OF hart is gebroken, stripverhalen, thuis en familie)
- Terroristische aanslagen in Europa + angst om het idee dat moslims voet → een nuancering van het
beeld dat de wereld in een constante oorlogsdreiging leeft is broodnodig
1.4 Collectieve angst mag men niet cultiveren
- Individuele instinctmatige oerangst kan je niet wegnemen of uitroeien
- Collectieve bedreiging vraagt een nieuwe dirigent: het persoonlijke brein is niet langer de dirigent, maar
wordt een orkestspeler die wacht op een leider die hun dirigent moet worden
1
, - De grenzen tussen vermoeden van wat kan gebeuren en vooroordelen worden in tijden van angst
uitgedund
- Angstprikkels zijn cultuurgebonden: deze angsten zijn onderweg maatschappelijk grotendeels
bijgeschaafd door de ratio “mensen zijn niet bang voor wat is, maar voor wat ze verwachten dat zal
komen”
Communiceren en kritisch nadenken is moeilijk, anderen beschuldigen en bang zijn is gemakkelijk
- Tolereren is niet hetzelfde als aanvaarden
- 5 uitdagingen voor de toekomst:
1. Een intelligente omgang met informatie op basis van feiten
2. Verbeelding cultiveren = opdracht van de mens om zich proberen in te beelden hoe het is voor
de andere persoon
3. Principieel consistent = als je de ene zo behandeld, moet je de andere ook zo behandelen
4. Samenwerken: je bewust zijn dat het niet alleen kunt doen, je kan niet alleen een rechtvaardige
samenleving maken
5. Morele plicht hebben hoop te koesteren
2. Weg uit de onwetendheid
2.1 Heb ik een levensbeschouwing?
Over de doden niets dan goeds
Epicurus VS West-Europa
Epicurus: West-Europa:
- Geen zorgen maken over de dood - Heel moeilijk om de maatschappelijke
- Ataraxia = een staat van verlangenloosheid, ingeprente angst weg te werken over de
kalme rust en onverstoorbaarheid = een dood: we schermen de dood af
toestand waar mensen vrij zijn van nutteloze
zorgen
Er bestaan geen domme vragen
Levensvraag = (4 kenmerken)
- Er is geen juist, vast of standaard antwoord: ieder antwoord verdient respect omdat het gegroeid is
vanuit een rationeel-filosofisch en levensbeschouwelijk denken
- Persoonlijk antwoord kan tijdelijk zijn = je antwoord kan veranderen
- Een levenslang gaat steeds over mensen
- Een levensvraag gaat over het groter geheel
- Voorbeeld: Wat is liefde? Wat gebeurt er na de dood?
De rust van vandaag is de chaos van morgen
Levensbeschouwing = mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld
- Mensbeeld = hoe denk ik over en hoe ga ik om met alle mensen inclusief mezelf
- Wereldbeeld = hoe je omgaat met alles wat zichtbaar is en niet menselijk
- Godsbeeld = hoe denk ik over en hoe handel ik naar alles wat ons overstijgt en we niet zien (meest
simpele = ik geloof in niets)
Ongelijktijdige gelijktijdigheid (heeft altijd invloed op elkaar maar gebeurt niet tegelijk) = eerst verandert het
wereldbeeld, dan het mensbeeld en dan het godsbeeld, om dit te veranderen zijn er vele jaren nodig (+ 400 jaar)
2
, → wereldbeeld: kosmos/ juweel < op te delen mechanisme = de zee is een transportmiddel geworden, dieren
zijn eten geworden, vroeger was dit allemaal een geheel
→ mensbeeld: richting gegeven door goden en natuur < autonomie via waarnemingen en experimenten = we
leven niet meer volgens de goden en natuur die ons richting geven
→ godsbeeld: mens naar goden geschapen < abstracte God = mensen zijn opzoek naar een nieuw godsbeeld
Ik denk dus ik heb een levensbeschouwing
Zelfstandig ademen + rationeel beslissingen mogen maken
2.2 Kleuren of gekleurd worden
Je eerste noten
Liedje klein klein kleutertje: oorspronkelijke lied → mama zal ruzie maken, papa deelt meppen uit µ, de
oplossing ligt in het weglopen van de misdaad
Where dreams come true
Disneyficatie = bepaalde maatschappelijke fenomenen mooier gaan voorstellen dan het is, we gaan bepaalde
aspecten van het leven mooier maken
→ de dood mag niet getoond worden: vb. moeder van Bambi
Disney draagt zijn visie op vrouw- en manpatronen graag over op zijn kijkers: vb. bambi: moeder =zorgend type,
vader = straalt gezeg uit en moet zich focussen op zijn werk
Disney heeft een visie op homoseksualiteit: er is geen film met een LGBTQ+ personage
Stepping stone theorie = je moet stilletjes aan opbouwen voor je het einddoel bereikt
Duizend bommen en granaten
Strip lezen: beïnvloedt op een (on)bewuste manier onze persoonlijke levensbeschouwing → kunstenaar beter
leren kennen in zijn tijd, helpt om bepaalde elementen te snappen en te kaderen
Het zal dan wel kloppen
Cherrypicking = uit een officieel onderzoek elementen halen die je goed uitkomen, die je mening staven vb. iets
opbiechten aan je lief dan vertel je alleen de goede zaken, Amerikaanse president
Fake news = (wordt vaak gebruikt door conservatieve mensen)
- Een element van reactie: ze gaan ergens op in
- Een wapen van conservatieve pers
- In opzwepende bewoordingen aanzetten tot ondoordachte daden
- Vb. “make America great again”
- Maarten Luther: aflaten → hij werd ook van fake news beschuldigd
Vanaf nu heeft Lügenpresse 3 kenmerken:
1. Het is een element van reactie (want het hoort tot het jargon van de machtigen)
2. Het is vooral een wapen van de conservatieve, contrarevolutionaire en monarchiegeziende pers
3. De term komt vaker voor in opzwepende oorlogscommentaren
10/12/1948: vertichtingsmoment: UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens)
- Alle rechten zijn afdwingbaar = als iemand onze deze rechten ontneemt, kan hij gestraft worden
3
1. We leven in tijden van angst
Hobbes VS Rousseau
Hobbes: Rousseau:
- de mens wordt gedreven uit angst - De mens wordt gedreven door het goede
- de mens is van nature slecht - Omdat we met zoveel samenleven, gaan we
- Natuurstaat van de mens: oorlog van allen ook iets slecht doen (schuld van de
tegen allen maatschappij)
- We doen bepaalde dingen (die we van nature - In staat tot 150 mensen samen te leven
uit wel zouden doen) niet en zo kunnen we zonder regels
wel samenleven
Plurale context = een samenleving die bestaat uit verschillende ethische groepen
1.1 Angst voedt de verschillen
Dualistische denkers = zwart-wit denken, ja-nee denken → zit in ons, we kunnen dit niet kwijtraken
Mixofobie = de angst om verschillende hokjes te mengen, om er over te gaan reflecteren → alles wat vreemd is
aan zichzelf gaan ze als bedreigend vinden
Nativisme = nationale trots, nationaliteit is belangrijk alles wat vreemd is willen ze zoveel mogelijk weghouden
Komen 2 partijen uit voort, 2 metingen is een maatstaf die wordt gebruikt om te zien hoeveel angst er is:
- Behoudsgezinde burgerbewegingen: vb. alles wat anders is dan nazi gegeven, moet weg → zij hebben
bang dat mensen die geen blond haar hebben… hun hokje gaan beïnvloeden
- Conservatieve gezinspartijen: partijen met politieke macht leggen vanuit angst zaken op
→ voorbeeld:
• #EigenVolkLaatst
• Migranten
• Homoseksuelen (altijd laten testen op SOA’s, daarvoor een spuit krijgen, willen ze het niet? →
opsluiting)
→ angst kan als verbindende factor werken
1.2 Angst leidt tot samenwerking
Voorbeelden:
- Mohammed Bouazizi: zelfverbranding als protest
- Sergei Krikalev: internationale samenwerking, ruimte ingegaan
1.3 Angst is steeds een as van het kwaad
Martha Nussbaum
- Botsing der beschavingen (wij/ zijn, wij doen alles goed, zij doen alles slecht)
- Populaire cultuur (liefdesliedjes → verliefd OF hart is gebroken, stripverhalen, thuis en familie)
- Terroristische aanslagen in Europa + angst om het idee dat moslims voet → een nuancering van het
beeld dat de wereld in een constante oorlogsdreiging leeft is broodnodig
1.4 Collectieve angst mag men niet cultiveren
- Individuele instinctmatige oerangst kan je niet wegnemen of uitroeien
- Collectieve bedreiging vraagt een nieuwe dirigent: het persoonlijke brein is niet langer de dirigent, maar
wordt een orkestspeler die wacht op een leider die hun dirigent moet worden
1
, - De grenzen tussen vermoeden van wat kan gebeuren en vooroordelen worden in tijden van angst
uitgedund
- Angstprikkels zijn cultuurgebonden: deze angsten zijn onderweg maatschappelijk grotendeels
bijgeschaafd door de ratio “mensen zijn niet bang voor wat is, maar voor wat ze verwachten dat zal
komen”
Communiceren en kritisch nadenken is moeilijk, anderen beschuldigen en bang zijn is gemakkelijk
- Tolereren is niet hetzelfde als aanvaarden
- 5 uitdagingen voor de toekomst:
1. Een intelligente omgang met informatie op basis van feiten
2. Verbeelding cultiveren = opdracht van de mens om zich proberen in te beelden hoe het is voor
de andere persoon
3. Principieel consistent = als je de ene zo behandeld, moet je de andere ook zo behandelen
4. Samenwerken: je bewust zijn dat het niet alleen kunt doen, je kan niet alleen een rechtvaardige
samenleving maken
5. Morele plicht hebben hoop te koesteren
2. Weg uit de onwetendheid
2.1 Heb ik een levensbeschouwing?
Over de doden niets dan goeds
Epicurus VS West-Europa
Epicurus: West-Europa:
- Geen zorgen maken over de dood - Heel moeilijk om de maatschappelijke
- Ataraxia = een staat van verlangenloosheid, ingeprente angst weg te werken over de
kalme rust en onverstoorbaarheid = een dood: we schermen de dood af
toestand waar mensen vrij zijn van nutteloze
zorgen
Er bestaan geen domme vragen
Levensvraag = (4 kenmerken)
- Er is geen juist, vast of standaard antwoord: ieder antwoord verdient respect omdat het gegroeid is
vanuit een rationeel-filosofisch en levensbeschouwelijk denken
- Persoonlijk antwoord kan tijdelijk zijn = je antwoord kan veranderen
- Een levenslang gaat steeds over mensen
- Een levensvraag gaat over het groter geheel
- Voorbeeld: Wat is liefde? Wat gebeurt er na de dood?
De rust van vandaag is de chaos van morgen
Levensbeschouwing = mensbeeld, wereldbeeld en godsbeeld
- Mensbeeld = hoe denk ik over en hoe ga ik om met alle mensen inclusief mezelf
- Wereldbeeld = hoe je omgaat met alles wat zichtbaar is en niet menselijk
- Godsbeeld = hoe denk ik over en hoe handel ik naar alles wat ons overstijgt en we niet zien (meest
simpele = ik geloof in niets)
Ongelijktijdige gelijktijdigheid (heeft altijd invloed op elkaar maar gebeurt niet tegelijk) = eerst verandert het
wereldbeeld, dan het mensbeeld en dan het godsbeeld, om dit te veranderen zijn er vele jaren nodig (+ 400 jaar)
2
, → wereldbeeld: kosmos/ juweel < op te delen mechanisme = de zee is een transportmiddel geworden, dieren
zijn eten geworden, vroeger was dit allemaal een geheel
→ mensbeeld: richting gegeven door goden en natuur < autonomie via waarnemingen en experimenten = we
leven niet meer volgens de goden en natuur die ons richting geven
→ godsbeeld: mens naar goden geschapen < abstracte God = mensen zijn opzoek naar een nieuw godsbeeld
Ik denk dus ik heb een levensbeschouwing
Zelfstandig ademen + rationeel beslissingen mogen maken
2.2 Kleuren of gekleurd worden
Je eerste noten
Liedje klein klein kleutertje: oorspronkelijke lied → mama zal ruzie maken, papa deelt meppen uit µ, de
oplossing ligt in het weglopen van de misdaad
Where dreams come true
Disneyficatie = bepaalde maatschappelijke fenomenen mooier gaan voorstellen dan het is, we gaan bepaalde
aspecten van het leven mooier maken
→ de dood mag niet getoond worden: vb. moeder van Bambi
Disney draagt zijn visie op vrouw- en manpatronen graag over op zijn kijkers: vb. bambi: moeder =zorgend type,
vader = straalt gezeg uit en moet zich focussen op zijn werk
Disney heeft een visie op homoseksualiteit: er is geen film met een LGBTQ+ personage
Stepping stone theorie = je moet stilletjes aan opbouwen voor je het einddoel bereikt
Duizend bommen en granaten
Strip lezen: beïnvloedt op een (on)bewuste manier onze persoonlijke levensbeschouwing → kunstenaar beter
leren kennen in zijn tijd, helpt om bepaalde elementen te snappen en te kaderen
Het zal dan wel kloppen
Cherrypicking = uit een officieel onderzoek elementen halen die je goed uitkomen, die je mening staven vb. iets
opbiechten aan je lief dan vertel je alleen de goede zaken, Amerikaanse president
Fake news = (wordt vaak gebruikt door conservatieve mensen)
- Een element van reactie: ze gaan ergens op in
- Een wapen van conservatieve pers
- In opzwepende bewoordingen aanzetten tot ondoordachte daden
- Vb. “make America great again”
- Maarten Luther: aflaten → hij werd ook van fake news beschuldigd
Vanaf nu heeft Lügenpresse 3 kenmerken:
1. Het is een element van reactie (want het hoort tot het jargon van de machtigen)
2. Het is vooral een wapen van de conservatieve, contrarevolutionaire en monarchiegeziende pers
3. De term komt vaker voor in opzwepende oorlogscommentaren
10/12/1948: vertichtingsmoment: UVRM (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens)
- Alle rechten zijn afdwingbaar = als iemand onze deze rechten ontneemt, kan hij gestraft worden
3
