(POLITIEK EN BELEID
HOOFDSTUK 1: EEN INLEIDING
SOCIAAL WERK EN POLITIEK
FINALITEIT VAN HET SOCIAAL WERK
- Sociale positie en het welzijn van mensen in kwetsbare situaties versterken en
streven naar een meer sociaal rechtvaardige samenleving:
Agogische opdracht
Politieke opdracht
POLITIEKE OPDRACHT
- Wat hebben we nodig:
Technische kennis – hoe is onze samenleving georganiseerd
Emancipatorische kennis – hoe kan onze samenleving
veranderen
Politiek bewust zijn
EEN SYSTEMISCHE KIJK OP POLITIEK
- Afzonderlijke elementen oefenen wederzijds invloed op elkaar uit en vormen met
elkaar een geheel. Het geheel bepaalt tot op grote hoogte wat er met
afzonderlijke elementen gebeurt.
- Vanuit de systeemtheorie kijken we naar het geheel en de onderlinge
afhankelijkheid
KRINGLOOPMODEL VAN EASTON
- Een model =
Een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid
Een hulpmiddel om naar de werkelijkheid te kijken
Vertrekt vanuit een paradigma
- Een paradigma = hoe de wetenschap op dat moment naar de realiteit kijkt, een
manier van denken die bepaalt hoe we naar de wereld kijken en handelen:
Het paradigma van Easton: de systeemtheorie
HET POLITIEK SYSTEEM VAN EASTON
- Een maatschappij omvattend systeem: toebedelen van materiele en immateriële
waarden
- Politiek kan maar begrepen worden in relatie tot de context
- Politieke systemen vormen een kringloop
Conversie: input worden omgezet in output
Bindende allocatie: gewaardeerde goederen toebedelen en bindend doen
aanvaarden dat gebeurt door iemand die gezaghebbend is
1
, - Politiek is dan de bindende besluitvorming en acties door de overheid,
waardoor die verdeling door de meeste mensen in die samenleving de
meeste tijd aanvaard worden
VIER SFEREN IN DE SAMENLEVING
- Het schema toont 4 sferen waarin politieke en maatschappelijke dynamieken zich
afspelen. Dit zijn staat, gemeenschappen, markt, civil society. Elk van deze
sferen heeft eigen rol, waarden en mechanismen die samen een
evenwichtige samenleving creëren.
1. Staat (Dwang/ Voice)
Functie: de staat is verantwoordelijk voor het maken van
wetten, regels, en het voorzien in sociale zekerheid (bv
uitkeringen, subsidies)
Rol: hier wordt het algemene of publieke belang behartigd
door middel van formele autoriteit en dwang (bv
belastingheffing.) de staat zorgt ervoor dat individuele
belangen worden getransformeerd tot algemeen belang en
beschermt recht van burgers
2
, 2. Gemeenschappen (liefde/ loyaliteit)
Functie: dis is de sfeer waar persoonlijke relaties en sociale
banden centraal staan, zoals in gezinnen, families, kerken,
sportverenigingen en buurtgemeenschappen
Rol: in deze sfeer worden relaties en verplichtingen bepaald
door loyaliteit, zorg en vrijwillige betrokkenheid. Vrijheid is
hier wel beperkt door bv je sociaaleconomische positie.
Mensen maken hier deel uit van groepen op basis van
gedeelde waarden en identiteit, wat een gevoel van
verbondenheid en solidariteit creëert
3. Markt (ruil/ exit)
Functie: de markt richt zich op commercie en economische
belangen, zoals ondernemerschap, vraag en aanbod
Rol: dit is de sfeer waar interacties plaatsvinden op basis van
vrijwillige ruil en exit-opties (bv als klant niet tevreden is kan
hij kiezen om naar een) de markt bevordert economische
groei en innovatie door middel van concurrentie en
individuele keuzevrijheid.
4. Civil Society (Zorg/Vertrouwen)
Functie: Dit is het middenveld tussen de staat en de burger,
waarin organisaties worden opgericht door burgers zelf, zoals
NGO’s, verenigingen en stichtingen.
Rol: Civil Society versterkt de kracht van individuen door
collectieve organisaties en belangenbehartiging. Het verenigt
burgers en biedt een platform om druk uit te oefenen op de
politieke agenda. Hierdoor worden maatschappelijke vraagstukken
aangepakt en ontstaat er een omgeving van vertrouwen en zorg
buiten de staat en markt om.
Ze hebben elk hun eigen logica en dynamiek maar samen vormen ze de basis
voor een stabiele en rechtvaardige samenleving
HOOFDSTUK 2: WAT IS POLITIEK
OORSPRONG VAN HET BEGRIP POLITIEK
- Politiek kan verwijzen naar macht, het beheer van een territorium, de strijd om
belangen, het nemen van collectieve beslissingen, …
HET GRIEKSE POLITIKA
Politica = de zaken van de polis wat de burgerlijke samenleving vertegenwoordigt.
Politiek gaat dus in essentie over het samenleven in een geordende gemeenschap en
stelt mensen in staat een volwaardig leven te leiden, voorbij de beperkingen van het
privéleven.
3
, Volgens Aristoteles is het goede leven enkel mogelijk binnen een politieke gemeenschap.
Politiek is de zoektocht naar de goede samenleving, waarin burgers door deelname aan
de publieke zaak bijdragen aan het algemeen welzijn. De polis wordt gezien als een
morele en politieke gemeenschap, gericht op autonomie, zelfbestuur en directe
democratie. Omdat de mens een sociaal wezen is, kan hij alleen in een gemeenschap
volledig tot bloei komen.
IL PRINCIPE
Machiavelli politiek als de techniek van de macht. Politiek gaat hier over de middelen die
nodig zijn om de staat te beschermen tegen vijanden, zowel intern als extern, en om
macht te verwerven en te behouden. In eerste instantie verwijst het begrip "staat" naar
de persoonlijke macht van de vorst, maar later wordt dit onpersoonlijker, waarbij politiek
draait om sluw en strategisch omgaan met macht. Machiavelli legt hierbij de nadruk op
pragmatisme en realisme, waarbij ethische overwegingen soms ondergeschikt zijn aan de
noodzaak om de staat te beschermen en stabiliteit te waarborgen.
ORGANISATIE IN DE SAMENLEVING
In de late 18e eeuw verandert het begrip politiek en wordt het gezien als ideeën over hoe
de samenleving georganiseerd moet worden. Er ontstaan verschillende politieke
stromingen, zoals conservatisme, socialisme en liberalisme, die elk hun eigen visie
hebben op de ideale inrichting van de samenleving. Politiek draait nu om het realiseren
van deze ideologieën en de conflicten tussen verschillende maatschappelijke
opvattingen. In deze nieuwe betekenis impliceert politiek ook de actieve betrokkenheid
van brede lagen van de bevolking. Dit idee van politiek als maatschappelijke organisatie
is nog steeds actueel.
DE ASPECTBENADERING
- Politiek is een sociaal proces, een aspect van de menselijke interactie
- Kenmerkend: ongelijke verdeling, machtsstrijd, welvaart en besluitvorming in het
oplossen van het belangenconflicten en het verdelen van schaarse goederen.
- Een zeer brede benadering – komt overal voor waar mensen samenleven: kerk,
buurt, school, verenigen
DOMEINBENADERING
- Het studieveld van de politiek
Een bepaalde set van instituties: de overheid
- Een afgebakend geheel van organisaties, instellingen en actoren die
gespecialiseerd zijn in het besturen van de samenleving: regering, parlement,
politieke partijen, administratie
- Conflicten op het niveau van de staat
Politiek is zichtbaar in een afgebakende sfeer, de staat.
De nadruk ligt op de inhoud van beleid/ beleidskeuze en proces van
politieke besluitvorming
4
HOOFDSTUK 1: EEN INLEIDING
SOCIAAL WERK EN POLITIEK
FINALITEIT VAN HET SOCIAAL WERK
- Sociale positie en het welzijn van mensen in kwetsbare situaties versterken en
streven naar een meer sociaal rechtvaardige samenleving:
Agogische opdracht
Politieke opdracht
POLITIEKE OPDRACHT
- Wat hebben we nodig:
Technische kennis – hoe is onze samenleving georganiseerd
Emancipatorische kennis – hoe kan onze samenleving
veranderen
Politiek bewust zijn
EEN SYSTEMISCHE KIJK OP POLITIEK
- Afzonderlijke elementen oefenen wederzijds invloed op elkaar uit en vormen met
elkaar een geheel. Het geheel bepaalt tot op grote hoogte wat er met
afzonderlijke elementen gebeurt.
- Vanuit de systeemtheorie kijken we naar het geheel en de onderlinge
afhankelijkheid
KRINGLOOPMODEL VAN EASTON
- Een model =
Een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid
Een hulpmiddel om naar de werkelijkheid te kijken
Vertrekt vanuit een paradigma
- Een paradigma = hoe de wetenschap op dat moment naar de realiteit kijkt, een
manier van denken die bepaalt hoe we naar de wereld kijken en handelen:
Het paradigma van Easton: de systeemtheorie
HET POLITIEK SYSTEEM VAN EASTON
- Een maatschappij omvattend systeem: toebedelen van materiele en immateriële
waarden
- Politiek kan maar begrepen worden in relatie tot de context
- Politieke systemen vormen een kringloop
Conversie: input worden omgezet in output
Bindende allocatie: gewaardeerde goederen toebedelen en bindend doen
aanvaarden dat gebeurt door iemand die gezaghebbend is
1
, - Politiek is dan de bindende besluitvorming en acties door de overheid,
waardoor die verdeling door de meeste mensen in die samenleving de
meeste tijd aanvaard worden
VIER SFEREN IN DE SAMENLEVING
- Het schema toont 4 sferen waarin politieke en maatschappelijke dynamieken zich
afspelen. Dit zijn staat, gemeenschappen, markt, civil society. Elk van deze
sferen heeft eigen rol, waarden en mechanismen die samen een
evenwichtige samenleving creëren.
1. Staat (Dwang/ Voice)
Functie: de staat is verantwoordelijk voor het maken van
wetten, regels, en het voorzien in sociale zekerheid (bv
uitkeringen, subsidies)
Rol: hier wordt het algemene of publieke belang behartigd
door middel van formele autoriteit en dwang (bv
belastingheffing.) de staat zorgt ervoor dat individuele
belangen worden getransformeerd tot algemeen belang en
beschermt recht van burgers
2
, 2. Gemeenschappen (liefde/ loyaliteit)
Functie: dis is de sfeer waar persoonlijke relaties en sociale
banden centraal staan, zoals in gezinnen, families, kerken,
sportverenigingen en buurtgemeenschappen
Rol: in deze sfeer worden relaties en verplichtingen bepaald
door loyaliteit, zorg en vrijwillige betrokkenheid. Vrijheid is
hier wel beperkt door bv je sociaaleconomische positie.
Mensen maken hier deel uit van groepen op basis van
gedeelde waarden en identiteit, wat een gevoel van
verbondenheid en solidariteit creëert
3. Markt (ruil/ exit)
Functie: de markt richt zich op commercie en economische
belangen, zoals ondernemerschap, vraag en aanbod
Rol: dit is de sfeer waar interacties plaatsvinden op basis van
vrijwillige ruil en exit-opties (bv als klant niet tevreden is kan
hij kiezen om naar een) de markt bevordert economische
groei en innovatie door middel van concurrentie en
individuele keuzevrijheid.
4. Civil Society (Zorg/Vertrouwen)
Functie: Dit is het middenveld tussen de staat en de burger,
waarin organisaties worden opgericht door burgers zelf, zoals
NGO’s, verenigingen en stichtingen.
Rol: Civil Society versterkt de kracht van individuen door
collectieve organisaties en belangenbehartiging. Het verenigt
burgers en biedt een platform om druk uit te oefenen op de
politieke agenda. Hierdoor worden maatschappelijke vraagstukken
aangepakt en ontstaat er een omgeving van vertrouwen en zorg
buiten de staat en markt om.
Ze hebben elk hun eigen logica en dynamiek maar samen vormen ze de basis
voor een stabiele en rechtvaardige samenleving
HOOFDSTUK 2: WAT IS POLITIEK
OORSPRONG VAN HET BEGRIP POLITIEK
- Politiek kan verwijzen naar macht, het beheer van een territorium, de strijd om
belangen, het nemen van collectieve beslissingen, …
HET GRIEKSE POLITIKA
Politica = de zaken van de polis wat de burgerlijke samenleving vertegenwoordigt.
Politiek gaat dus in essentie over het samenleven in een geordende gemeenschap en
stelt mensen in staat een volwaardig leven te leiden, voorbij de beperkingen van het
privéleven.
3
, Volgens Aristoteles is het goede leven enkel mogelijk binnen een politieke gemeenschap.
Politiek is de zoektocht naar de goede samenleving, waarin burgers door deelname aan
de publieke zaak bijdragen aan het algemeen welzijn. De polis wordt gezien als een
morele en politieke gemeenschap, gericht op autonomie, zelfbestuur en directe
democratie. Omdat de mens een sociaal wezen is, kan hij alleen in een gemeenschap
volledig tot bloei komen.
IL PRINCIPE
Machiavelli politiek als de techniek van de macht. Politiek gaat hier over de middelen die
nodig zijn om de staat te beschermen tegen vijanden, zowel intern als extern, en om
macht te verwerven en te behouden. In eerste instantie verwijst het begrip "staat" naar
de persoonlijke macht van de vorst, maar later wordt dit onpersoonlijker, waarbij politiek
draait om sluw en strategisch omgaan met macht. Machiavelli legt hierbij de nadruk op
pragmatisme en realisme, waarbij ethische overwegingen soms ondergeschikt zijn aan de
noodzaak om de staat te beschermen en stabiliteit te waarborgen.
ORGANISATIE IN DE SAMENLEVING
In de late 18e eeuw verandert het begrip politiek en wordt het gezien als ideeën over hoe
de samenleving georganiseerd moet worden. Er ontstaan verschillende politieke
stromingen, zoals conservatisme, socialisme en liberalisme, die elk hun eigen visie
hebben op de ideale inrichting van de samenleving. Politiek draait nu om het realiseren
van deze ideologieën en de conflicten tussen verschillende maatschappelijke
opvattingen. In deze nieuwe betekenis impliceert politiek ook de actieve betrokkenheid
van brede lagen van de bevolking. Dit idee van politiek als maatschappelijke organisatie
is nog steeds actueel.
DE ASPECTBENADERING
- Politiek is een sociaal proces, een aspect van de menselijke interactie
- Kenmerkend: ongelijke verdeling, machtsstrijd, welvaart en besluitvorming in het
oplossen van het belangenconflicten en het verdelen van schaarse goederen.
- Een zeer brede benadering – komt overal voor waar mensen samenleven: kerk,
buurt, school, verenigen
DOMEINBENADERING
- Het studieveld van de politiek
Een bepaalde set van instituties: de overheid
- Een afgebakend geheel van organisaties, instellingen en actoren die
gespecialiseerd zijn in het besturen van de samenleving: regering, parlement,
politieke partijen, administratie
- Conflicten op het niveau van de staat
Politiek is zichtbaar in een afgebakende sfeer, de staat.
De nadruk ligt op de inhoud van beleid/ beleidskeuze en proces van
politieke besluitvorming
4
