Samenvatting Psychologie | Hoofdstuk 1 | Artesis Plantijn | 2025/26

Samenvatting psychologie
Hoofdstuk 1: Inleiding

Wetenschappelijke psychologie
= De studie van de doelgerichte interactie tussen persoon en situatie. Meer specifiek wil de
psychologie achterhalen hoe de persoon in interactie met de situatie beleeft, wat hij ervaart
en tegelijk tot doelgericht handelen komt
= Wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek naar de determinanten van gedrag

De psycholoog en zijn collega’s

Psycholoog
 Beschermde titel (master in psychologie)
 Kan geen medicatie voorschrijven
 Niet terugbetaald door RIZIV (tenzij via conventie/eerstelijnszorg)
 Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold

Psychotherapeut
 Geen beschermde titel (geen vaste vooropleiding)
 Niet altijd psychologisch geschoold
 Schrijft geen medicatie voor
 Niet terugbetaald door RIZIV
 Indien lid van beroepsvereniging = Kwaliteitslabel

èBeide soms door ziekenfonds deels terugbetaald

Psychiater
 Beschermde titel è Arts!
 Mag medicatie voorschrijven
 Terugbetaald door RIZIV
 Niet altijd therapeutisch geschoold

Praktijkgerichte orthopedagoog
 Geen beschermde titel
 Mag geen medicatie terugschrijven en niet door RIZIV terugbetaald
 Niet therapeutisch geschoold (tenzij extra opleiding)
 Vooral ondersteuning van cliënten in dagelijks leven

Grootste specialismen binnen psychologie

Theoretische psychologie
 Functieleer/ algemene psychologie
 Ontwikkelingspsychologie (zie levenslooppsychologie)
 Persoonlijkheidspsychologie
 Sociale psychologie (zie sociaal-agogische vaardigheden)
 Fysiologische psychologie/ neuropsychologie

,Toegepaste psychologie
 Schoolpsychologie
 Arbeidspsychologie
 Klinische psychologie (m.b.t. stoornissen) à visum nodig
 Sportpsychologie
 …

Psychologische stromingen

 Psychodynamische benaderingen
 Cognitief-gedragstherapeutische benaderingen
 Cliëntgerichte benaderingen
 Lichaamsgerichte benaderingen
 Systeemgerichte benaderingen (o.a. contextueel kader)
 Oplossingsgerichte benaderingen
 Biopsychosociale benaderingen

Biopsychosociaal model

= Overkoepelend model!
De mens is een zich ontwikkelende biopsychosociale eenheid
 Bekijkt de interactie tussen biologische, psychische en sociale factoren
 Onderzoekt de invloed van deze verschillende factoren op de manier waarop
een stoornis zich ontwikkelt
 Voor sommige stoornissen bestaat er een biologische kwetsbaarheid
a. Voor de meeste psychische stoornissen is er geen eenduidige
neurobiologische oorzaak
b. Gaat om dynamisch evenwicht tussen genetische kwetsbaarheid en
omgevingsfactoren

Biologie, psychologie en sociale omgeving
 Depressie heeft iets biologisch in de hersenen (minder stoffen), Kan te maken
hebben met erfelijkheid of hormonen è Biologie
 Hoe mensen hun leen ervaren/beleven, wat hebben ze al meegemaakt in hun
leven? Bijvoorbeeld van werk veranderen waar je je niet goed voelt, … è
Psychisch
 Wat er gebeurt in de omgeving, bijvoorbeeld mensen die gepest worden è
Sociale factoren


Actueel ook eco-bio-psychosociaal model
 Eco è Verwijst naar ruimere context, maatschappij, milieu, …

,Stroming

Elke stroming heeft eigen
 Mens- en wereldbeeld
 Verklaringsmodellen (voor psychische problemen)
 Methodieken om psychische problemen te behandelen
 Methoden en technieken (die uit deze methodieken voortvloeien)

Verschillen tussen de psychologische stromingen

Psychotherapeutische opleidingen hebben vaak 1 model

Verschillende componenten van psychisch functioneren
 Ontwikkelingscomponent
 Neurobiologische component
 Affectieve component
 Cognitieve component
 Gedragscomponent
 Interpersoonlijke component
 Systeemcomponent

Andere verschillen
 Klachtgericht vs persoonsgericht
 Gericht op de klacht vs gericht op de mogelijkheden

Evidence-based è Gebaseerd op de best beschikbare informatie over doelmatigheid en
doeltreffendheid
 Keuze tussen verschillende stromingen of methoden naargelang problematiek
(wat heeft zijn nut bewezen)

Practice based è Wat door de praktijk als effectief wordt verondersteld (kan je niet meten of
bewijzen)
 Bv. cliëntgericht kader en psychodynamisch kader

Verschillen tussen verschillende psychotherapieën worden kleiner

Orthopedagogische praktijk è gewoonlijk eclectisch/ integratief
 Combineren vaak bruikbare elementen uit verschillende
benaderingen/theoretische kaders
 Eclectisch/ integratief werken wordt zeker belangrijk door toenemende
nadruk op vraag gestuurde en herstel ondersteunende hulpverlening

Hoe kiezen voor bepaalde stroming of methodiek?

Werkrelatie met de cliënt blijkt wetenschappelijk van even groot belang als de specifieke
therapeutische techniek, o.a.:
 Mate waarin therapeut eigen gevoelens tegenover de cliënt kan hanteren

,  Mate waarin de therapeut de cliënt helpt zijn emoties te uiten
 Mate waarin de therapeut de cliënt inzicht geeft in zijn problemen

Bij het hanteren van dezelfde techniek boekt een empathische therapeut betere resultaten
dan minder invoelende behandelaar
Er moet ook een ‘klik’ zijn
 Heeft te maken met eigenschappen en achtergronden
 “Leertherapie” om te werken aan eigen persoon als behandelaar

è Het mooiste is een combinatie van een bij je hulpvraag passende interventie die wordt
toegepast door een therapeut door wie je je begrepen voelt en met wie je in vertrouwen kan
samenwerken
è Omgevingsfactoren en wat de cliënt zelf doet, zijn ook belangrijk om vooruitgang te
boeken!