Voortplanting
(meeste wat klein en schuin is heeft die ooit gezegd maar in andere delen, dus lees dit altijd!)
DE HENGST: SPERMA-AFNAME + KLINISCHE PRESENTATIE
Algemeen
- Hengst seksueel matuur: 4-5j
o Kwaliteit sperma niet goed bij jonge hengst
▪ Kan het zijn dat je nog een jaar moet wachten en dat de kwaliteit dan wel
beter is
- Testiculaire afdaling
o 30 dagen voor tot 2w na de geboorte
o Er is variatie in
▪ Kan ook een beetje later
▪ Maar het merendeel moet 2w na geboorte
- Alle accesoire geslachtsklieren aanwezig
o Rol: tijdens ejaculaat voor het seminaal plasma zorgen
- Spermatogenesis
o = productie sperma
o Duurt ongeveer 60 dagen
▪ Insult (koorts, medicatie, …) spermatogenese beschadigen
• 60d duren eer je terug goede sperma hebt
o Epidymale transit => 9-14d
▪ Van caput – corpus – cauda
▪ Sperma wordt opgestapeld in epididymis
▪ Via accessoires geslachtklieren dan door naar de penis met ejaculatie
- Testikel palperen/ bekijken
o Moet homogeen echodens zijn
o Er mag geen vochtopstapeling zijn = hydrocoele
▪ Kan door verschillende oorzaken komen
o Thv scrotum moeten zitten
o Moet voelen als een hard gekookt ei
Anamnese bij hengst dat gaat dekken
- Heeft hengst ziekte/ koorts gehad
o Koorts => stilliggende spermacellen en dode cellen gaan zien
- Is het de eerste keer of is er al meerdere keren sperma afgenomen
o 1e afname => nog niet de echte kwaliteit van sperma hebben
▪ 3-4x moeten afnemen om een stabilisatie te krijgen van de kwaliteit
o Hoe was de dekking
▪ Natuurlijk of op fantoom
o Meerdere keren al gedekt
▪ Zijn er al drachtresultaten?
1
, - Is de hengst al getest
o Bv. CEM
- Leeftijd hengst, problemen, doel hengst, …
- Basisparameters
o Algemene indruk
o Leeftijd
o BCS
o Ziekte
o Toegediende medicatie
o Orthopedische problemen
▪ Moeten opspringen => heel belastend voor achterbenen en rug
▪ Probleem hebben = kan weerspiegelen in sperma-afname
• Niet willen springen, ejaculeren, …
- Management
o Goed management en gezonde hengst => spermakwaliteit beste
o Happy horse = happy semen
o Voeding, tandcontrole, hoef gezondheid
- Gynaecologisch onderzoek/ anamnese
o Hoe zit het gynaecologisch in elkaar
o Zijn er mooi 2 testikels?
o Reeds sperma-afname?
o Hoe zijn de afnames verlopen?
o Zijn er afwijkingen in bv. drachtresultaten?
o Doel fokdier?
o Daily sperm output?
▪ Wat is de spermakwaliteit op dagelijkse basis
▪ Kan je enkel weten als die al afgedekt heeft
o …
Sperma-afname: CEM testen
- = contagieuze equine metritis
o Door taylorella equigenitalis
o Hengst en standmerrie moeten getest worden
- CEM stalen altijd verplicht
- Monstername
o Sinus urethralis (1), fossa glandis (2), preputium (3)
o PCR of cultuur aanvragen
▪ Afhankelijk van land/ gebruik
▪ Hier: of beide, voor nationaal is 1 van beide genoeg
- Nationaal gebruik hengst
o Diepvries
▪ Bloedtest voor infectieuze anemie ook verplicht
▪ Voor CEM;: stalen thv penis
2
, - Internationaal gebruik hengst
o Meerdere programma’s
o Vaak 2x CEM met 7d tussen + vaak in quarantaine
o Ook EVA en infectieuze anemie testen
Sperma-afname: methode
- Fantoom + standmerrie
o Standmerrie
▪ Naast of voor de boks staan
▪ Rustig karakter
▪ Hengstige merrie
o Fantoom
▪ Hoogte en helling regelbaar per hengst
- Preparatie artificiële kunstvagina (AV)
o Selectie AV
o Druk: afhankelijk per hengst
o Temperatuur water: 50-60°C
▪ Thv AV is dit dan 44-48°C
▪ Is boven lichaamsT
• Is nodig voor voldoende stimulatie voor ejaculatie
o Vaseline/ glijmiddel thv ingang AV
o Collectie flesje met in-line filter
▪ Gaat de gel-fractie = laatste fractie ejaculaat gaan opvangen
- Voorbereiding tot afname
o Penis wassen
▪ Van top penis richting preputium
o Hygiëne !
o Beoordeling libido + dekgedrag
▪ Libido: hengst in contact met hengstige merrie
• Moet flehmen, in erectie komen en dan springen
▪ Dekgedrag
• Na erectie springt deze op
• Pulsatie in penis krijgen, flagging van tail, doorstoten en
ejaculeren
- Selectie kunstvagina
o Hier gebruiken ze een open ended
o Glans penis komt uit de kunstvagina
o Er bestaan veel verschillende
o Na de ejaculatie het water uit de buis laten en dan pas buis verwijderen
- Veiligheid
o Iemand die ervaring heeft met hengsten
o Best een helm en veiligheidsschoenen
3
, - Soorten afname
o Springen op fantoom
o Staande sperma-afname
▪ Soms bij dieren met orthopedische problemen en die niet kan springen
▪ Kunstvagina tegen basis van penis brengen => gaat doorstoten en
ejaculeren
o Chemische ejaculatie
▪ Niet vaak gedaan
▪ Als hengst echt dysfunctie heeft in ejaculatie
• Door musculoskeletale of neurologische problemen
▪ Door medicatie ejaculatie opwekken
• Xylazine en imipramine
Sperma-afname: beoordeling
- Spermastaal af vagina/ buis halen en filter eruit halen
- Onmiddellijk in warme kast gaan zetten
o Onverdund sperma is heel gevoelig aan temperatuur schommelingen en licht
o Op lichaamsT houden (37,5°C)
o Vanuit flesje snel overgieten in maatcilinder
▪ Kijken hoe sperma eruit ziet
- Wat altijd bekijken
o Collection time en methode
▪ Collection time: hoe langer het afdekken duurt en hoe meer die moet
springen, hoe meer een we een daling krijgen in bewegelijkheid sperma
• Wel hoger volume => meer seminaal plasma
• Daling in bewegelijkheid en concentratie
o Macroscopische evaluatie
▪ Gel-vrij sperma bekijken
▪ Volume: tussen 30- 100ml is normaal
▪ Consistentie: moet crème kleurig zijn
▪ pH meten: moet 7,2-7,7 zijn
• hoger = meer basisch
o kan urine of zeep bij zitten
▪ kleur: bijmenging: bloed, urine, etter, …
▪ geur
o microscopische evaluatie
▪ bewegelijkheid
• stilliggende cel wil niet zeggen dat deze dood is
• totale motiliteit en de progressieve motiliteit meten
o TM (meestal boven 80%)
▪ Als je kijkt naar beeld => hoeveel zegt systeem dat
er in totaal bewegen
4
(meeste wat klein en schuin is heeft die ooit gezegd maar in andere delen, dus lees dit altijd!)
DE HENGST: SPERMA-AFNAME + KLINISCHE PRESENTATIE
Algemeen
- Hengst seksueel matuur: 4-5j
o Kwaliteit sperma niet goed bij jonge hengst
▪ Kan het zijn dat je nog een jaar moet wachten en dat de kwaliteit dan wel
beter is
- Testiculaire afdaling
o 30 dagen voor tot 2w na de geboorte
o Er is variatie in
▪ Kan ook een beetje later
▪ Maar het merendeel moet 2w na geboorte
- Alle accesoire geslachtsklieren aanwezig
o Rol: tijdens ejaculaat voor het seminaal plasma zorgen
- Spermatogenesis
o = productie sperma
o Duurt ongeveer 60 dagen
▪ Insult (koorts, medicatie, …) spermatogenese beschadigen
• 60d duren eer je terug goede sperma hebt
o Epidymale transit => 9-14d
▪ Van caput – corpus – cauda
▪ Sperma wordt opgestapeld in epididymis
▪ Via accessoires geslachtklieren dan door naar de penis met ejaculatie
- Testikel palperen/ bekijken
o Moet homogeen echodens zijn
o Er mag geen vochtopstapeling zijn = hydrocoele
▪ Kan door verschillende oorzaken komen
o Thv scrotum moeten zitten
o Moet voelen als een hard gekookt ei
Anamnese bij hengst dat gaat dekken
- Heeft hengst ziekte/ koorts gehad
o Koorts => stilliggende spermacellen en dode cellen gaan zien
- Is het de eerste keer of is er al meerdere keren sperma afgenomen
o 1e afname => nog niet de echte kwaliteit van sperma hebben
▪ 3-4x moeten afnemen om een stabilisatie te krijgen van de kwaliteit
o Hoe was de dekking
▪ Natuurlijk of op fantoom
o Meerdere keren al gedekt
▪ Zijn er al drachtresultaten?
1
, - Is de hengst al getest
o Bv. CEM
- Leeftijd hengst, problemen, doel hengst, …
- Basisparameters
o Algemene indruk
o Leeftijd
o BCS
o Ziekte
o Toegediende medicatie
o Orthopedische problemen
▪ Moeten opspringen => heel belastend voor achterbenen en rug
▪ Probleem hebben = kan weerspiegelen in sperma-afname
• Niet willen springen, ejaculeren, …
- Management
o Goed management en gezonde hengst => spermakwaliteit beste
o Happy horse = happy semen
o Voeding, tandcontrole, hoef gezondheid
- Gynaecologisch onderzoek/ anamnese
o Hoe zit het gynaecologisch in elkaar
o Zijn er mooi 2 testikels?
o Reeds sperma-afname?
o Hoe zijn de afnames verlopen?
o Zijn er afwijkingen in bv. drachtresultaten?
o Doel fokdier?
o Daily sperm output?
▪ Wat is de spermakwaliteit op dagelijkse basis
▪ Kan je enkel weten als die al afgedekt heeft
o …
Sperma-afname: CEM testen
- = contagieuze equine metritis
o Door taylorella equigenitalis
o Hengst en standmerrie moeten getest worden
- CEM stalen altijd verplicht
- Monstername
o Sinus urethralis (1), fossa glandis (2), preputium (3)
o PCR of cultuur aanvragen
▪ Afhankelijk van land/ gebruik
▪ Hier: of beide, voor nationaal is 1 van beide genoeg
- Nationaal gebruik hengst
o Diepvries
▪ Bloedtest voor infectieuze anemie ook verplicht
▪ Voor CEM;: stalen thv penis
2
, - Internationaal gebruik hengst
o Meerdere programma’s
o Vaak 2x CEM met 7d tussen + vaak in quarantaine
o Ook EVA en infectieuze anemie testen
Sperma-afname: methode
- Fantoom + standmerrie
o Standmerrie
▪ Naast of voor de boks staan
▪ Rustig karakter
▪ Hengstige merrie
o Fantoom
▪ Hoogte en helling regelbaar per hengst
- Preparatie artificiële kunstvagina (AV)
o Selectie AV
o Druk: afhankelijk per hengst
o Temperatuur water: 50-60°C
▪ Thv AV is dit dan 44-48°C
▪ Is boven lichaamsT
• Is nodig voor voldoende stimulatie voor ejaculatie
o Vaseline/ glijmiddel thv ingang AV
o Collectie flesje met in-line filter
▪ Gaat de gel-fractie = laatste fractie ejaculaat gaan opvangen
- Voorbereiding tot afname
o Penis wassen
▪ Van top penis richting preputium
o Hygiëne !
o Beoordeling libido + dekgedrag
▪ Libido: hengst in contact met hengstige merrie
• Moet flehmen, in erectie komen en dan springen
▪ Dekgedrag
• Na erectie springt deze op
• Pulsatie in penis krijgen, flagging van tail, doorstoten en
ejaculeren
- Selectie kunstvagina
o Hier gebruiken ze een open ended
o Glans penis komt uit de kunstvagina
o Er bestaan veel verschillende
o Na de ejaculatie het water uit de buis laten en dan pas buis verwijderen
- Veiligheid
o Iemand die ervaring heeft met hengsten
o Best een helm en veiligheidsschoenen
3
, - Soorten afname
o Springen op fantoom
o Staande sperma-afname
▪ Soms bij dieren met orthopedische problemen en die niet kan springen
▪ Kunstvagina tegen basis van penis brengen => gaat doorstoten en
ejaculeren
o Chemische ejaculatie
▪ Niet vaak gedaan
▪ Als hengst echt dysfunctie heeft in ejaculatie
• Door musculoskeletale of neurologische problemen
▪ Door medicatie ejaculatie opwekken
• Xylazine en imipramine
Sperma-afname: beoordeling
- Spermastaal af vagina/ buis halen en filter eruit halen
- Onmiddellijk in warme kast gaan zetten
o Onverdund sperma is heel gevoelig aan temperatuur schommelingen en licht
o Op lichaamsT houden (37,5°C)
o Vanuit flesje snel overgieten in maatcilinder
▪ Kijken hoe sperma eruit ziet
- Wat altijd bekijken
o Collection time en methode
▪ Collection time: hoe langer het afdekken duurt en hoe meer die moet
springen, hoe meer een we een daling krijgen in bewegelijkheid sperma
• Wel hoger volume => meer seminaal plasma
• Daling in bewegelijkheid en concentratie
o Macroscopische evaluatie
▪ Gel-vrij sperma bekijken
▪ Volume: tussen 30- 100ml is normaal
▪ Consistentie: moet crème kleurig zijn
▪ pH meten: moet 7,2-7,7 zijn
• hoger = meer basisch
o kan urine of zeep bij zitten
▪ kleur: bijmenging: bloed, urine, etter, …
▪ geur
o microscopische evaluatie
▪ bewegelijkheid
• stilliggende cel wil niet zeggen dat deze dood is
• totale motiliteit en de progressieve motiliteit meten
o TM (meestal boven 80%)
▪ Als je kijkt naar beeld => hoeveel zegt systeem dat
er in totaal bewegen
4
